Ana səhifə

Bir qızın ana və atanın razılığı olmadan bir kişi ilə nigah bağlaması doğrudurmu; bu nigahın etibarlılığı vardırmı? Rəsmi və dinî nikah mövzusunu açıqlaya bilərsinizmi?


YazdırSend to friend

Şahidlər hüzurunda dini nikah etmək caizdir. Ancaq rəsmi nikah olmadan dini nikah edilməsini uyğun görmürük. Xüsusilə qadının dini və dünyəvi hüququnun qorunması baxımından, dini nikahın yanında rəsmi nigahın da edilməsini gərəkli görürük.

Necə ki Osmanlı Ailə Hüququ Qərarnaməsində də məhəllə qazisinə qeyd etdirilməyən nigahların etibarsız sayılacağı ifadə edilmiş və rəsmi nikah üzərində israrla durulmuşdur. (Hüquq-i İslamiyə və Istılahatı Fiqhiyyə Cəmiyyəti, II / 55-58)

Yalnız qalınca günah işləmiş olmamaq üçün dini nikahı seçirlər. Halbuki daha sonra bərpası çox çətin vəziyyətlərdə qala bilirlər.

Bir qadın və kişi ailədən xəbərli və ya xəbərsiz şahidlər hüzurunda nikahlansalar -Hənəfi məzhəbinə görə- ər-arvad sayılacaqlarından, kişi boşamadan qadın başqasıyla evlənə bilməz. Bu baxımdan çox təhlükəlidir. Necə ki bizə bu mövzuda onlarla sual gəlir:

"Mən bir kişilə dini nikah etmişəm. İndi ayrıldıq, o məni boşamır nə edim?"

"Mən dini nigahdan boşanmadan başqasıyla evləndim. Zina sayılır mı?"

kimi tüklər ürpərdən bir çox problemlə qarşılaşırıq. Bu baxımdan hər nə qədər gizli olaraq şahidlər hüzurunda evlənmək caiz isə də, sonunda bərpası qeyri-mümkün hadisələr ola bilir. Bu səbəblə rəsmi nikah olmadan dini nikah edilməsini əsla doğru görmürük.

Vəlinin (himayəçi) icazəsi olmadan nikah etmək caiz mi?

İslâm hüququna görə nikahın səhih olması üçün bəzi şərtlər vardır. Bu şərtlərdən biri də evlənəcək olan qadının vəlisi mövqeyində olan kəsin icazəsinin və razılığının alınmasıdır. Bu məsələ Hanəfî məzhəbindən başqa qalan üç məzhəbə görə belədir. Vəlinin icazəsi, Maliki və Şafiî məzhəbinə görə nigahın bir rüknü, Hənbəli məzhəbinə görə isə şərtidir. Hər üç məzhəbə görə qadının vəlisinin icazəsi alınmadıqca edilən nikah səhih olmaz, batildir.

Hanə məzhəbinə görə isə, hələ buluq çağına çatmamış qız uşaqlarının, özünü idarə edə bilməyəcək vəziyyətdə əqlən nöqsan olanların və bunakların vəlilərinin icazəsi olmadan nikahları caiz olmaz. Bunların xaricində qalan qadınlar, vəlilərinin icazəsi olmadan da evlənib nikah bağlaya bilərlər. Çünki nikahda qadının ifadəsi mötəbərdir.

Bu fiqhi bir hökm olmaqla birlikdə, gərək İslâmî bir adət, gərəksə ailəvi bir ədəb olaraq vəlinin icazə və razılığının alınması ən doğru olanı və isabətlisidir. Onsuz da bəzi istisnalar xaricində qızın evliliyində vəlisinin icazəsinə müraciət edilməkdə, öncə o həmsöhbət kimi qəbul edilməkdədir. Daha sonra qızın razılığı da alınarsa nigah əqdində başlanmaqdadır.

Hanəfî məzhəbi xaricindəki üç məzhəbə görə nikahın rüknü olan vəli, "mücbir (məcburedici) vəli" məqamındadır. Sırasıyla ata, baba; ana-ata bir qardaş mücbir vəli olurlar. Bakire olan qızın razılığı olmasa da əsas etibarilə bunlar qızı evləndirə bilərlər. Lakin, hər nə qədər bu hökm mütləq kimi görünürsə da, bəzi istisna və şərtlə vardır. Məsələn, bu beş şərt əgər mövcuddursa qızın vəlisinin icazəsi alınmadan, yalnız özünün razılığı ilə nikah bağlanılır. Bu şərtlər bunlardır:

1. Vəli ilə qız arasında hər hansı bir şəkildə düşmənlik varsa,

2. Qız ilə kürəkən namizədi arasında bir düşmənlik varsa,

3. Kürəkən namizədi qıza mehir verə bilməyəcək qədər kasıb isə,

4. Mehr-i misl verə bilməyəcək qədər maddi vəziyyəti uyğun deyilsə,

5. Adam kor və ya yaşlı isə.

Bu kimi vəziyyətlərdə vəli səlahiyyətini istifadə etsə də edilən nikah səhih olmaz. Çünki qadının çətin vəziyyətdə olacağı, böyük bir narahatlıq və dolanışıqsızlıq içinə girəcəyi əvvəldən bəllidir. Halbuki nikahdakı əsas məqsəd, yoldaşların bir-birindən məmnun olaraq yaşamaları, ailə yuvasının dünyada ikən bir səadət mərkəzi mahiyyətində olmasıdır.

Şafiî məzhəbinə görə, bir qıza münasib və uyğun bir kişi talib olar, qız da arzu edər, lakin vəlisi evləndirməyə yaxın durmaz mane olarsa, məsul sayılacağı kimi, vəli olmaqdan da düşər (səlahiyyətini itirər). Yenə qıza münasib və uyğun bir kişi talib  olar, qız da razı olarsa, lakin yenə vəlisi (atası) bəzi bölgələrimizdə (xüsusilə Şərq vilayetlerimizde) olduğu kimi çox başlıq pulu tələbində olduğu təqdirdə mücbir vəli ola bilməz, vəlayətinə etibar edilməz. Artıq vəlinin icazə şərti axtarılmaz. Mümkün olsa qız o talibli ilə evləndirilir. Vəli mane olarsa böyük bir günah altına girmiş olar. Məhz başlıq bəlasının yayıldığı vilayətlərimizdə bu qəbahətli hallar tez-tez görülməkdə, qızın vəlisi də, "vəlayət" səlahiyyətini istifadə edərək bəzi günahların və hüzursuzluqların ortaya çıxmasına səbəb olmaqdadır. (əl-Ümm, V / 20; Şafiî elmihalı, s. 443)

Nikahda vəlinin icazəsi şərtinin tələb olunması məzhəblər arasında fərqli olmaqla birlikdə, bölgənin və ailənin öz şərtləri və adətləri baxımından önəmlidir. Elə hallar olar ki, qız təcrübəsizliyindən, ilk anda bəzi xüsusları tam düşünə bilmədiyindən, vəlilərinin məmnuniyətsizliklərinə baxmayaraq təkid edir, istəyən bir kişilə nikahlanırlar.

Lakin irəlidə peşman olacaqlarını, ərinin özünə uyğun, münasib olmadığını görər və bir hüzursuzluqdur gedər.

Belə vəziyyətlərdə vəlinin icazəsini, razılığını almaq həm bir İslâmî öhdəlik və əmrdir, həm də böyüklərə ədəb və tərbiyəyə uyğundur. Lakin bəzi anlar da olur ki, yuxarıda bir miqdar sözünü etdiyimiz kimi, bir çox baxımdan qızla kişi bir-birlərinə münasib olduğu, fikrən və xarakter etibarilə bir-birləriylə yola gedəcəkləri mümkün olduğu halda, atanın bəzi nağd fikirləri önə sürərək mane olması halında, onun razılığının bağlayıcı olmaması daha məqsədə uyğun, isabətli olacaq. Bu vəziyyətdə onsuz da Hanəfî məzhəbinə görə nikâh caiz olduğundan ona tabe olaraq hərəkət edilər ...

* * *

Mövzuyla əlaqəli aşağıdakı yazını da oxumanızı tövsiyə edirik:

"GİZLİ DİNİ NİKAH ETDİRMƏK" DOĞRU OLAR MU?

Zaman zaman qapıldığı öfkələrlə peşman olacağı şeylər edən bir adam Əfəndimiz Aleyhissalatu Vəssalam`a gələrək soruşmuşdu:

- Məni Cənnətə aparacaq bir işi xəbər ver ki onu edim də Cənnətə gedim!

Əfəndimizin (sallallahu aleyhi və səlləm) cavabı çox qısa və dəqiq oldu .:

- Öfkənə qalib gəl, öfkənə tabe olma, sənə yetər!

Bəli, qəzəb sadə qəbul ediləcək bir hal deyil. Necə ki qəzəbini məğlub edə bilməyən  adam, tətiyi basar; bir insanı gözünü qırpmadan öldürər. Bundan sonrası isə ömür boyu peşmançılıqdır ... Öfkənin bu cür nəticəsindən dolayıdır ki Əfəndimiz (sallallahu aleyhi və səlləm) tez-tez tənbeh edir:

- Öfkənə tabe olma, öfkəni məğlub et, qəzəbini ud, öfkəyə aparan təhrikdən uzaq dur, əgər cənnətə aparacaq bir əməl sahibi olmaq istəyirsənsə! ..

deyərək, çevrəsinə xəbərdarlıqlarda olmuşdur.

Nəticəsi mütləq peşmançılıq olan qəzəb mövzusunda bilinməsi lazım olan ən mühüm nöqtə, qəzəbin tək növ olmamasıdır.

Bəziləri qəzəbin sadəcə sinirlə bağlı bir şiddətdən ibarət olduğunu zənn edirlər. Halbuki qəzəbin bir də cinsi təhrik nəticəsində hiss ediləni vardır ki, bu cür cinsi öfkə, tətiyi çəkib də gözünü qırpmadan adam öldürdən sinir sisyemi ilə bağlı qəzəbdən daha qorxunc nəticəlidir.

Hətta cinsi öfkənin sinirə bağlı öfkədən çox daha qorxunc nəticələr verəcəyindən dolayıdır ki Əfəndimiz sallallahu aleyhi və səlləm bu öfkəyə səbəb olacaq təhrikçi görüntü və mühitlərdən uzaq durmağı, məhrəmiyyət sərhədlərini aşmamağı, daşmamağı tənbeh etmiş, bu mövzudakı tənbehlərindən birində də belə təəccüblü bir xəbərdarlıq etmişdir:

- Cinsi duyğuları hərəkətə keçən insan, ağlının ya hamısını ya da üçdə ikisini itirmiş insan kimidir. Yəni cinsi duyğuları qabarıb üsyana yönələn insan hər cür riski gözə alacaq (qəbul edəcək) hala gəlir.

 Bəli, tək və tənha yerlərdə iki yad insanın göz gözə, üz-üzə gəlməsi, cinsi öfkənin yavaş yavaş qabarmasına zəmin təşkil etməsi deməkdir. Öncə məsumca söhbətlər, sonra əl tutub tokalaşmalar, deyərkən bir zaman gələr ki cinsi öfkənin qabarmış dalğaları tərəfləri sürükləyib götürməyə başlayar. Olmayacaq şeyləri olar hala gətirməyə belə yönəlirlər. Eynilə telefondakı qızcığazın çarə axtarışları kimi.

Bir qızcığaz telefonun o biri ucundan soruşurdu:

- Məktəbdəki yoldaşımla gizli dini nikah etmək istəyirik, nə deyərsiniz? ..

Təpkili cavabım sərt oldu hərhalda.

- Mən, intiharın hər cürəsinə qarşıyam. Həyatının baharında bir gənc qızın ailəsindən xəbərsiz gizli nikahla həyatını başdan riskə atması, böyük ehtimalla bir intihar kimidir. Kişi üçün eyni dərəcədə olmasa da qız üçün nəticə bundan başqa cür ola bilməz.

- Çarəsi yoxdurmu bunun?

deyə üstələdi qızcığaz.

- Var, həm də çox asan.

həyəcanlandı:

- Lütfən onu söyləyin dərhal.

- Rəsmi nigahla evlənmək. Beləcə özünü və ailəni böyük bir məhvə uğramaqdan qurtarmaq.

- Amma bu anda buna imkan yoxdur. Nə ailəm buna razı olar, nə də bizim məktəb və yaş halımız buna uyğundur.

- Demək həm yaş, həm məktəb, həm də ailə vəziyyəti uyğun olmadığı halda, siz yenə də gizlicə dini nikahla evlənməyə cəsarət edə bilirsiniz. Bu tələsgənliyin səbəbi nə ola bilər ki?

- Uzun zamandır birlikdə yoldaşlıq etməkdəyik. Bir-birimizə çox alışdıq. Önümüzdəki bu maneləri düşünə bilməz hala gəldik sanki. Dini nikah etdirməyi gözə alırıq artıq.

Bəli, cinsi öfkəyə girəcək qədər məhrəmiyyət sərhədlərini aşıb da yadla üz-üzə, göz-gözə yaşamaqdan qaçınmamaq, məhz belə nəticəni düşünə bilməz hala gətirər tərəfləri. Ömür boyu peşmançılıq duyacaqları xətanı gözə aldırar, qəbul etdirər onlara. Yalnız özlərini deyil ailələrini də pərişan hala salarlar.

Qaldı ki, Şafiyə görə, vəlinin icazəsi olmadan dini nikah edilə bilməz. Hənəfi`də də, tərəflər uyğun deyilsə vəlinin etiraz edib ayırma haqqı vardır

Bunlardan başqa rəsmi nikahdan öncə dini nikah etmək də qanunla qadağandır artıq. Amma bütün bu maneələri cinsi öfkəyə qapılanlar düşünə bilməzlər ki! ..

Nə üçün digər üç məzhəbdən fərqli olaraq Hənəfi məzhəbində nikah zamanı vəlilin razılığı şərt kimi qəbul edilmir ?




04-09-2014 12:00:00

Düğüme özel


Bu səhifəyə daxil olmaq üçün səlahiyyətli deyil.

Üzv olmaq istəyirsinizsə Bura basın.

Əgər üzv deyilsinizsə Bura basın.

Şərhsiz