Ana səhifə

Cihada getmək üçün ana atadan icazə almaq şərtdirmi?


YazdırSend to friend

Cihadın İslam'ın varlıq səbəbi olduğu hər kəsə məlumdur. Hz. Peyğəmbər sallallahu aleyhi və səlləm cihadı İslam'ın damının da zirvəsi olduğunu söyləyir. Ayrıca cihadın; bir möminin olduğu hal və şərtlərdə Allah'ın sözünün ən üstün olması üçün nə lazımdırsa onun üçün cəhd və səy sərf etməlidir.

Fiqh kitablarımızda söylənən budur: Əgər iş başa düşüb cihad fərz-i ayn olmamışsa bir insanın anasını atasını buraxıb cihada getməsi doğru olmaz. Çünki Hz. Peyğəmbər (sav) özüylə cihada çıxmaq istəyən bir gəncə, 'Anan atan həyatda mı?' deyə soruşmuş. Bəli, cavabını alınca da "Sənin cihadın onlarla olmağındır' buyurmuşdur. Daha sonraları bir başqa gənc də İbn Abbas'a, Rumlarla (Bizansla) cihad etmək üçün əhd etdim, deməsi üzərinə, İbn Abbas da ona: "Sən ana atana xidmət et. Rumlarla savaşacaq kifayət qədər insan var!' deyərək icazə verməmişdir. Fəqihlər bu və bənzəri dəlillərdən bu nəticələri çıxarmışlar: Cihad fərz-i kifayədir, ana ataya itaət isə fərz-i ayn'dır. Bu səbəbdən ana ataya itaət önə alınar. Ancaq cihad fərz-i ayn halına gələrsə, məsələn; Ulü'l-əmr (dövlət) səfərbərlik elan etsə, İslam ölkəsi hücuma uğrasa, Ya da hər hansı bir müsəlman birliyə təcavüz olunar və onlar da özlərini müdafiə edə bilməz halda olsalar, həkim, tibb bacısı və texniki adam kimi ona ehtiyac duyulan biri olarsa, O zaman cihada getmək fərz-i ayn halına gələr və öncəlik qazanar. Ana ata icazə verməsə belə getməlidir. Hədəfini tapmış olsa, əslində bir insanın cihadı və şəhadəti seçən bir övladının olması şərəfdir.

Daha geniş və aydin olsun deyə təfsir və hədislərdən, əhli sünnə alimlərindən görüşlər yerləşdirdik.

Onların hər ikisinə rəhm edərək təvazökarlıq qanadının altına al və: "Ey Rəbbim! Onlar məni körpəliyimdən tərbiyə edib böyütdükləri kimi, Sən də onlara rəhm et!"– de. (İsra 24)

Qurtubi Təfsir

Cihad üçün ana-atanın icazəsi:

Ana ataya yaxşılıq etmək, onlara qarşı yaxşı davranmanın əhatəsinə -əgər cihad fərz-ı ayn deyilsə- onların icazəsini almadan cihad etməmək də daxildir.

Səhih`də, Abdullah b. Amrın belə dediyi rəvayət edilir:

Bir adam, Peyğəmbər sallallahu aleyhi və səlləm'in yanına gələrək, cihad etmək üçün ondan icazə istədi. Peyğəmbər: "Anan atan həyatda vardırmı?" deyə soruşdu. O, bəli deyincə; Peyğəmbər Aleyhissalatu Vəssəlam: "Sən onlar haqqında (onlara yaxşılıq etmək surətiylə) cihad et." deyə buyurdu. Bu, Müslim`in ləfzidir. (Buxâri, Cihâd 138, Ədəb 3; Muslim, Birr 5; Əbû Dûvûd, Cihâd 31; Nəsâl, Cihad 5: Musnəd, II, 165, 188. 193, 197, 221)

Səhih`in xaricindəki hədis kitablarında da belə deyilməkdədir:

Bəli, və onları mən ağlayan halda buraxıb gəldim. Peyğəmbər belə buyurdu: "Get, onları ağlatığın kimi güldür." (Əbû Dâvûd, Cihâd 31; Nəsai, Bey at 10; İbn Mâcə, Cihâd 12; Musnəd, II, 160, 194, 198)

Bir başqa rəvayətdə də belə deyilməkdədir:

"Sənin, anan atan ilə birlikdə onların (yanlarındakı) yataqda yatmaq, onların səninlə gülüşüp səninlə oynamaları, sənin üçün mənimlə cihad etməndən daha fəzilətlidir." Bunu da İbn Huveyzimən'dan nəql etməkdədir. [Suyûtî, əd-Durru`l-Mənsur, V, 263.].

Buxârî bu hədisi "Birru'l-Valideyn" (Ana-Ataya Yaxşı Davranmaq) hissəsində bu sözlərlə zikr etməkdədir:

Bizə Əbu Nuaym xəbər verdi. Bizə Süfyan, Ata b. əs-Saib'dən xəbər verdi. O, atasından, o, Abdullah b, Amr'dan dedi ki: Bir adam, Peyğəmbər sallallahu aleyhi və səlləm`ə, hicrət etmək üçün beyət etməyə gəldi. Ancaq bu əsnada ana-atasını ağlar qoyub gəlmişdi. Hz. Peyğəmbər belə buyurdu: "Onların yanlarına qayıt və onları ağlatdığın kimi güldür." [Buxarı. əl-Ədəbtu'l-müfrəd, Livan tarixsiz, s. 5] 

İbnul-Munzir dedi ki: Bu ​​hədis-i şərif nəfir (fərz-ı ayın olan səbərbərlik çağırışı) baş vermədiyi müddətcə ana atanın icazəsi olmadan cihada çıxmanın qadağan olmasını ehtiva edir. Əgər nəfir söz mövzusu olarsa, o təqdirdə onsuz da hər kəsin cihada çıxması vacib olar. Bu xüsus Əbu Qatadə yoluyla gələn hədisdə çox açıqdır.

Rəsulullah sallallahu aleyhi və səlləm, komandanlar ordusunu (Mutə ordusunu) göndərdi ... Bu arada Zeyd b. Hərisə, Cəfər b. Əbi Talib və ibn Rəvaha`nın başından keçənləri də söz mövzusu etməklə birlikdə, Rəsulullah (sav) 'ın çağrışcısının bundan sonra: Topluca namaza! deyə nida etməsi üzərinə hər kəsin toplandığını da söz mövzusu etdi. Bunun üzərinə (Peyğəmbər) Allaha həmd-səna etdikdən sonra belə buyurdu: "Ey insanlar! Haydi çıxın, qardaşlarınızın köməyinə gedin. Heç kim də geri qalmasın." Bunun üzərinə, olduqca isti bir gündə insanlar piyada olaraq və minəkli olaraq savaşa qatılmaq üzrə yola çıxdılar. [Musnəd, V, 299, 301.]

Məhz Peyğəmbərin: "Qardaşlarınıza yardımçı olmaq üçün çıxın" deyə buyurması, cihaddan geri qalmaq barəsində üzrlü görülə bilmənin nəfir (ümümi səfərbərlik) çağırışı söz mövzusu olmadığı hallarda olacağına dəlildir. Digər tərəfdən Peyğəmbərin (sallallahu aleyhi və səlləm): "Amma hamınız birlikdə savaşa çıxmanız istənilərsə, hamınız birlikdə savaşa çıxın" [Buxârî, Cəzâıı VSayd 10, Cihâd 1 ", 27, 194, Cizyə 22; Muslim, Həcc 445, İınârə 85: Əbû Dûvûd, Cihâd 2 ; Tirmizî, Siyər 33; Nəsai, Beyət 15: İbn Mâcə, Cihâd 9. Dârimî, Siyər 69: Musnəd, I, 226, 266, 316, 355, 111, 401, VI, 466] hədisi də bununla birliklə eyni həqiqəti dilə gətirməkdədir. 

Bu ​​hədis-i şəriflərdə buna da dəlil vardır: Fərzlər, yaxud mənduplar əgər bir arada olacaq olarsa, bunlar arasından daha önəmli olana öncəlik verilər. Bu mənadakı şərhləri əl-Muhasibi, "Kitabu'r-Riâyə" adlı əsərində kifayət qədər açıqlamış .. [İmam Qurtubi, əl-Camiu li-Ahkami'l-Qur'an, Buruc Yayınları: 10 / 366-367]

Cihada Getmək Üçün Müşrik Ana və Atanın İcazə Alınarmı?

Cihad fərzi-kifayədisə, bir kimsə cihada qatılmaq üçün müşrik ana-atasının icazəsini alıb almayacağı barəsində elm adamları, fərqli görüşlərə sahibdirlər. əs-Səvri, onların İcazəsini almadan cihada getməz, deyər.

Şafiî isə: Onların icazəsini almadan cihada gedə biləcəyini söyləmişdir.

İbnu'l-Munzir də belə deməkdədir: "Babalar də atalar kimidir, nənələr də analar kimidir. O baxımdan bir kimsə yenə onların icazəsini almadan cihada çıxa bilməz. Mən, onlar xaricində qardaşlar və sair qohumların də icazəsini almağı gərəkdirən hər hansı bir dəlil bilmirəm. Amma Tavus, bacıların ehtiyaclarını qarşılamanın, ALLAH yolunda cihaddan daha fəzilətli olduğu görüşündə idi." [İmam Qurtubi, əl-Camiu li-Ahkami'l-Qur'an, Buruc Yayınları: 10 / 367-368]

 Ana Və Atası Razı Olmadığı Halda Döyüşə Çıxan Kimsə

Abdullah b. Əmr demişdir ki: Bir adam Rasûjullah sallallahu aleyhi və səlləm`ə gələrək; Hicrət etmək üzrə səninlə andlaşmağa gəldim. Anamı və atamı də (arxamda) ağlayan olaraq buraxdım dedi. (Hz. Peyğəmbər Aleyhissalatu vəssəlam da); ''Geri don onları ağlatdığın kimi güldür" buyurdu. [Nəsâî, Beyət 10; İbn Mâcə, Cihâd 13; Əhməd b. Hənbəl, II, 160, 194, 198, 204. Sünən-i Əbu Davud Tərcümə və Şərhi, Şamil Nəşriyyat: 10/7.]

Təfsir:Bu hədisi Xəttabi belə açıqlamışdır: "Savaşa çıxacaq olan bir kimsə əgər bu savaşa məcbur olmadan sadəcə savab qazanmaq arzusuyla çıxacaqsa, anasının ya atasının icazəsi olmadan çıxa bilməz. Lakin üzərinə fərz olan bir cihadı ifa etmək istəyən bir kimsənin ana və atasından icazə alması lazım deyil."

Bu hökmlər müsəlman olan ana və atalar üçündür. Anası və atası kafir olan kəslərin cihada çıxmaq üçün onların icazəsini almaları söz mövzusu deyil. Istərsə çıxmaq istədiyi cihad nafilə olsun.

Eyni şəkildə borcunu tez olaraq ödəməsi lazım olan bir kimsə də borc verənin icazəsini almadan üzərinə fərz olan cihadı ifa etmək üçün cəbhəyə gedə bilməz. Həccə getmək də belədir. Hər nə qədər mətndə anasının atasının icazəsini almadan Hz. Peyğəmbərdən hicrət etmək üçün icazə istəyən bir kimsədən bəhs edilirsə də hicrət etməklə savaşa çıxmanın hökmü bir olduğundan üləma buradakı hicrət məsələsini cihad cəhətdən ələ almışlar.

Bu baxımdan Musannif Əbu Davud bu hədisi ana və atası razı olmadığı halda savaşa çıxan kimsə başlığı altında vermişdir. Musannif Əbu Dâvud bu adamın hicrət etdikdən sonra savaşa çıxacağını qəbul edərək bu hədisi həmin başlıq altında zikr etmiş də ola bilər. [Sünen-i Əbu Davud Tərcümə və Şərhi, Şamil Nəşriyyat: 10 / 7-8.]

Abdullah b. Amr demişdir ki: Bir adam Peyğəmbər sallallahu aleyhi və səlləm`ə gələrək; Ey Allahın Rəsulu, mən cihada çıxa bilərəmmi? dedi. (Peyğəmbər Aleyhissalatu Vəssəlam da); "Sənin anan atan var mı?" deyə soruşdu. (O kimsə də); Bəli deyə cavab verdi. (Bunun üzərinə Peyğəmbər (s.a.v)); "Elə isə onların xidmətində (olaraq) cihad et!" buyurdu. Əbu Dâvud dedi ki; Əbu`l-Abbas, ismi əs-Saib b. Ferruh olan şair (ravi) 'dir." [Buxârî, cihad 138, Ədəb 3; Tirmizi Cihâd 2; Müslim, birr 5; Əhməd b. Hanbeİ, II, 165, 172, 188, 193, 197, 221. Sünən-i Əbu Davud Tərcümə və Şərhi, Şamil Nəşriyyat: 10/8.]

Təfsir:Bir əvvəlki hədisi-şərifin şərhində də açıqladığımız kimi, üzərinə cihad fərz olan bir kimsənin ana və atasından icazə alması lazım deyil. Ancaq cihad mövzusunda ana və atadan icazə almaq sadəcə savab qazanmaq məqsədilə edilən nafilə cihadlar üçün söz mövzusudur. Bu cür cihadlar üçün ana və atanın könlünü almaq lazımdır. Ana və atasının icazəsini almadan nafilə bir cihada qatılan kəslər günahkar olarlar. Lakin ümumi səfərbərlik elan edilməsi kimi, cihadın fərz-ı ayn olması halında ana və atanın icazəsini almaq lazım deyil. Bu hökmlər müsəlman olan ana və atalar üçündür. Müsəlman olmayan ana və atalara gəlincə, fərz olsun nafilə olsun heç bir cihad üçün bunların icazəsini almaq lazım deyil. Eyni şəkildə bir müsəlman, ana və atasından birinin razı olmaması halında, nafilə həcc və ya ümrə üçün səfərə çıxa bilməz, nafilə oruc tuta bilməz. Çünki onlara itaət fərzdir. Etmək istədiyi cihad isə nafilədir.

Bu hədisin ravilərindən Əbu`l-Abbas, əs-Saib b. Fərruh adlı şair bir kimsədir. Tirmizî onun Məkkəli kor bir kimsə olduğunu; Buxarı isə, bu kimsənin rəvayətlərindən dolayı hər hansı bir qüsurla ittiham edilmədiyini söyləyir. Musannif Əbu Dâvud də onun adını açıqlamaqla, şəxsiyyəti məchul bir kimsə olmadığını, əksinə ədaləti və zabtı (əzbərləməsi) ilə məşhur güvənilir bir ravi olduğunu ifadə etmək istəmişdir. [Sünən-i Əbu Davud Tərcümə və Şərhi, Şamil Nəşriyyat: 10/9.]

Əbu Səid əl-Xudridən rəvayət olunduğuna görə bir adam (cihada qatılmaq üçün) Yəməndən Rəsulullah sallallahu aleyhi və səlləm`in yanına hicrət etmiş, Rəsuli-Zişan Əfəndimiz də ona; "Yəməndə hər hansı bir kimsən varmı?" deyə soruşmuş. (Adam); Anamla atam var, cavabını vermiş. (Fəxri-i kâinat); "(Bura gəlmək üçün) Sənə icazə verdilər mi?" deyə (ikinci bir sual daha) soruşmuş (O şəxs təkrar); Xeyr deyə cavab vermiş. (Bunun üzərinə Fəxri-i Kainat Əfəndimiz); "Qayıt onlardan icazə istə, əgər icazə versələr cihada qoşul, yoxsa onlara xidmət et." buyurmuşdur. [Hakim, əl-Müstədrək, II, 103; Beyhaqi, əs-Sünənül-kübra, IX, 29. Sünən-i Əbu Davud Tərcümə və Şərhi, Şamil Yayınevi: 10 / 9-10.]

Açıqlama:

Bir əvvəlki hədisin şərhində də açıqladığımız kimi, cihad üçün ana və atanın icazəsi ancaq nafilə cihadlara gedərkən söz mövzusudur. Fərz-i ayn olan cihadlar üçün ana və atanın icazəsini almağa ehtiyac yoxdur. Bu hədis-i şərif və bənzərləri ana və ataya itaətin zəruriliyinin dərəcəsini və haqqlarının böyüklüyünü, onlara itaətdən dolayı qazanılacaq savabın çoxluğunu açıqca ifadə etməkdədirlər. Üləmadan bəziləri bu kimi hədislərə baxaraq ana və ata haqqının cihaddan daha böyük olduğunu söyləmişlər. Ancaq ana və atanın kafir olmaları halında gərək fərz və gərəksə nafilə cihad üçün icazələrini almağa lüzum yoxdur. [Sünən-i Əbu Davud Tərcümə və Şərhi, Şamil Yayınevi: 10/10.]



14-09-2014 12:00:00

Düğüme özel


Bu səhifəyə daxil olmaq üçün səlahiyyətli deyil.

Üzv olmaq istəyirsinizsə Bura basın.

Əgər üzv deyilsinizsə Bura basın.

Şərhsiz