Ana səhifə

Dabbetü'l-Arz nədir?


YazdırSend to friend

Qiyamət əlamətlərindən biri "dabbetü'l - ərz"in çıxışıdır. Peyğəmbər əfəndimiz belə bildirər:

"Onun əlamətlərindən biri, günəşin batdığı yerdən doğulması və quşluq vaxtı insanların üzərinə "dabbe''nin çıxmasıdır. Bu əlamətlərdən hansı əvvəl meydana çıxsa, o birisi onu qısa zamanda izləyəcək." (Müslim, Fiten, 118)

"Dabbe, yanında Hz. Musanın əsası və Hz. Süleymanın möhürü olduğu halda çıxar. Möminin yüzünü əsa ilə parladacaq, kafirin burnunu da möhürlə damğalayacaq. O zamanda yaşayan insanlar bir araya gəldiklərində mömin- kafir müəyyən olacaq." (Əhməd b. Hənbəl, "Müsned", II, 491)

Dabbe sözü "canlı, hərəkət edən varlıq" mənasında istifadə edilər. Söz mənasından hərəkətlə qatar, avtomobil kimi şeylərə də "dabbe" deyilə bilər. Məsələn, min il əvvəl yaşamış birini həyalan günümüzə gətirsək, yüz/üz vaqonlu qatarı görsə "işdə bu dabbetü'l-arz" deyə bilər. Amma bu söz daha çox heyvanlar üçün istifadə edilər.

Burada "Dabbetü'l- ərz görəsən tək bir fərddirmi? Yoxsa bir növ müdir?" sualı xatirə gələ bilər. Tək bir fərdin o qədər insana həmsöhbət olması düşünülə bilməz. Bu vəziyyətdə onu bir növ olaraq görmək daha uyğun olacaq.

Dabbenin nə olduğu barəsində dəyişik şərhlər edılmaqdadır. Məsələn Hz. Əlinin belə dediyi nəql edilər: "Bundan murad quyruqlu deyil saqqallı dabbedir." Belə bir baxışda onun bəzi şərli insanlara işarə etdiyi aydın ola bilər. 

Dabbeye "AİDS mikrobu" deyənlər vardır. "Televiziya" şəklində qiymətləndirənlər vardır. Hətta "robotlar ola bilər" fikirini irəli sürənlər vardır. Bu son görüşə, zaman gələcək insan əliylə edilən və süni bir zəka verilən robotlar, "əfəndilərinin" sözünü dinləməyəcəklər, insan mədəniyyətini alt-üst edəcəklər.

Quranda Dabbe

"Dabbe" sözü Quranda on dörd dəfə keçər. Bu sözün çoxluğu olan "devabb" isə dörd dəfə istifadə edilər. Nümunə olaraq bunlardan bəzilərinə baxaq:

"Yer üzündə yaşayan bütün canlıların (hər dabbenin) ruzis(n)i ancaq Allaha aiddir." (Hud, 6)

"Hər canlının (dabbenin) düzümü Allahın əlindədir." (Hud, 56)

"Allah hər canlını (dabbeyi) sudan yaratmışdır. Bunlardan kimi qarını üzərində sürünər, kimi iki ayaqla gedər, kimi də dörd ayaqla gedər. Allah dilədiyini yaradar. Allah, şübhəsiz hər şeyə qadirdir." (Nur, 45)

Nəml surəsi 82. ayədə keçən "dabbetü'l- ərz" isə, təfsirçilər tərəfindən ümumiyyətlə qiyamət əlaməti olaraq açıqlanar:

"Təhdid edildikləri şey başlarına gəldiyi zaman onlara yerdən bir dabbe çıxararıq da, insanların ayələrimizə qəti olaraq inanmadıqlarını özlərinə söyləyər." 

Ayənin zahirinə görə, ərzdən çıxacaq bu dabbe insanlara danışacaq, onların İlahi ayələrə tam inanmadıqlarını söyləyəcək. Buradan hərəkətlə bu dabbenin radio, televiziya, hətta internet ola biləcəyini söyləyənlər vardır. Çünki bunlar yerdən çıxan xammallarla edilər və insanlarla danışarlar. Hətta bəzi rəvayətlərdə "Dabbenin başı buludlara dəyəcək" deyilər. Bilindiyi kimi, televiziyalar peyk əlaqəlidirlər və peyklərin də başı səmadadır.

Dinin halal-haram ölçülərinə uyğun gələn insanlar bu alətlərdən faydalanarlar. Belə ölçülərdən məhrum olanlar isə, daha çox zərər görərlər. Çünki bu alətlər şərdə və günahda da istifadə edilə bilməkdədir və hətta bu tərz istifadələri daha məşhurdur.

Qənaətimiz tərəfindən dabbenin danışmasını dil ilə danışmaq şəklində anlama zəruriliyi yoxdur. Bu danışma "dili hal" yəni hal diliylə də ola bilər. Məsələn trafik lampaları və işarələrinin dili yoxdur amma insanlara çox şeylər söyləyərlər.

Dabbe nələr söyləyir?

Bu gördüyümüz aləm İlahi ayələrlə doludur. Amma insanların çoxu bu ayələri anlamaz, gündəlik hadisələrin axışına qapılar, qəflətlə günlərini keçirər. Cənab- Haqq, insanları xəbərdar etmək üçün zaman zaman fəlakətlər göndərər. Bu, bir zəlzələ, bir qasırğa, bir sel ola bildiyi kimi, bəzən də bir heyvan ola bilər.

Qurana baxdığımızda bəzi qövmlərə bəzi heyvanların cəza olaraq göndərildiklərini görərik. Məsələn Firon və qövmünə bit, çəyirtkə və qurbağa göndərilmiş, bunlar hər tərəfi zəbt edərək o inadçı insanları cəzalandırmışlar. Bunların bənzərlərini indiki vaxtda da görmək mümkündür. "Küləyin dişləri" deyilən çəyirtkələr quru bir bulud halında gəlib əkin tarlasına enməkdə və təkrar havalandıqlarında geridə işə yarayar bir şey buraxmamaqdadırlar.

Həmçinin, Kəbəni yıxmaq üçün gələn Ebrehe və ordusuna sürülər halında quşlar göndərilmiş, bunlar dimdik və ayaqlarında daşıdıqları xüsusi daşları bu zalımlara yağdırmışlar, onları darmadağın etmişlər. Bu hadisə Quranda müstəqil bir surəylə izah edilər. Fil surəsində izah edilən bu hadisə, peyğəmbər əfəndimizin dünyaya təşriflərindən qısa bir müddət əvvəl meydana gəlmişdir. Surədə keçən "əbabil" sözü quşların sürülər halında gəldiklərini ifadə edər. Təsvir edilən tablo/cədvəl, tam bir "səmavi bombalama" hadisəsidir. Flotlar halında gələn bombardman təyyarələrinin hədəfə bomba yağdırmaları kimi, bu quşlar qrup qrup gələrək o insanları "özündən çəyirtkə sürüsünün keçdiyi bir əkin tarlasına" çevirmişlər.

Quran, göylərin və yerin əsgərlərinin Allahın əmrində olduqlarını bildirər. (Muddəssir 31) Allah dilədiyi zaman bu əsgərlərini inadçı kəsləri cəzalandırmada istifadə edər. Məsələn su rəhmətdir. Amma Allah diləsə, Nuhun qövmünü həlak edən bir tufana çevrilər. Göydən stəkandan boşanarcasına yağış endirilər, yerdən sular fışkırtılır. Bunun sonunda, üsyankar və inadçı bir qövm sulara qərq olar, tarix səhnəsindən silinər.

Bəziləri bu cür hadisələri təsadüflə şərhə çalışa bilər. Amma aləmdə təsadüfə əsla yer yoxdur. Eynşteynin ifadəsiylə "Allah pərdə atmaz." Yəni işini ehtimala buraxmaz. Həmdi Yazarın da diqqət çəkdiyi kimi, "bizim təsadüf olaraq gördüyümüz şeylər, gerçəkdə İlahi bir qənaətdir." (Yazır, IV, 2802)

Quranın bildirdiyinə görə, Cənabı Haqq hər an qənaətdədir. (Rəhman, 29) Bu aləm yoxdan var edilməsiylə Uca Yaradıcını göstərdiyi kimi, atomdan qalaktikalara çatana qədər hər şeydə meydana gələn fəaliyyətlərlə ONun qənaətlərindən xəbər verər. Cənabı Haqq, kainatı yaradıb, sonra onu qurulmuş saat kimi öz halında işləməyə tərk etmiş deyil. Bir zərrə belə Onun icazəs(n)i olmadan hərəkət etməz. "Bir yarpaq belə Onun elmi xaricində yerə düşməz." (Ən'am, 59) "Heç bir dişi Onun məlumatı xaricində hamilə qalmaz və doğurmaz." (Fatır, 11) Dəli dolu əsir görülən külək, təsadüfi deyil, Onun əmr etdiyi şəkildə əsər. Bəzən meltem olar yüzümüzü oxşayar, bəzən fırtına olar, bir "əzab kamçısı" olaraq vəzifə yerinə yetirər.

Dabbe ilə əlaqədar rəvayətlər araşdırıldığında bu dabbenin ahirzamanda insanların tamamilə yoldan çıxmalarıyla onlara cəza olaraq çıxacağı aydın olar. Möminlər imanın bərəkətiylə ondan zərər görməzlər, amma isyankar kəslər bununla cəzalandırılarlar.

AİDS Dabbemi?

Bu nöqtədə xatirə AİDS mikrobu gələ bilər. Çünki bu mikrob daha çox qeyri qanuni birliklərin nəticəsində bulaşmaqdadır. Tarix boyunca qeyri qanuni birlikdə ol/tapılanlar daim olmuşdur amma heç bir zaman bu birliklər günümüzdəki dəlilik ölçülərinə çatmamışdır. Bu baxımdan AİDS mikrobunu İlahi bir cəza olaraq qiymətləndirmək çox məqbul görülməkdədir.

Hətta Hz. Süleymanla əlaqəli Quranda izah edilən bu hadisə, dabbenin bu cəhətinə bir işarə olaraq görülə bilər:

Hz. Süleymanın, cinləri böyük binalar, heykəllər vs. istehsalında işlətməsi izah edildikdən sonra, belə deyilməkdədir

"Əcəli gəlib də Süleymanın ölümünə hökm etdiyimizdə əsasını gəmirməkdə olan bir ağac qurdu (dabbetü'l- ərz) ölümünü onlara fərq etdirdi. Süleyman yerə düşüncə, cinlər anladılar ki, əgər özləri qeybi bilsədilər, o məşəqqətli işə davam edib dayanmazdılar." (Səba, 14).

Rəvayətə görə Hz. Süleyman onları bu işdə işlədərkən çəliyinə söykənər, bu şəkildə onları nəzarət edərdi. Amma bu haldaykən Əzrail (as) gəlib ruhunu kabzetti. Cinlər Onun vəfat etdiyini anlamadılar, işə davam etdilər. Bir ağac qurdu Onun çəliyini gəmirincə, çəliyi qırıldı, Hz. Süleyman yerə düşdü. Cinlər Onun vəfatını ancaq o zaman anladılar. Əgər qeybi bilsədilər bu şəkildə bir əzab içində işə davam etməzdilər.

(Qeyd: Burada nəzərə verilən Hz. Süleymanın çəliyi, Onun qurduğu dövlət sisteminə və ağac qurdunun bunu gəmirməsi, içdən içə bu sistemi yıxmağa çalışan komitələrə bir işarə olaraq da qiymətləndirilmişdir. Doğrusunu Allah bilər.)

İşdə bu dabbe Hz. Süleymanın çəliyini gəmirdiyi kimi, dabbetü'l- ərz də AİDS mikrobu şəklində və ya başqa bir şəkildə həddini aşan bəzi insanları gəmirib onları məğlub etməsi mümkündür.

Amma "dabbe AİDSDİRMİ?" deyilsə "bəli" demək bir sıra çətinlikləri özü ilə gətirər. Çünki AİDS dabbe həqiqətinin bir parçası ola bilər, amma onu tamamilə ifadə etməyə bilər.

Məsələyə bu bucaqlardan baxmaqda fayda görürük:

-Ayədə keçən "dabbe" sözünün əlif lamsız, yəni naməlum bir şəkildə istifadə edilmiş olması, bunun bilinməyən, tanınmayan bir varlıq olduğunu ifadə edər. (İngiliscədə istifadə edilən "the" takısı kimi Ərəbcədə "əl" takısı vardır. Dabbe sözündə bu geyinin istifadə edilməməsi onun tam bilinmədiyinə, hətta tam bilinə bilməyəcəyinə bir işarə kimidir.)

-Dəlalət etmək ayrı, tazammun etmək ayrıdır. Dabbe sözü AİDS və ya sui-istifadə edilən televiziyasnı içinə ala bilər, amma onlara qəti bir dəlaləti yoxdur.

-Din bir imtahandır. İmtahanda isə "ağla qapı açılar, iradə əlindən alınmaz." Belə olunca, qiyamət əlamətlərinin hər kəsin görüb anlayacağı şəkildə çıxmalarını gözləmək səhv olar. Məsələn alınında "bu kafir" yazan bir dəccal gözləmək, əlində sehrli bir dəyənəklə birdən ortalığı düzəldəcək bir mehdinin zühurunu müşahidə etmək, kimi rəvayətləri tam anlamamaq mənasını verər. Səhabələri Kehfin təkrar mağaralarından çıxmalarını gözləmək də belədir. Bəzi kitablarda "Mehdi zamanında mağaradakı Səhabələri Kəhf yuxudan oyanarlar." rəvayəti keçər. Demək ki Mehdi, üçük ildir yuxuda olan gəncliyi oyandırar. Onun mühüm bir qüvvəti gənclərdən meydana gəlir. Çünki Kəhf surəsində Səhabələri Kehfin bir sıra gənclər olduğu açıqca ifadə edilməkdədir.

Başdan bura qədər etdiyimiz nəqllər və qiymətləndirmələrdə hər kəsin tam qərara gələcəyi bir nəticəyə çatmadığımız, mövzunu bir dərəcə asqıda buraxdığımız görülər.

İnsanın elmi məhduddur. Məsələn "zaman nədir, ruh nədir" kimi suallara çox dəqiq cavab vərəməyik. Hətta bəzi kainatı gerçəklərdə də bir dərəcə naməlumluq söz mövzusudur. Sözgəlişi atomun nə olduğunu tam bilmirik, həyatın müəmmasını tam həll etmiş deyilik. Demək ki bəzi məsələlər gül qönçəsi kimidir, bir yarpağı araladığımızda aralanmağı gözləyən başqa yarpaqlar qarşımıza çıxar. Bizə düşən, naməlumları bilmə yolunda məşğuliyyət vermək, səy göstərməkdir. İnsanın bu cür sirli məsələləri araşdırması sisli bir dənizdə edilən səyahətə bənzər. İnsan belə bir səyahətdə önünü çox dəqiq görə bilməz. Amma bu sirrlilik, bu səyahətə ayrı bir gözəllik qatar.

Qənaətimiz tərəfindən məsələnin bu tərzdə ələ alınması daha məqsədəuyğundur. "Bundan murad budur" deyənlər sabah elə olmadığını gördüklərində xəcalətli ola bilərlər. Qəti hökm vermək yerinə "Bundan murad bu ola bilər." demək daha yerindədir və ehtiyata daha uyğundur. Çünki,

"Də ki: Gerçək elm Allahın qatındadır." (Mülk, 26)

"Göylərdə və yerdə Allahdan başqası qeybi bilə bilməz." (Nəml, 65)



29-04-2014 12:00:00