Ana səhifə

Peyğəmbərimizin vəfatından sonra yetmiş üç firqə çıxacağı və bunlardan yalnız bir dənəsinin doğru yolda olub digərlərinin olmayacağı hədislərdə keçir. Bu yetmiş üç firqəni necə anlamalıyıq? Doğru yolda olan firqənin hansı olduğunu necə biləcəyik?


YazdırSend to friend

 Peyğəmbərimiz sallallahu alehyi və səlləm,

"Ümmətim yetmiş üç təriqətə ayrılacaq, bunların içindən bir firqə əhli nəcat yəni qurtulan olacaq." 

buyurmuş. Səhabələr soruşmuşlar:

"Ya Rəsulullah, o xilas olan firqə hansı firqə olacaq?"

Belə cavab vermiş:

"Mənim sünnəmdən sapmayanlar xilas olanlardan olacaq! Yəni Əhl-i sünnə və camaat mənsublarıdır. "(Tirmizi, İman, 18; İbnu Macə, Fiten, 17)

   Buna görə də, Peyğəmbərimizin (s.ə.s) kitablarda yazılı olan sünnələrinə bağlı qalan Müsəlmanlar,  nicat əhli, yəni xilas olanlardan olacaq. Yetər ki sünnədən ayrılmasın, onu tək ölçü bilsin, özlərində tətbiq etməkdə laqeydliyə düşməsinlər.

   Fırkay-ı Naciyə, qurtuluşa çatan, axirətdəki hər cür əzabdan bəraət edərək, necatını, qurtuluşunu əlinə alan birlik, zümrə deməkdir ki, bunun bir adı da "Əhli Sünnə vel-cemaat"dır. Digər bir ifadə ilə Firqəyi Naciyə, Qurani Kərimin hökmlərini qəbul və təsdiq etməklə onlara uyğun gələn, Hz. Peyğəmbər (s.a.s)ın və Onun böyük səhabələrinin yolunu eynilə izləyən böyük birlik, camaat deməkdir.

Hz. Peyğəmbər (s.ə.s) Əbu Hureyredən rəvayət edilən bir hədislərində:

"... Ümmətim yetmiş üç firqəyə ayrılacaq, qurtuluşa çatan firqə (Firqəyi  Naciyə) xaricində qalan yetmiş iki təriqət cəhənnəmə gedəcək."

buyurmuşlar. Ayrıca bu növdən olan hədislərin davamında səhabələrin, Təriqəti Naciyədən soruşmaları üzərinə Hz. Peyğəmbər (s.ə.s), Firqəyi Naciyəni:

"Mənim getdiyim yola və bu yolda məni izləyən səhabələrimin yoluna uyanlardır.

deyə təsvir etmişdir.

Demək Uca Allahın Elçisi Sevimli Peyğəmbərimizin səhabələrinin yoluna uyanlara "Sünnə və birlik mənsubları" mənasında "Əhli Sünnə vəl-Camaat" deyilmişdir. Bu mənada Firqəyi Naciyəni də Allahın Kitabına, yəni Qurani Kərimə və Rəsulunun və səhabələrinin diliylə nəql edilmiş dümdüz yoluna, Sünnəsinə uyğun gələn insanların, yəni Müsəlmanların çox böyük bir birliyinin fikirlərini mənimsəyib qəbul edən və bunlarla əməl edən böyük birlik olaraq anlamaq lazımdır.

Qəzali , Firqəyi Naciyənin bu doğru yolunun, qurtuluşa aparan yolunun əsaslarını etiqadı nöqtədən toplu bir şəkildə bu üç hökmdə yığmaqdadır:

1) Allaha İman, 

2) Peyğəmbərliyə İman -ki mələklərə və kitablara imanı da içinə alır

3) Axirətə İman (İmamı Qəzali, Feysalu't-Təfriqa, Misir 1325, s. 15)

Çünki Peyğəmbərimiz (s.ə.s) bu əsaslara inanan kimsənin Müsəlman olaraq, bu dinin nemətlərindən faydalanacağını və mömin olacağını, birini və ya hamısını yalanlayıb inkar edənin də nə mömin nə də müslim (müsəlman) sayılacağına, onun kafir olduğunu bildirmişdir. Qurani Kərimin bir çox ayəsində bu doğru yola və bu yolun Hz. Peyğəmbər (s.a.s)ın yolu olduğuna işarə edilmişdir:

"Ey İnananlar, And olsun ki, sizin üçün, Allaha və axirət gününə qovuşmağı ümid edənlər və Allahı çox anan kəslər üçün Allahın Elçisi (Hz. Peyğəmbər) ən gözəl nümunədir." (Əhzab, 33/21).

"... Peyğəmbər sizə nə versə onu alın, sizənəyi qadağan edərsə ondan uzaq durun; Allahdan çəkinin, doğrusu Allahın cəzalandırması çətindir." (Həşr, 59/7)

"Ey Məhəmməd! Əgər sənə cavab verə bilməzlərsə, onların yalnız həvəslərinə uyğun gəldiklərini bil. Allahdan bir yol göstərici olmadan həvəsinə uyğun gələndən daha pozğun kim vardır? Allah zalım milləti şübhəsiz ki doğru yola çatdırmaz." (Qəsəs, 28/50).

"(Ey Məhəmməd!) Də ki, Allahı sevirsinizsə mənə uyun, Allah da sizi sevsin və günahlarınızı bağışlasın. Allah bağışlayar və mərhəmət edər." (Al/götürü İmran, 3/31)

İslam Tarixi boyunca olduğu kimi, bu gün də əqaid sahəsində ən məqsədə uyğun yolu izlədiyi qəbul edilən və Müsəlmanların böyük əksəriyyətini sinəsində yığan Firqəyi Naciyə və ya Əhli Sünnə, məzhəblər tarixi alimlərinin böyüklərindən olan Abdülqahir əl-Bağdadiyə (Ö: 429/1037) görə bu səkkiz sinif, birlikdən meydana gəlmişdir:

1. Əhli Bidətin səhvlərinə düşməyən, Rafıziler, Xaricilər, Cehmiyye, Neccariyye və digər pozğun təriqətlər kimi düşünməyən Sifatiyyənin yolunu izləyən Kəlam alimləri,

2. Həm rəy, həm də hədis qrupuna mənsub fiqh imamlarından və usulud idinə, Sifatıyyənin Allaha və Onun əzəl; sifətlərinə inanışı kimi inananlardan meydana gələn Fiqh alimləri,

3. Hz. Peyğəmbərdən gələn möhkəm xəbərlər və sünnələrin yollarıyla əlaqədar məlumatlara sahib olanlar və bunlardan səhih ilə zəifini ayırdedebilen muhaddisler,

4. Ədəbiyyat, qrammatika və söz silsiləsi ilə əlaqədar bir çox şeyin məlumatına sahib olan alimlər,

5. Quran oxuma şəkilləri və Quran ayələrini şərh yolları və bunların pozğun firqə mənsublarının şərhləri xaricində Əhli sünnə məzhəbinə uyğun şərhləri haqqında geniş məlumata sahib təfsirçilər və Qiraət İmamları,

6. Sufi zahidlər

7. Müsəlmanların sərhədlərində kafirlərə qarşı keşik tutan, Müsəlmanların düşmənləriylə döyüşən Müsəlman, qəhrəman mücahidlər,

8. Əhli Sünnə əqidəsinin yayıldığı, onların davranışlarının hakim vəziyyətdə olduğu diyarların və məmləkətlərin əhalisindən, xalq kütlələrindən müteşekkil birliklər. (Abdulqahir Bağdadi, əl-Fərq Beyn'il-Fırak, s. 289-292)

Əhli Sünnə vəl-Camaatın Üzərində Birləşdiyi Əsaslar:

Sünnə və Camaat Əhlinin böyük əksəriyyəti, dinin rüknlərindən müəyyən əsaslarda ittifaq etmişlər. Dinin bu rüknlərindən hər birinin həqiqətini bilmək yetkinlik çağına çatmış hər ağıllı kimsəyə vacibdir. Əl-Bağdadiyə görə hər rüknün şöbələri vardır və onların şöbələrində, Əhli Sünnənin tək görüş halında üzərində birləşdikləri məsələlər vardır:

1. Kainat qorxu və xəyaldan ibarət olmayıb, onun bir öz varlığı və həqiqəti mövcuddur. İnsan bu kainatı tanımaya, ayrıca məlumat əldə etməyə müqtədirdir.

2. Kainat bütün detallarıyla yaradılmış bir şeydir. Onun mütləq bir tək olan yaradıcısı vardır.

3. Allah Təalanın şəxsindən ayrılmayan əzəli sifətləri vardır.

4. ONun adları, xüsusiyyətləri, ədaləti və hikməti şəxsinin gərəyidir, bunları da bilmək lazımlıdır.

5. Uca Allahın rəsulari və nəbiləri vardır, onların möcüzələrini bilmək də zəruridir.

6. Uca Allahın əmr və qadağan edərə dair hökmləri ilə təklifin (mükəlləf olmanın) məlumatını əldə etməkdir. Yəni İslamın üzərinə bina qılındığı beş rüknü qəbul və təsdiq etməkdir ki, bunlar: Allahdan başqa bir ilahın olmadığına və Hz. Məhəmmədin Allahın Peyğəmbəri olduğuna şahidlik etmək, Namaz qılmaq, Zəkat vermək, Ramazan orucu tutmaq və Kəbəyə həccə getməkdir.

7. İnsanların fani olduğuna, öldükdən sonra diriləcəkləri axirət aləminin varlığına və bu aləmin müştəmilatı deyilən, həşr, sual, hesab, mizan, cənnət, cəhənnəm kimi xüsuslara inanmaq,

8. Axirətdə Allahın möminlər tərəfindən görüləcəyini bilmək,

9. Qədərin haqq olduğunu, lakin qulların işlərində məcbur olmadıqlarını bilmək,

10. Kəlamullahın (Allahın sözünün) qədim olduğunu, lakin səs və hərflərdən meydana gəlmədiyini bilmək.

Görüldüyü kimi bütün bu və bənzəri olan etiqadı əsaslar Fiqəyi Naciyənin, yəni Əhli sünnənin böyük əksəriyyətinin üzərində ittifaq edib birləşdikləri nöqtələrdir. Ayrıca bu əsasların hər biri Qurani Kərimin möhkəm ayələrinə, Hz. Peyğəmbər (s.a.s)ın səhih hədislərinə söykənməkdədir.

Beləliklə Fiqəyi-Naciyə Allahın əmrlərini bilib onları yerinə yetirdiyi, qadağanlarını anlayıb onlardan uzaq dayandığı və Hz. Peyğəmbər (s.a.s)ın göstərdiyi haqq yolda irəliləməyə davam etdiyi üçün bu adı almış, yəni qurtuluşa çatan böyük birlik olmuşdur. Fiqəyi Naciyəni ilk dövrdəki birliklərə görə Əhli Sünnəsni Hassə deyilən Sələfiyyə, Əhli Sünnəsni Ammə deyilən Maturidilərlə Əş'arilər meydana gətirmişdir.

(Geniş məlumat üçün bx. Əhməd b. Hənbəl, Müsnəd, II/332; Əbu Davud, Sünən, II/259; İbn Macə, Sünen, II/479; Qəzali, Əhya', I/179; Şatibi, Razılıq, IV / 48-52; Təftazani, Şərhu'l-Məqasid, II/199; Abdulqahir Bağdadi, əl-Fərq Beyne'l-Firaq, Məzhəblər Arasındakı Fərqlər, Tərcümə: Dos. Dr. E. Ruhi Fığlalı s. 289-335; Əş'ari, Məqalət, s. 277-284)



23-04-2014 12:00:00