Ana səhifə

Bitkidən böcəklərə mülayim qarşılama.


YazdırSend to friend

Soyuqqanlı canlılar, hər hansı bir iş görərkən lazım olan enerjini təmin etmək üçün bədənlərini qızıtmalıdırlar. Bu ehtiyac günəş işığı altında günəş vannası qəbul edilərək təmin olunur. Amma yeni bir araşdırmaya görə, böcəklərin, digər soyuqqanlı canlıların sahib olmadığı bir qızınma mərkəzinə sahib olduqları meydana çıxdı. Bəzi böcəklər bədənlərini daha əvvəldən bilinməyən bir məkanda; bitkilərdə qızdırırlar.

 

Avstraliyadakı “Adelaide” Universitetinin biyoloqu Roger Seymour, dünyada təxminən 900 bitki növünün, çiçəklərində istilik çıxarma xüsusiyyətlərinin olduğunu ifadə edir. Hansı mexanizmlə çıxarıldığı hələ bilinməyən bu istilik, tozlandırıcı böcəkləri dəvət edən qoxuların yayılmasını təmin edir. Seymour və iş yoldaşlarının “Nature” jurnalında nəşr etdikləri bir araşdırma, bu istilənin, tozlandırıcı böcəklər üçün eyni zamanda bir təşviq ola biləcəyini də ortaya qoydu .

 

Araşdırmaçılar, Cyclocephala colasi növlü böcəklərlə tozalanan və Fransız Guyanasında yetişən Philodendron solimoesense adlı bitkini araşdırdılar. Bitkinin çiçəklərinin içinə kiçik cihazlar yerləşdirən elm adamları, burada gecələr istilik çıxdığını və xarici mühitdən 4° C daha çox istiliyin ortaya çıxdığını tapdılar. Bu istilik, böcəkləri kütlələr halında bitkiyə cəlb edirdi.

 

Qrup daha sonra böcəklərin bəslənmə ehtiyaclarını araşdırmağa keçdi. Bu araşdırmada, böcəklərin istifadə etdiyi enerjini ölçən və ‘respirometre' adı verilən bir cihazdan faydalandılar. Cihazı böcəklərə yerləşdirən araşdırmaçılar, böcəklərin bədənlərini isti saxlaya bilmələri üçün çiçək xaricində daha çox enerjiyə ehtiyac duyulduğunu ortaya çıxardılar. Buna görə çiçək xaricindəki bir böcək gecələri qızınarkən çiçəyin içindəki bir böcəyə nisbətən iki və ya beş qat daha çox enerji istehlak edirdi. 

 

Seymour, C. colasi kimi kiçik böcəklər üçün isti qalmanın ‘son dərəcə bahalı' olduğunu, çünki böcəklərin tez istilik itirdiklərini ifadə edir. Böcəklər, istilik təmin edən bitkilər sayəsində bəslənmə və törəməyə daha çox enerji ayıra bilirlər. Bu bitki böcəklər üçün o qədər rahat və faydalı bir mühit meydana gətirir ki, böcəklər zamanlarının 90%-ni çiçəklərin istiliyində keçirir.

 

 Bitki ilə böcək arasındakı bu qarşılıqlı həmrəylik heyrət verici bir köməkləşmə nümunəsi meydana gətirir. Qısaca yekunlaşdırsaq, olduğu yerdən hərəkət etməkdə aciz olan bitki, digər bitkilərə tozcuqlarını çatdırmaq üçün bir vasitəsiyə ehtiyacı olur. Bu ehtiyacı, nəql vasitələri kimi vəzifə görən böcəklər sayəsində təmin edirlər. Böcəklər isə gecələr bədənlərini qızdırmaqda çətinlik çəkirlər. Düşən istiliklə birlikdə bədənlərindəki enerjinin böyük hissəsini bu çatışmamazlığı aradan qaldırmağa istiqamətləndirmək məcburiyyətində qalırlar.

 

Elə bu zaman hər iki canlının ehtiyacını aradan qaldıran bir hadisə yaşanır: Bitki, bədən istiliyini mühitin istiliyindən 4° C cox istilədir. Bu isə bitkinin  fiziologiyasındakı xüsusi nizamlamalarla mümkün olur.

 

Yaxşı bəs bu qızınma davranışı ilk olaraq necə başlamışdır? Bir başqa deyişlə bu hərəkətin fizioloji əsasları nə ilə başlanmış ola bilər? Görəsən bitki öz ehtiyaclarını aradan qaldırmaq üçün böcəkləri özünə çəkməyi düşünmüş, bunun üçün böcək fiziologiyasının istilik qazanma baxımından ehtiyaclarını araşdırmış və gecələri böcəyə istilik təmin etmənin ağıllı bir taktika olacağını qavramış ola bilərmi? Əlbəttə xeyr. Çünki bu bitki düşünməsini mümkün edə biləcək bir beyindən də məhrumdur. Bütün bunlar bitki tərəfindən hesablanmış ola bilməyəcəyinə görə, bunları hesablayan üstün bir ağıl olmalıdır. Heç şübhəsiz bu üstün ağılın sahibi Uca Allahdır. Allah, böcəklə bitkini var etmiş, onlara bir-birlərinin ehtiyaclarını qarşılayacaq xüsusiyyətlər vermişdir. Allah bu cür saysız köməkləşmə əlaqəsi var edən və təbiətdəki həyatın uyğunluq içində davamını təmin edəndir. Bütün canlıların ehtiyaclarını təmin edən Odur. Üstün güc sahibi olan Rəbbimizin isə heç bir şeyə ehtiyacı yoxdur.

 

Allah, İxlas surəsindəki ayələrdə belə bildirir:

 

De: “O Allah Təkdir! Allah (heç kəsə, heç nəyə) möhtac deyildir! O, nə doğmuş, nə də doğulmuşdur! Onun heç bir tayı-bərabəri (bənzəri) də yoxdur!” (İxlas Surəsi, 1-4)

 

1-Roger S. Seymour et/ət al/götür., "Environmental biology: Heat reward for insect pollinators", Nature 426, 243 - 244 (20 November 2003); doi:10.1038/426243a"



10-02-2012 12:00:00