Ana səhifə

Qiyamət əlamətləri yoxsa cəmiyyətlərin məhvi.


YazdırSend to friend

"Hz. Peyğəmbər sallallahu aleyhi və sələm bir məclisdə camaata xitab edirdi. O əsnada bir bədəvi, "qiyamət nə vaxt qopacaq" deyə soruşdu. Hz. Peyğəmbər cavab verməyərək bir müddət danışmağa davam etdi. Camaatdan bəziləri, Hz. Peyğəmbərin sualı eşitdiyini, lakin xoşlamadığını, bəziləri da sualı eşitmədiyini söylədilər. Hz. Peyğəmbər sözünü bitirdikdən sonra, "qiyamət haqqında sual soruşan haradadır" dedi. Bədəvi, "o adam mənim ya Rasulullah" dedi. Hz. Peyğəmbər ona, "əmanət zay edildiyində /itirildiyində qiyaməti gözlə" buyurdu. Adam, "əmanətin zay edilməsi nədir" deyə soruşdu. Hz. Peyğəmbər, "iş / vəzifə layiq olmayana təhvil verildiyində, qiyaməti gözlə" buyurdu " (Ahməd, hədis no:8729, 14/343; Buxari, Riqaq, Hədis no: 6496, 8/104; əd-Daani,ə s-Sünənu’l-Varidə fi’l-Fitən və Qavaailuhaa və’s-Saətu və Əşratuhaa, Hədis no:381, 4/767.)

    Bu hədisdə qiyamətin əlamətlərindən biri olaraq "əmanətin zay edilməsi / itirilməsi" göstərilməkdədir. Əmanət sözü birbaşa Hz. Peyğəmbər tərəfindən "iş" (vəzifə) kəlməsiylə açıqlanmışdır. İbn Həcərə görə burada iş ilə nəzərdə tutulan "xilafət", "rəhbərlik", "məhkəmə", "fətva" kimi dini də maraqlandıran işlerdir. (İbn Hacər, Fəthu’l-Bari, 11/334)

   Başqa bir deyimlə, ən yuxarıdan ən aşağıya qədər rəhbərlik, təhsil və ədalətin təmin edilməsi kimi cəmiyyətin sağlam bir şəkildə yaşamasını təmin edəcək vəzifələrin hamısıdır. Bunlar mütəxəssislik tələb edən sahələrdir, hər bir işin başına ən mütəxəssis adamın gətirilməsi, cəmiyyətin sülh və güvən içində yaşamasının şərtlərindəndir. İdarəçilər bu məqamlara layiq olan şəxsləri təyin etmədikdə, dövlətlərin işləri axsamaqda, rəhbərlikdə xətalar çoxalmaqda və xalqın dinclik və rifahı ortadan qalxmaqdadır.

   Hədisdə keçən qiyamət anlayışını cəmiyyətlərin çökməsi kimi şərh edənlər də vardır. Bu və bənzəri hədislərdə xəbər verilən qiyamət, cəmiyyətlərin çökməsinə və tarix səhnəsindən silinməsinə gətirib çıxaran sosioloji/ictimai qiyamətdir. Cəmiyyətlərdə gedərək artan və ictimai strukturu gəmirən natarazlıqlar, o toplumun sonunu hazırlamaqda və o cəmiyyətin qiyamətinin yaxınlaşmaqda olduğunu xəbər verməkdədir.

   Sosial-ictimai qiyaməti xəbər verən fitnə hadisələrinin əhəmiyyətli bir xüsusiyyəti "qeyri-müəyyənlik" vəsfini daşımasıdır. Bu qeyri-müəyyənlik, insanın sağlam təhlillər etməsinə əngəl törədən, onu daim şübhədə buraxan, həqiqəti görməsinə səd çəkən bir pərdə, bir duman və ya sis kimi təsvir edilmişdir. Bir rəvayətə görə, Hüzeyfə b. Yeman ilə Hz. Peyğəmbər arasında belə bir dialoq keçmişdir: "Ya Rəsulullah! Biz daha əvvəl cahiliyyə dövründə və şər içərisində idik. Ardından uca Allah bizə xeyiri göndərdi. Bu xeyirdən sonra təkrar şər gəlirmi? "Hz. Peyğəmbər bu suala "bəli" cavabını verdi. Hüzeyfə təkrar soruşdu: "Ya Rəsulullah! Bu şərdən sonra təkrar xeyr gəlir mi? "Peyğəmbərimiz bu suala da" bəli "dedikdən sonra," ancaq içində bir az pus (دخن-dəxn) olar "deyə əlavə etdi.

    Hüzeyfənin "onun pusu nədir" deyə öyrənmək istəməsi üzərinə də peyğəmbərimiz, "bir qrup ortaya çıxar, mənim rəhbərliyimin xaricində rəhbərlik edər (mənim göstərdiyim doğru yoldan başqa bir yola çağırar). Sən onları bəzən qəbul edər, bəzən rədd edərsən " 
izahına verdi. Hüzeyfə, suallarına davam etdi və "bu xeyirdən sonra yenə bir şer dövrü gəlirmi" deyə soruşdu. Hz. Peyğəmbər bu dəfə bu şərhi etdi: "Cəhənnəmin qapılarına dikilmiş dəvətçilər (təbliğatçılar-propagandacılar) olacaq. Onların çağırışına qapılanlar cəhənnəmə düşərlər ... Bu təbliğatçılar bizə bənzərlər, bizim dilimizi danışarlar ... " (Buxari, Fitən, Hadis no: 7084, 9/51; Nuaym, Hadis no: 29, s.35; Hədisin müxtəlif ləfzlərlə də rəvayət etdiyi görülür. Məsələn baxın. Mamer b. Raşid, Babu Luzumi'l-Cemaa, Hadis no: 20711, 11/341.)

    Pus şəklində tərcümə etdiyimiz (دخن) sözü, İbn Həcərin verdiyi məlumatlara görə, "kin", "qüsur", "qəlbdəki fəsad", bulanıqlıq", duman" və "heyvanın bədənindəki boz ləkələr" kimi mənalara gəlməkdədir. İbn Həcərə görə, bu söz "şərdən sonra baş verəcək olan xeyrin, xalis xeyir olmadığına və içərisində bir bulanıqlıq olduğuna işarə edir". Və "insanlar bir-birlərinə qarşı saf olmayacaqlar" (İbn Hacer, Fethu’l-Bari, 13/36.)

   Bu rəvayətdə fitnələr şər sözüylə izah edilmişdir. Çünki fitnələrin əhəmiyyətli xüsusiyyətlərindən biri, insanların hadisələri qiymətləndirə bilməmələridir. Fitnələrə qarışan və ya onun xaricində qalmağa diqqət göstərən kəslər, nə olub bitdiyi haqqında qeyri-müəyyənlik içərisindədirlər. Düşüncələri dəqiq deyil. Gəldkləri nəticələr əksəriyyətlə yanlışdır. Uzağı görmə qabiliyyəti ortadan qalxmış kimidir."

________

KAMİL ÇAKIN /Fiten Rivayetleri Bağlamında Toplumların Çöküşü/Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi| Cilt: 5, Sayı: 10, Kars 2018, ss. 1-29.

Müəllif: 


30-03-2019 06:53:46

Düğüme özel


Bu səhifəyə daxil olmaq üçün səlahiyyətli deyil.

Üzv olmaq istəyirsinizsə Bura basın.

Əgər üzv deyilsinizsə Bura basın.

Şərhsiz