Ana səhifə

Kor memarlar: Termitlər.


YazdırSend to friend

Kor fəhlələrin “Empire State” böyüklüyündə bir bina tikmələri mümkündür ? Əlbəttə ki, mümkün deyil. Ancaq belə bir şeyi heç bir canlının edə bilməyəcəyini düşünürsünüzsə yanılırsınız. Çünki kor termitlər həyatları boyu öz ölçülərinə görə “Empire State” yüksəkliyində evlər  tikirlər. Termitlərin inşa etdikləri nəhəng yuvaları insanların inşa etdikləri binalar ilə müqayisə etmədən əvvəl termitləri ümumiyyətlə tanıtmaqda fayda vardır. Termitlərin bilinən ən əhəmiyyətli xüsusiyyətlərindən biri, insanların belə asanlıqla dağıda bilməyəcəyi möhkəmlikdə yuvalar inşa etmələridir. Hər növ, öz ehtiyacı olan xüsusiyyətlərə görə fərqli tiplərdə yuvalar  tikir. Bəzisi yandırıcı istilərdən qorunmasını təmin edəcək yuvalar inşa edərkən, başqa bir növ isə yağışlardan qorunacağı yuvalar tikər. Bu yuvalar ağac içində olduğu kimi əksəriyyəti də torpağın üstündə və altında da yerləşirlər.

 

Bir termit yuvasını açdıqda məsaməli bir görünüş ortaya çıxar. Yuva təxminən 2,5 sm genişliyində ya da daha dar, coxlu  yuvalardan əmələ gəlir. Bu yuvaları bir-birlərinə ancaq termitlərin keçə biləcəyi böyüklükdə dar dəliklər bağlayır. Termitlərin bu möcüzə binaları inşa edərkən istifadə etdikləri xammal isə yalnız torpaq, öz ifrazatları və tullantılarından ibarətdir. Belə sadə bir vəsaitlə, bəziləri ancaq dinamitlə dağıdıla  biləcək qədər möhkəm olan, üstəlik içində labirintlər, ventilyasiya sistemləri və kanallar olan yuvalar inşa edirlər.

 

Görünüş olaraq qülləyə oxşayan təmtəraqlı yuvaları inşa edən termitlərin əsl möcüzəvi xüsusiyyətləri isə daha əvvəl də bəhs etdiyimiz kimi kor olmalarıdır. Bu son dərəcə təəccubləndirici bir vəziyyətdir. Termitlər nə inşa etdikləri tunelləri, nə istifadə etdikləri vəsaiti, nə bu vəsaitlə düzəltdikləri parçaları, nə də yüksəltdikləri otaqları görə bilirlər.

 

Termitlərlə insanların inşa etdikləri quruluşları müqayisə etdikdə gördükləri işin fövqəladəliyi daha dəqiq şəkildə ortaya çıxmaqdadır. Termitlərin inşa etdikləri  göydələnləri daha yaxşı qiymətləndirə bilmək üçün başda ifadə etdiyimiz Amerikada olan “Empire State” binası yaxşı bir müqayisə imkanı meydana gətirməkdədir. Bu binanın uzunluğu 443 metrdir. Termitlər isə 1-2 sm ölçülərində olan böcəklərdir. Bu kiçik bədənlərinə baxmayaraq 7 metr yüksəkliyində nəhəng yuvalar inşa edirlər. Əgər termitlər insanlarla eyni boyda olsaydılar, inşa etdikləri yuvalar  da  “Empire State”  binasının indiki  hüdürlüyündən 4 qat daha yüksək olardı. İnsanların edə bilmədiyi bu möhtəşəm  işi kor termitlər milyonlarla ildir, var olduqları andan etibarən etməkdədirlər. (Möcüzələr Dünyası, National Geographic, İstanbul, 1999, s. 190)

 

Termitləri bütün xüsusiyyətləri ilə birlikdə yaradan Allahdır. Kor termitlərə etdirdiyi təmtəraqlı quruluşlarla aləmlərin Rəbbi olan Allah bizə sonsuz qüdrətini və elmini tanıtmaqdadır.

 

Allah hər şeyin xaliqidir. O, hər şeyə vəkildir! (Zumər Surəsi, 62)

 

 

Termitlərin intizamlı quruluşları

 

Termit yuvalarının quruluşunu araşdırdığımızda, böyüklüyündən başqa son dərəcə kompleks bir sistemlə qarşılaşarıq. Termit koloniyalarında müdafiə vəzifəsini boynuna götürmüş xüsusi əsgəri birlik mövcuddur. Əsgər termitlər mükəmməl bir əsgəri təchizatla yaradılmışdır. Bəziləri döyüşçü, bəziləri növbətçi, bəziləri də "intihar komandosu"dur. Kraliçanın yumurtalaya bilməsi, işçilərin divar hörüb tunellər açması və ya yuvada yetişdirilən göbələklərin toplanması, ancaq əsgərlər öz vəzifələrini tam olaraq yerinə yetirdiyi təqdirdə reallaşa bilər.

 

Termit koloniyasının bütün üzvləri, təşkilatlı birliklər halında yaşamaqdadır. Bu birliyin fərdləri arasındakı ünsiyyət, iyləmə ya da dad alma yolu ilə baş verir. Həmin anda kimyəvi siqnallar alınıb verilir. Bu kor, kar və dilsiz varlıqlar arasındakı inşaat, yemək axtarma, yuva yoldaşını tanıma, izləmə, həyəcan halı və müdafiə etmək hərəkətləri kimi kompleks işlər, kimyəvi siqnallar vasitəsilə təmin edilir. Termit koloniyasının başlıca düşmənləri qarışqalar və qarışqa yeyənlərdir. Koloniya, bu düşmənlərin hücumuna uğradığında intihar ordusu hərəkətə keçir. Ülgüc itiliyində dişlərə sahib olan Afrika termitləri usta bir döyüşcüdürlər. Uzun iti dişləri ilə təcavüzkarların gövdələrini parçalyırlar.

 

 

Termitlərin fədakarlığı

 

Termitlərin vaxtaşırı tətbiq etdikləri bir müdafiə metodu da, lazım gəldikdə koloniyalarını qorumaq üçün özlərini fəda edərək, düşmənlərinə zərər verməkdir. Bir çox müxtəlif  termit növü, bu intihar hücumunu müxtəlif şəkillərdə reallaşdırır. Bunların arasından, Malayziyanın yağış meşələrində yaşayan bir növ xüsusilə maraqlıdır. Bu termitlər, anatomiyaları və davranışları baxımından bir "gəzən bomba" kimidir.

 

Bədənlərindəki xüsusi bir kisə düşmənlərini təsirsiz edəcək bir kimyəvi maddə ilə doludur. Mübarizə zamanı termit, bir qarışqa ya da təcavüzkar bir heyvan tərəfindən sərt bir şəkildə sıxışdırılsa, qarın əzələlərini şiddətli bir şəkildə sıxaraq ifrazat bezlərini cırır və təcavüzkarı sarı rəngli tünd bir maye ilə boğur. Bu tam bir intihar hücumudur, çünki hücum əsnasında termitin iç orqanları parçalanır və canlı ölür.

 

Termitlərdəki bu ictimai həmrəylik və fədakarlıq nümunələri, Darvinizmin əsas qəbulu olan "hər canlı öz mənfəəti üçün yaşayır" fərziyyəsini yıxmaqdadır. Bundan başqa bu nümunələr, bu canlıların çox şüurlu bir şəkildə təşkil edildiklərini göstərməkdədir. Düşünək: Bir termit niyə növbətçi olmaq istəsin?  Üstəlik bir seçki haqqı olsa, niyə  ən zəhmətli və ən  fədakarlıq tələb edən işi seçsin?  Belə bir imkanı olsa, şübhəsiz özünə ən rahat mühiti və ən yaxşı xidməti təmin edəcək vəzifəni seçərdi.

 

Qaldı ki bir zamanlar özünü fəda edib belə bir müdafiə etməyə qərar verən bir termit olduğunu fərz etsək belə, bu termitin bu işini genlərinə yükləyib yeni nəsillərə köçürməsi, əlbəttə qeyri-mümkündür. Üstəlik, bütün işçi termitlər sonsuz canlılardır və dolayısilə onsuz da yeni bir nəsil meydana gətirə bilməzlər. Ancaq termitləri yaradan Allah, belə mükəmməl bir koloniya həyatını hazırlamış və bu sistemi meydana gətirən termit birliyinə də müəyyən vəzifələr vermiş ola bilər. Növbətçi termit də, Allahın özünə ilham etdiyi vəzifəsini böyük bir itaətlə yerinə yetirməkdədir. Necə ki Quranda belə buyurular:

 

... (Yer üzündə) elə bir canlı yoxdur ki, onun ixtiyarı (Allahın) əlində olmasın... (Hud Surəsi, 56)



10-02-2012 12:00:00