Ana səhifə

Allahın qüdrətinə görə, bir atom yaratmaqla bütün bir kainatı yaratmaq arasında fərq olmadığı kimi ağlı təmin edəcək bir şərh edərsiniz?


YazdırSend to friend

 

Allahın varlığı vacibdir, sifətləri sonsuzdur və bütün əşyanı örtmüş, əhatə etmişdir. Varlıqlar isə varlıq mərtəbəsi etibarilə mümkün qrupuna girərlər və hər şeyləriylə məhduddurlar. Vacibin mümkünü, sonsuzun məhdudu yaratması son dərəcə asandır. Burada az ilə çoxun, böyüklə kiçiyin fərqi yoxdur. Həm, Allahın sifətləri mühitdir, yəni təcəlli istiqamətiylə hər şeyi əhatə etmiş, örtmüşdür. Bu örtmə sahəsi içində az ilə çox, böyük ilə kiçik fərq etməzlər.

 

Allahın varlığı vacib, məxluqatın ki isə mümkündür. Bu mahiyyət fərqliliyi asanlığın ən böyük bir səbəbidir. Vacibin varlığı öz şəxsindəndir, əzəli və əbədidir. Mümkün isə Allahın yaratmasıyla varlıq sahəsinə çıxar, bu yaratma olmazsa yoxluqda qalar. Bunun üçün mümkünü "varlığıyla yoxluğu bərabər olan" şəklində təsvir edərlər. Mümkünlə Vacib arasındakı bu mahiyyət fərqliliyinin asanlığa necə səbəb olduğunu bir örnəklə şərhə çalışaq:

 

"İnsan" ilə "yazı" arasında sonsuz deyiləcək qədər böyük bir mahiyyət fərqliliyi vardır. Bundandır ki, insan bir yazını rahatlıqla yazar və silər.

 

Biri sizə, "Dağ yazmaq daha asandır yoxsa daş yazmaq?", yaxud "Günəş yazmaq daha rahatdır yoxsa lampa yazmaq?" deyə soruşsa, bu sualı qeyri adi görərsiniz. Və sual sahibinə deyərsiniz ki: "Günəş lampadan böyükdür, amma mənim elmimə görə deyil; mən ikisini də eyni asanlıqla bilərəm və yazaram."

 

Əşyanın böyüklükləri, kiçiklikləri, az və çox oluşları bir-birlərinə görədir və öz aralarında etibarlıdır. İlahi elm azla çoxu, böyüklə kiçiyi bir bildiyi kimi, ilahi qüdrət də bunları eyni asanlıqla yaradar, bədənə gətirər.

 

Allahın bütün sifətləri sonsuzdur. Sonsuza görə az ilə çoxun fərqi olmaz. Riyaziyyatda, sonsuzdan biri də bir milyardı da çıxsanız yenə sonsuz qalar. Bu anlayış üçün bir ilə milyard fərq etməz.

 

 

Problemlər bir-birinə görə asan və çətin ola bilərlər. Amma bir insan bunların hamısının həllini bilirsə, onun üçün asan və çətin anlayışları ortadan qalxmış deməkdir. Vurma cədvəlinin bütününü bilən bir insan, "iki dəfə ikinin dörd olduğunu" da, "doqquz dəfə doqquzun səksən bir olduğunu" da eyni asanlıqla bilər. Doqquzun ikidən böyük olması onun elmi üçün bir çətinlik olmaz. Qüdrəti üçün də doqquz yazmaq, iki yazmaqdan çətin deyil. Bu rəqəmlər bir-birlərinə görə böyük və ya kiçikdirlər. Katibin qüvvətinə və elminə görə deyil.

 

Cənabı Haqqın da bütün sifətləri ümumi əşyanı əhatə etmişdir. Nə qüdrəti, nə elmi, nə də digər sifətləri üçün əşyanın bütünü ilə bir fərdi, azı ilə çoxu, uzağı ilə yaxını arasında fərq düşünülə bilməz. Hamısını eyni asanlıqla bilər və eyni asanlıqla yaradar.

 

Alaaddin Bacar (prof. Dr.)

 



07-11-2009 12:00:00

Düğüme özel


Bu səhifəyə daxil olmaq üçün səlahiyyətli deyil.

Üzv olmaq istəyirsinizsə Bura basın.

Əgər üzv deyilsinizsə Bura basın.

Şərhsiz