Ana səhifə

Peyğəmbər Əfəndimizin, İslam qərib başladı, başladığı kimi (bir hala) dönəcək. Nə xoşbəxt qəriblərə! hədisini izah edərsiniz?


YazdırSend to friend

"İslam qərib başladı, başladığı kimi (bir hala) dönəcək. Nə xoşbəxt qəribələrə!" (1)

 

"Qərib" uzaq olan deməkdir. Günəş, bizdən uzaqlaşıb itdiyi üçün "günəş qrup etdi" deyilər. Qürbət, vətəndən uzaqlaşmaqdır. Qrupda, itmə, getmə, bir küncə çəkilmə vardır. Aydın olmayan sözə, anlayışdan uzaq olduğu üçün "qərib" deyilir. (2)

 

"Qərib" öz camaatı, qövmü arasında olmayan, öz diyarında olmayan kimsədir. İlk Müsəlmanlar öz vətənlərində, öz qövmləri arasında görünsələr də qərib idilər. Küfrlə iman, ağla quru, görməklə korluq(3), bilməklə cəhalət qədər zidd və uzaq idi. Bu səbəbdən onlarla digərləri arasında məkana bağlı olmayan bir uzaqlıq, hətta ziddlik söz mövzusu idi.

 

Alimlər, cahil əksəriyyət yanında qəribdirlər(4), az olan möminlər, çox müşrik arasında qəribdirlər. Pislərin və şərlərin çoxluğu yanında xeyrlər və xeyirlilər az olunca qəribə olarlar. Fıskın, üsyanların, böyük günahların içində təqva, əməli saleh qərbdir.

 

Belə pis bir ətrafda və zamanda, iman və saleh əməlin əhəmiyyəti çox böyükdür. İçində yaşanılan ətrafda, fısk, böyük günahlar, şər və üsyanlar nə qədər çoxsa, orada sığına bilən möminin, imanın, saleh əməlin, təqvanın dəyəri o dərəcə artmaqdadır. İslam və iman elminin qalxdığı, (5) möminin, Müsəlmanın olmadığı və ya çox az olduğu bir cəmiyyətdə "qərib" olmaq, əməllərin savablarını artıracaq. Möminin zəlil, alçaq edildiyi, facirin yüksək tutulduğu, fıskın çox olduğu bir cəmiyyətdə, imanın və əməllərin keyfiyyəti çox böyükdür. Orada, din qəribdir, möminlər qəribdirlər.

 

Bu hədisi şərifə görə:

 

a) İslam qərib başlamışdır. Başlanğıcı tarix kitablarında izah edilər. Bu işi ilk başladanlar da bu baxımdan qəribdirlər.

 

b) Sonra İslam, dəniz dalğaları kimi zühur etmiş(6), haqq, iman, ehkamı ilahi qalib olmuşdur. Bir zaman gələcək, İslam ilk başladığı vəziyyətə dönəcək, aydın ola bilməməsindən və hökmlərinin cəmiyyətdə hakim olmamasından ötəri cəmiyyətdə qərb olacaq.

 

Çox insanda bu mənfi halın olması, bidətlərin və cahiliyyə zehniyyətinin cəmiyyətdə yer etməsi ilə cəmiyyətdə ümumi bir pozulma olacaq. Artıq ilk qərblər dövrü kimi son qəriblər dövrü də başlamışdır. İslamın başlanğıcında müşriklər tərəfindən səhabələrə rəva görülən şeylər; təhqirlər, kiçilmələr, bu dövrdə də özünü göstərəcək. Cəmiyyətdə onlara həyat haqqı tanımama, onların inanclarını, fikirlərini və həyat anlayışlarını ortadan qaldırma yoluna gediləcək.

 

İlk qəriblərin yaşadığı cəmiyyətdə, günahlar, üsyanlar, fısk necə idisə, bu ikinci dövrdə də adı Müsəlman olan bir cəmiyyətdə günahkarların, fasiqlərin, pislərin zehniyyəti hakim olacaq.

 

Yenə ilk dövrdə olduğu kimi bu mənfi ətrafda pozulan ümmət içində, az olan bir sıra qəriblər də olar. Onlar əksəriyyəti təşkil edənlər qarşısında azlıq olmalarına baxmayaraq imanlarına yapışarlar, əksəriyyətin axıb getdiyi məcradan fərqli bir istiqamətdə gedərlər, baş strukturları, həyata baxışları, anlayışları digərlərinə uyğun gəlməz. Sanki o cəmiyyətin insanı deyildirlər. Özlərinə edilən hər cür işgəncəyə səbr edərlər, onsuz da etiraz etməyə gücləri də yoxdur. Maddi məğlubiyyət və məhkumiyyətlərinə baxmayaraq, mənən qüvvətlidirlər. Dinlərinə möhkəm bir şəkildə yapışarlar. İnanclarından və yaşayışlarından taviz verməzlər. Bunlar ümmətin sonunda gələn "Ğuraba" dır.

 

Son qəriblərin yaşadığı pozulmuş cəmiyyətlərin də nə kimi pis hallar zühur edəcəyini Rəsulullah (s.ə.v.) hədis kitablarının fitnə ilə əlaqədar hissələrində izah etmiş, ümmətini əvvəldən xəbərdar etmişdir. Onun üçün səhabələrin ilk dövrdə dinlərində fitnələndikləri kimi ümmətin sonlarında da fitnə çox böyük bir rol oynayacaq.

 

Son qəriblərin zamanı da ilk qəriblərin zamanı kimi çox şiddətli, təhlükəli, fitnəli olacaq. Rəsulullah (s.ə.v.) axır zamandan xəbər verərkən ümumi xəttləri ilə o zamanı bizə təsvir etmişdir.

 

Allah Rasülü (s.ə.v.)-in zaman zaman müxtəlif şəkillərdə bizə cədvəlləşdirdiyi bu fəsad dövründə, bir baxıma ilk başladığı hala dönəcək. Dindarlar da çəkdikləri çətinliklərdən ötəri, əməllərindəki savab baxımından onlara bənzəyəcəklər.

 

Lakin ilk qəriblərlə son qəriblərin əhəmiyyətli bir fərqi vardır. İlk Qəriblər müşrik bir cəmiyyətdə mübarizə etmişlər. Axır zamanda gələn son qəriblər, fəsadı ümmət zamanında, pozulmuş İslam cəmiyyəti içində cihad edəcəklər. Son qəriblərin işi, ilk qəriblərə görə daha asandır. Zəhmətləri daha azdır. Bu səbəblə savabda, xeyrdə, küllü fəzilətdə ilk qəriblər olan səhabələrə çatmaları mümkün deyil.

Qaynaqlar:

 

1. əl tərəfindənmili Ahkamil-Kuran IV, 172, Ayrıca bx. Sahihul-Müslim 232, 251. Hədislər, Təqdim edəni İbni Macə II, 1319 (nömrə: 3987, 3988).

2. əl-Tədris planı, s. 359, əl-Mucemul-Vasit, s. 647; əl-Kamusul-Muhit I, 107-108.

3. Ayədə "Görənlə Görməyən birmi?" buyurular. Rəd 13/16.

4. əl-Cami_li Ahkamil-Kuran IV, 172; Ayrıca bx. Sahihul-Müslim 232, 251. Hədislər, Təqdim edəni İbni Macə II, 1319 (nömrə: 3987, 3988).

5. əl-Mufredat s. 359; əl-Kamusul-Muhit I, 108. Ayrıca bk. Şərhi Muhtelifil-Hadis s. 107-108; əl-_Acluni Əli b. Məhəmməd Keşful-Hafa, ISIS(N)I, Qahirə ty. 887 (islamın qərib başlaması ilə əlaqədar hədisi şərif üçün bx.)

6. Ramuzul-Ehadis s. 366; Təqdim edəni İbni Macə II, 1331 (nömrə: 4015), 1339 (nömrə: 4036: boş adamlar nitq atacaqlar.) 1344 (nömrə: 4047: Elm və Quran yəni onu anlama azalacaq.) 1335 (nömrə: 4050-4052: elm qalxacaq cəhalət yer üzünə enəcək, o hakim olacaq. Burada elmdən məqsəd, gün getdikcə inkişaf edən texniki, fən elmləri, deyil, dini elmlərdir). Ayrıca bx. əl-Buxari, Muğire b. Berdubeh, Sahihul-Buhari, I-VIII, İstanbul, ty. VIII, 89.



02-08-2010 12:00:00

Düğüme özel


Bu səhifəyə daxil olmaq üçün səlahiyyətli deyil.

Üzv olmaq istəyirsinizsə Bura basın.

Əgər üzv deyilsinizsə Bura basın.

Şərhsiz