Ana səhifə

Nəfslə cihad necə olmalıdır?


İnsan hansı vəziyyətdə olursa olsun tövbə etməklə mükəlləfdir. Şeytan insanı ümidsizliyə sövq edib tövbə etməsini əngəlləməyə çalışar. Bunu edərkən bir yandan nəfsi də islah edib irəliləməyə çalışmaq lazımdır.

Al-i İmran surəsində bu tərcümədəki bir ayət-i kərimə yer almaqdadır:

"Və bir günah işlədikləri və ya nəfslərinə zülm etdikləri zaman, Allah'ı xatırlayaraq günahlarının bağışlanmasını istəyənlər, həm də etdikləri günahda bilə-bilə israr etməmiş olanlar-Məhz onların mükafatı, Rəbbindən bağışlanma, ağacları altından çaylar axan Cənnətlərdir. Orada əbədi olaraq qalacaqlar. Gözəl əməl görənlərin mükafatı nə gözəldir." (Ali-İmran Surəsi, 135-136.)

Demək ki, bir tövbənin qəbul olması, bir günahın əfvə layiq olması üçün heç bir üzr yoxkən o günahda israr edilməməsi şərti axtarılmaqdadır. Bir insan yalnız nəfsinə qalib gələ bilmədiyini, çevrəsinin necə qarşılayacağını bəhanə edərək bir haramı işləməyə davam etsə, nə olar? Bu xüsusdakı bir hədisin tərcüməsi belədir:

"Mömin bir günah işlədiyi zaman qəlbində qara bir nöqtə meydana gələr. Əgər o günahdan əl çəkər, Allah`dan günahının bağışlanmasını diləyərsə, qəlbi o qara nöqtədən təmizlənər. Əgər günaha davam edərsə, o qaralıq artar. Məhz Qur`an`da keçən 'günahın qəlbi örtməsi (möhürləməsi)' bu mənadadır." (İbni Macə, Zühd: 29.)

Bəli, "Hər bir günah içində küfrə gedəcək bir yol vardır" sözü mühüm bir həqiqəti dilə gətirir. Belə ki, bir günahı işləməyə davam edən insan zamanla o günaha vərdiş edir, tərk edə bilməz bir hala gəlir. Bu vərdiş onu gün keçdikcə daha böyük mənəvi təhlükələrə sürükləyər. Günahın üxrəvi bir cəzasının olmayacağına inanmağa, hətta Cəhənnəmin belə olmaması gərəkdiyinə qədər gedər. Yəni qəlbdə yer tutan o günah toxumu zaman içində Allah qorusun yaşıllanaraq bir zəqqum ağacı halına çevrilə bilər. (Ləm`alar, s. 7; Məsnəvi-i Nuriyə, s. 115.)

Belə bir təhlükəyə məruz qalmamaq və şeytanın kinlərinə aldanmamaq üçün bir an öncə tövbəni gərəkdirəcək günahı tərk edərək insanın özünə çəki nizam verməsi, hesaba çəkməsi lazımdır. (baxın. Mehmet Paksu, Sünnə və Ailə)

Allah'ı sevdiyini söyləmənin ölçüsü nədir?

Allah'ı sevmək və O`nun razı olduğunu bilmək mücərrəd bir hal olduğu üçün anlamaq çətindir. Bir insan mən Allah'ı sevirəm deyə bilər. Lakin bu hal içimizdəki bir duyğunu izah etdiyindən dolayı, zahirimizdə bunu göstərməyimiz gərəkir.

Digər tərəfdən, Allah bizdən razı mı? Biz onun yanında necə bir quluq? Bu suallar da eyni şəkildə başa düşülməsi çətin mövzulardır. Bunu anlamanın da bir yolu olmalıdır.

Məhz həm bizim Allah'ı sevdiyimizin başa düşülməsi, həm də Allah'ın bizdən razı olduğunu başa düşmənin yolunu bu ayədə də Allah`ımız bildirir. "Ey Muhamməd de ki: Əgər Allah'ı sevirsinizsə mənə tabe olun, ta ki Allah da sizi sevsin."

Diqqət edilirsə Allah`ı sevməyimizin göstəricisi Hz. Peyğəmbər Əfəndimiz sallallahu aleyhi və səlləm`ə tabe olaraq islamı yaşamaqdır. Biz Peyğəmbərimiz Aleyhissalatu Vəssalam`a tabe olaraq həyatımızı yaşasaq, nəticədə Allah'ın da bizi sevdiyini rahatlıqla söyləyə bilərik. Məsələn, atanızı və ananızı sevdiyiniz necə aydın olar. Onların istədiklərini edər, məmnun olmadığı şeyləri də tərk edərsəniz, o zaman sevdiyiniz ortaya çıxmış olar. Onlar bizə dəməsələr belə biz bundan anlayırıq ki onlar da bizi sevirlər. Tam tərsi olsa, dediklərinin heç birini etməsəm də amma, qəlbimə bax onları çox sevirəm desə kimə inandıra bilərsiniz.

Demək ki Allah Peyğəmbərimizi bir model olaraq yaratmış və ən gözəl örnəkləri onda göstərmiş. Bizə də, əgər Məni sevirsinizsə, sizə Peyğəmbər göndərdiyim Hz. Muhamməd sallallahu aleyhi və səlləm`ə tabe olun. O təqdirdə anlayın ki, Mən də sizi sevirəm. Sözün özü: Allah'ın bizi sevdiyinin göstəricisi, bizim nə qədər Hz. Muhammədə (sallallahu aleyhi və səlləm) bənzədiyimizdir. Ona görə nəticəyə gələ bilərik.

Sizə, bizə və bütün insanlara yol xəritəsi Qur'an və sünnədir. Bundan başqasını sizə tövsiyə edə bilmərik. Yəni Qur'anı və sünnəti Rəsulullahı (sallallahu aleyhi və səlləm) özümüzə rəhbər götürmək, özümüzü onlara indeksləmək və imani bəhs və kitabları təfəkkür ilə oxumaqdır. Yəni imanın və Qur`anın izah etdiyi və bəhs etdiyi Qur`ani və imani kitablar tapa bilsəniz və ya bu mövzuları təfəkkür və mütaliə edən şəxslərlə bərabər olmaqla onlardan istifadə edə bilsəniz sizin həm dünyanıza həm də axirətinizə faydalı olacaqdır.

Namazları vaxtında qılmaq, böyük günahlara diqqət etmək və namazın arxasındakı təsbihatı etmək ayrıca sizi təkamül etdirəcək.

Ayədə keçən Nəfs və Malın Allah'a satılması nə deməkdir?

Nur Külliyyatında, "Şübhəsiz, Allah möminlərdən nəfslərini və mallarını cənnət müqabil satın almışdır" tərcüməsindəki ayəti-kərimənin təfsiri edilərkən bir təmsil gətirilər və təmsilin bir yerinə də bu mesaj yüklənir. "Həm o fabrikdəki alətlər mənim adımla və mənim dəzgâhımda işlətdiriləcək. Həm qiyməti, həm haqları birdən minə yüksələcək. " Altıncı Söz

Bir söhbətdə yoldaşlarıma, torpağın və suyun qiymətlərini soruşmuş və bir cavab ala bilməmişdim. Bananın qiymətini soruşduqda isə yüksək bir rəqəmlə qarşıma çıxmışlar. Məhz torpaq və su Allah'ın bir fabriki olan ağaca daxil olduqda, o biri tərəfdən banan olaraq çıxır və böyük bir qiymət qazanırlar. Eyni şəkildə, otu inək deyilən bir canlı fabrikə veririk, ət və süd əldə edirik. Şəkər çuğunduru, fabrikdən şəkər olaraq çıxarkən, çiçək tozları şanda bal olurlar.

İnsan, ətrafını bürüyən belə sonsuz ibrət tablolarından dərs alaraq nəfsmalını, Rəbbinin əmr dəzgahına salsa, alâ-yı İlliyyin deyilən o üstün məqama çatacaq və cənnət əhli olma şərəfinə nail olacaq.

Nəfs deyilincə insanın zatını, şəxsini başa düşürük, mal deyilincə də şəxsin ixtiyarına verilən əmanətləri. Bir başqa ifadəylə, "nəfs" insana bəxş edilən daxili nemətləri; "mal" isə xarici nemətləri təmsil etməkdədir. Hər ikisi də insanı ya alâ-ı İlliyyînə çıxaran yaxud əsfəli-i safilinə salan imtahan alətləri.

Ayəti-kərimədə nəfsdən başlandığını nəzərə alaraq nəfsimiz üzərində bir az dayanaq.

İnsan ağlı, fizika və kimyadan, ticarət və kənd təsərrüfatından, qumar və oğurluğa qədər hər şeydə istifadə edilməyə uyğun. Bunların bir qisimi insanı yüksəldərkən, digərləri alçaldar.

İnsan qəlbi bir ümman. İman və küfrdən, ədalət və zülmə, təvazökarlıq və kibrə, itaət və üsyana, məhəbbət və nifrətə, əfv və intiqama və daha neçə-neçə müsbət və mənfi mənalara açıq. İnsanın alâ-yı illiyyînə yüksəlməsində yaxud əsfəli-i safilînə yuvarlanmasında ən böyük pay onun.

Qəlbə bağlı lətifələr, hisslər bədənin orqanlarından çoxdur. Bunlar da insanı ya ucalara çıxarar yaxud çuxurlara salar. Sevgidən başlayaq. İnsan bu hiss ilə, ya Rəbbini və Mevlâsını sevər, yaxud nəfsini və mənfəətini. Məhz birinci hal yüksəliş, ikincisi tənəzzüldür.

Bir digəri, "əndişə duyğusu." İnsan, ya maddi və dünyəvi problemləri özünə dərd edər, bunların əndişəsi ilə ruhunu pərişan edər. Yaxud, bu dünya səfərinin cəhənnəmlə sonlanması əndişəsi onu durmadan işləməyə, səyə göstərməyə və duaya sövq edər. Birincisi, aşağıların aşağısı, ikincisi ucalar ucasıdır.

Beş duyğumuz da bu ölçüyə vurulmalı. İnsan bunlarla saleh əməl də işləyə bilər, üsyan və günah da. Birincilər, insanı ən irəli məqamlara, ikincilər isə ən dərin əzablara hazırlayar. Yenə Nur Külliyyatında, "küfr, mahiyyət-i insaniyyəyi yıxar, almazdan kömürə çevirər" deyilərək, böyük bir həqiqət dərsi verilir. Demək ki, insan əhsən-i təqvim (ən gözəl şəkildə) ilə ifadə buyurulan bir almaz mahiyyətində yaradılmış. Özünü riza cizgisindən, istiqamət xəttindən kənara çıxararsa, cəza alaraq aşağıların aşağısına atılar. Bu tənəzzül "kömür" olmaqla simvollaşdırılıb .. Elm adamlarımızın ifadələrinə görə, almazla kömürün təməl daşları eyni. Sadece kristallaşma şəkilləri fərqli. Məhz bu fərqlilikdən bir-birinə zidd iki mahiyyət doğular. Eyni hərflərlə fərqli sözlərin yazıla bilməsi kimi, eyni insan mahiyyətindən də, bir-birinə zidd meyvələr çıxa bilir: Mömin -kâfir, saleh-fasiq, ədalətli-zalım, mütəvazi- məğrur kimi.

Bu misallara görə:

Əhsən-i təqvim, "ən gözəli yaza biləcək kıvamda, qabiliyyətdə yaradılmış olma."

Alâ-yı İlliyyin, "bunu bacara bilənlərin yüksək məqamı."

Əsfəli-i safilîn, isə "yanlış yazanların böyük tənəzzül və süqutu."

Allah Rəsulu sallallahu aleyhi və səlləm, "Dünya axirətin tarlasıdır" buyurur. O halda insan bu dünyada, çəyirdək qəbilindən də olsa, “alâ-yı illiyyîn” şərəfinə çatmalıdır ki, bu məzhəriyyət (nail olma), axirətdə o uca məqam olaraq özünü göstərsin. Və yenə insan, işlədiyi üsyanlarla, "əsfəli-i safilînə" layiq olacaqdır ki, bu layiq olma o dəhşətli əzabı meyvə versin.

Sözün özü: Yüksək insanlar da, alçaq insanlar da bu dünyada yetişirlər. Və axirətdə hər nəfs öz əməlinə uyğun səadətə qovuşur yaxud əzaba düşür.

 



09-09-2014 12:00:00