Ana səhifə

"Razılaşma" nə deməkdir? Ruhlar aləmində olarkən Allaha verdiyimiz sözü, nə üçün xatırlamırıq. Bu sözü xatırlamayışımız, bizi məsuliyyətdən qurtarar?


YazdırSend to friend

Təfsir alimlərinin böyük əksəriyyəti, Əraf Surəsi, 172-ci Ayəsini əsas alaraq, razılaşmanın ana rəhmində başladığını, bu sual və cavabın bədənə ruh verilmə mərhələsində reallaşdığını ifadə edərlər.

 

Allahın zamandan uzaq olduğu diqqətə alındığında bu mənanı qavramaq asan olar. Dəyişik zamanlarda yaradılan insanlar, bir-birlərinə görə əvvəl və sonra gəlmiş olsalar belə, Allahın əvvəli elmində hamısı hazırdırlar və bu suala birlikdə şahid olmuşlar.

 

Razılaşmada "Mən sizin Rəbbiniz deyiləmmi?" sualıyla insanların diqqətləri özlərində icra edilən İlahi tərbiyəyə çəkilmiş və insan olaraq tərbiyə görən bu bəxtiyar qulların Allahın bu lütfkarlığına qarşı Ona iman və ibadət etmələri lazım olduğu bildirilmişdir. Razılaşma üzərində mübahisə etmək olmaz

 

 

Təfsir alimlərimiz ruhlara edilən bu xitabın "kəlamı" olmadığında yəni Quran və digər səmavi kitablarda olduğu kimi bir xitab xüsusiyyəti daşımadığında ittifaq etmişlər.

 

 

Cənabı Haqq, Şəms Surəsində, günəşdən başlayaraq bəzi məxluqlarına and içir. Bunlardan biri də "nəfsdir." Və ayədə, tərcümə olaraq, belə buyurulur:

"Nəfsə (adama) və onu şəkilləndirənə, sonra da ona pisliyi və təqvanı ilham edənə (and olsun ki...)"

 

Bu ayədə, insan vicdanına yaxşı ilə pisi bir-birindən ayırma qabiliyyətinin qoyulduğu bəyan edilmiş, ona bu qabiliyyətin verilməsi isə "ilham" olaraq ifadə edilmişdir. "Mən sizin Rəbbiniz deyiləmmi?" sualı da belə bir ilham olaraq reallaşmışdır.

 

Bu danışma, bizim anladığımız mənada, səsli, hərfli, hecalı bir danışma deyil. Onsuz da o anda, bədən meydana gəlmiş olmadığından bu danışmağı ruhun kəlamı olaraq anlamamız lazımdır.

 

Biz bu xitabın və cavabın mahiyyətini bilməkdən acizik və bundan məsul da deyilik. Ancaq bu qədərini söyləmək istəyərik: Sadiq möminin ürəyinə yuxuda ülvi bir məna axıdılar. Və yuxusunda o məna istiqamətində hərəkət etməyə qərar verər. Səhər oyandığında, Rəbbinin onunla ilham yoluyla danışdığını anlar və ürəyinə ilham edilən mənanın gərəyini yerinə yetirməyə başlar. Yuxuda Rəbbinin onunla danışması və özünün də o ilhama görə hərəkət etməyə qərar verməsi, oyanıq aləmdəki danışmalara və qərarlara heç bənzəməz.

 

Razılaşma mövzusunda iki ayrı sual ortaya çıxır. Birincisi "Razılaşmanı nə üçün xatırlamırıq?" digəri isə "Bu xatırlamayış bizi məsuliyyətdən qurtarır?"

 

Əvvəl, birinci sual üzərində dayanaq: İnsan ana rəhmində dörd aylıq ikən, bədəninə ruh verilir. O ruh, beş ay qədər qonaq qalacağı bu bədən haqqında heç bir məlumata sahib deyil. Özünün ruh olduğundan, görmə, eşitmə kimi nə qədər hisslərlə, ağıl, yaddaş, xəyal kimi mənəvi sərmayələrdəndə xəbərsizdir. Dünyaya gəldiyində də dünyanı tanımır. Uşaqlıq dövrünü keçir, böyüyür, gənc olur. Ağlını işlədən, özünü və içində yaşadığı aləmi qiymətləndirən, iç aləmində bəzi suallar çıxaran və bunlara cavab axtaran müstəsna bir varlıq halına gəlir. Bu halıyla belə, körpəliyini və hələ ana rəhmdə keçirdiyi mərhələləri xatırlaya bilmir. Sonra qalxır, "mən razılaşmanı nə üçün xatırlamıram?" deyə soruşur.

 

Suala iki istiqamətdən yaxınlaşmaq lazımdır. Birincisi: Rəbbimiz, bu dünyada, bizi çox şeylərlə məhdudlaşdırmış və bunların hamısından fayda görürük. Məsələn, görməmizi məhdudlaşdırmış, buna görə hər şeyi görə bilmirik. Əşyaya baxdığımızda atomların o baş çevirən hərəkətlərini görə bilsəydik tarazlığımızı itirərdik, bəlkə də dünyada yaşamamız mümkün olmazdı. Ayaq basdığımız torpaqdakı bütün bakteriyaları görə bilsəydik rahatca gedə bilməzdik.

 

Bu məhdudlaşdırmaları edən Rəbbimiz, yaddaşımıza da sərhədlər qoymuş. Körpəliyimizi, o mərhələdə başımıza gələnləri və daha əvvəlini, yəni rəhmdə keçən dövrələri heç xatırlamırıq. Rəhm mərhələsində həmsöhbət olduğumuz, amma sonradan xatırlaya bilmədiyimiz hadisələrdən biri də razılaşma məsələsidir. Razılaşmanı xatırlaya bilsəydik, bu dünyada hər kəs Allaha iman edərdi və imtahan verməmizin də bir mənası qalmazdı.

 

Digər istiqaməti isə belə: Peyğəmbər möcüzələrin çox oxuyuruq: Bir ağac, möcüzə olaraq danışar və Allah Rəsulunun (s.ə.s.) peyğəmbərliyini təsdiq edər. Daha sona yenə köhnə halına dönər, heç bir şeydən xəbərsiz, davam etdirər həyatını.

 

Cənabı Haqq, alma ağacına bir an üçün şüur versə və ona "Səni alma verəcək şəkildə tərbiyə edən mən deyiləmmi?" desəydi, yaxud bal arısına, "Səni bal verəcək şəkildə tərbiyə edən mən deyiləmmi?" deyə soruşsaydı, bütün bu və bənzəri sualların cavabı, "Bəli bizi tərbiyə edən sənsən." şəklində olacaqdır.

 

Eyni sual insan ruhuna da soruşula bilər:"səni, insan ruhu olaraq tərbiyə edən, maddi və mənəvi sərmayələrlə təmin edərək nə qədər elmlərə və bacarıqlara qabiliyyətli edən mən deyiləm?"

 

İnsan ruhu da bu sualın cavabını, "Bəli, məni tərbiyə edən sənsən." deyə cavab verəcək.

Necə ki, ruhlara bu sual soruşulmuş, onlar da bu ilahi xitaba, "Bəli, sən bizim Rəbbimizsən." deyə cavab vermişlər.

"Razılaşmanı xatırlamayışımız bizi məsuliyyətdən qurtarar?" Sualına gəlincə, bu suala İsmayıl Haqqı Bursevi həzrətləri belə cavab verir:

"Allah, peyğəmbərləri göndərdiyində onlara bu əhdi xəbər verdi. İnsanlar xatırlamasalar belə peyğəmbərlərin sözü, onların əleyhində dəlil olmuşdur. Çünki, bilərsən ki, bir insan namazından bir rükət tərk etsə və bunu unutsa, ardından etibarlı kəslər bunu özünə xatırlatsalar, onların sözü əleyhində dəlil olar."

Bir mömin, namazın hər rükətində, "aləmlərin Rəbbi olan Allaha həmd" etməklə bir baxıma, razılaşmasını yeniləyər. Ətrafını əhatə edən və onun köməyinə qaçan bütün varlıqların, İlahi bir tərbiyədən keçdiklərini düşünərək Rəbbinə şükr edər. Ondakı bütün tərbiyə hərəkətlərinin də yenə onun mənfəətinə ən uyğun şəkildə icra edildiyini görər.

İnsanın, özünü içdən və xaricdən əhatə edən bu tərbiyə hərəkətlərini düşünməsi, onu ibadətə sövq edər. Surənin davamında, "Ancaq sənə ibadət edər və ancaq səndən kömək diləyərik." deyərək razılaşmasını yeniləmiş olar. "Rəbbimiz sənsən, ibadətimiz də ancaq sənədir və səndən başqasından da kömək istəmirik." deyər.



14-11-2009 12:00:00