Ana səhifə

Ruh nədir, ruhun mahiyyəti aydın ola bilər? Ruh beyindən ibarətdir? Ruh ilə bədən arasındakı əlaqə necədir?


YazdırSend to friend

Ruh üçün bunlar deyilər:

"Can. Canlılıq. Nəfəs. Cəbrayıl (ə.s.)..."

  " Xaricdə müstəqil bir varlığı olan bir qanun".

"Əmr aləmindən olub, bədən ölkəsini idarə etməsi üçün özünə müstəqil bir varlıq verilən bir qanun. Bədəndən ayrılınca da varlığını davam etdirə bilən lətif bir cisim."

   Bəzi insanlar peyğəmbər əfəndimizdən ruh haqqında soruşdular. Cavab verməyib, vəhyi gözlədi. Gələn ayə çox dəqiq idi: "o, rəbbimin əmrindəndir, de."  Ruhun varlığı təsdiq edilir, lakin mahiyyəti açıqlanmırdı. Ağıl, "əmr aləmindən" olan bir varlığı qavrayacaq tutumda,qabiliyyətdə deyil.

"əmr aləmi" ölçüdən, çəkidən, şəkildən, rəngdən uzaq varlıqların dünyasıdır. Maddələr üçün deyilən uzun, qısa, mavi, sarı, yumru, düz, ağır, yüngül kimi sözlərin o aləmdə qarşılığı yoxdur. Ölçülərə məhkum ağıllar, ölçülməyəni necə anlasın?

 

Ancaq o, məntiq ölçüsüylə hər əsərin bir ustaya məxsus olduğunu bilər. Beləcə kainat deyilən o möhtəşəm əsərdən yaradanı tanıyar. Yenə o, mübtədasız hərəkət ola bilməyəcəyini qəbul edər. Bu yolla, bədəni möcüzə bir tərzdə idarə edən, lakin göz ilə görülə bilməyən bir özün, yəni ruhun varlığını təsdiq edər. Onsuz da özündən gözlənilən də budur.

 

Hədisdə "özünü bilən rəbbini bilər" buyurulur. Bir böyük mütəfəkkirimiz də, "ey özünü insan bilən insan! Özünü oxu..." Deyir. Bu halda, insanın özünü tanımağa çalışması şərt.

 

Ruh haqqında nələr bilirik?

 

Ruhun özünü bilmirik. Ancaq bəzi xüsusiyyətlərindən söz edə bilərik. Bədən, ana qarınında müəyyən bir mərhələyə çatanda, ruh verilər.

 

Bədənin sultanı olan ruh, nurani, şüurlu, diri və xarici bədən sahibi bir varlıqdır. Sonradan yaradılmışdır, amma əbədidir. Birdir, bölünməz, parçalara ayrılmaz. Təsirləriylə bədənin hər yerində olar, lakin məkanı yoxdur. Bədənin içində olmadığı kimi, xaricində də deyil. Ona nə uzaqdır, nə də yaxın. Bütün işləri eyni anda idarə edər, bir iş digərinə mane olmaz. O, təbiətdəki qanunlara bənzər. Əgər qanun şüurlu olsaydı və xarici bədən geysəydi ruh xüsusiyyəti qazanardı. Ruh, özünün və digər varlıqların fərqindədir.

 

Ruh, sahib olduğu maddi və mənəvi cihazlarıyla işlər edər. Şüuruyla fərq edər, ağlıyla anlar, vicdanıyla dartar, qərar verər, xəyaliylə planlar edər, yaddaşıyla məlumat yığar, ürəyiylə sevər. Onun sayıla bilməyəcək qədər çox qabiliyyəti vardır. Bunların bir qisimi də maddi üzvlərlə ortaya çıxar. Ruh, əliylə verər, gözüylə görər, qulağıyla eşidər, ayağıyla gedər... Bədəndə olduğu müddətcə bədənə möhtacdır. Fəaliyyətləri bədənlə məhduddur. Ölüm, onun bədən zindanından xilas olub, azadlığına qovuşmasıdır. O zaman bədənə ehtiyacı qalmaz. Gözsüz görər, qulaqsız eşidər, beyinsiz düşünər. Məhşərə qədər bədənsiz gözləyər. Axirətdə yenidən və yeni bir bədənə qovuşar.

 

Dostlarımız soruşurlar, "ruh necə bir şey?" Deyə. "bilmirəm", deyir və davam edirəm: belə deməklə sualınızın həqiqi cavabını vermiş oluram.

 

Mahiyyəti naməlumlar haqqında ən yüksək elm, "bilmirəm," sözündə ifadəsini tapar. Belə deməyib də, onun haqqında bir sıra təxminlərdə olsam, "uzundur və ya qısadır", desəm, "bədənin orasında və ya burasındadır", " bu rəngdədir", kimi sözlər etsəm aldanmış və aldatmış olaram. Çünki ruh, bədən cinsindən deyil. Biri xana isə digəri qonaq, biri dəzgah isə bəridəki usta.

  

Bədən və kainat... Hər ikisi də qatı və maddi. Ruh isə lətif və nurani. O halda nə bədən, nə də bu aləm bizə ruhun mahiyyəti haqqında bir məlumat verər.

 

 Ruh beyindən ibarətdir?

 

İnsan, elm sahibidir. Həm özünü, həm də digər varlıqları bilir. Məlumatı şüurludur. Kompüter disketindən fərqlidir. Bir disketə də bir çox məlumatları qeyd etmək mümkündür, amma o disket özündə olan məlumatların fərqində deyil. Öyrənmək üçün hər hansı bir arzusu da yoxdur. Elmi istəmək və öyrənməyə çalışmaq isə, maddənin xüsusiyyətlərindən deyil.

 

Elmdən məhrum atomlar, nə qədər mükəmməl bir şəkildə bir terə gəlmiş olsalar, elm sifətini qazana bilməzlər. Beyin də bu elmsiz və şüursuz atomlardan meydana gəlmişdir. Məlumatları köçürər və yazar, amma bu işi şüursuzca edər. Kompüter disketindən fərqi yoxdur. O, ruh adlı varlığın əmrlərini yerinə yetirən bir alətdir yalnız.

 

"iradə" həqiqəti isə, başqa  bir möcüzədir. Seçmək, qərar vermək, ayırmaq, istəmək, rədd etmək, məlumatsız bir ət yığınının edəcəyi işlər deyil. Ən mükəmməl üzv olan beynin, iradə sahibi olduğunu iddia edən adam gülünc olar. O, iradə etməz, yalnız ruhun istədiyini edər.

 

Milyardlarla hüceyrədən yaradılan beyin, ağılları heyrətləndirəcək qədər föqaladə bir kompüterdir. Lakin hər kompüter kimi, onu birinin proqramlaşdırması lazımdır. Beyin, ruhun çıxardığı paket proqramları tətbiq etmək, bədənin digər parçalarına çatdırmaq üçün qurulmuş bir stansiyaya bənzər. Yeni yollar, başqa imkanlar, fərqli işlər arxasında qaçacaq iradəyə sahib deyil.

 

 Beyin deyilən o möcüzə cihaz, ruhu inkara deyil, yaradanı qəbula aparar. Sadə bir kalkulyatorun belə ustasız ola bilməyəcəyini bilərkən, beynin sonsuz elm və iradə sahibi bir ustası olduğunu necə inkar edə bilərik?

 

Ruh ilə bədən arasındakı əlaqə necədir?

 

Ruh: "can. Canlılıq. Nəfəs. Cəbrayıl (ə.s. )...", "əmr aləmindən olub, bədən ölkəsini idarə etməsi üçün özünə müstəqil bir varlıq verilən bir qanun. Bədən olmayınca da varlığını davam etdirə bilən lətif bir cisim."

 

Kobud, sərt bir ağacın, narın və nəzakətli bir meyvə verməsi kimi, bu cansız aləmdən özünə çox bənzəməyən bir varlıq süzülmüş: insan... Günəş yandırarkən o yanmış, külək əsərkən o nəfəs almış, torpaq məhsul verərkən o istehlak etmiş.. Ağacı cansız ikən o canlı olmuş, aləm eşitməzkən o görücü və eşidici olmuş...

 

 Bu insan meyvəsinin bu görünən bədən xanasının kənarında, bu aləmi məmnun yaxud qəmli edən bir əfəndi mövcud. Əlini dilədiyi meyvəyə uzada bilir. Gözlərini arzu etdiyi istiqamətə dikir. Ayaqlarını istədiyi tərəfə hərəkət etdirə bilir. Bütün kainat və insan bədəni o əfəndi üçün edilib. Rənglər aləmi onun gözü qarşısında hazır. Dadlar aləmi onun dilinə verilməkdə. Elm və hikmət aləmi onun ağlına baxır.

 

 Ruhun qarşısında nə qədər düşündürücü lövhələr, nə qədər ibrət səhnələri və heyrət verici cədvəllər mövcuddur. Kainatı tamaşa, bədəni təfəkkür, kainatla bədən arasındakı mükəmməl münasibətə nəzər, bədən ilə ruh arasındakı ağla sığmaz əlaqəyə heyrət və bu sonuncusunu vəsilə edərək qeyb aləmi ilə bu görünən aləm arasındakı ülvi rabitələrə iman...

 

Bir də ruhun öz mahiyyətini bilmədəki acizliyi var ki, bu acizlik, nə qədər həqiqətlərə pəncərələr açır... Hər biri digərindən gözəl olan bu mövzulardan yalnız bir ikisinə qısaca işarə edək: Ruhla bədən arasındakı maraq, həqiqətən, çox mükəmməl. Bədən xidmətçi, ruh isə əfəndi. Xidmətçi əfəndiyə tabedir. Gözdən axan yaş, kədərdən xəbər verir. Kədərlənən nə göz, nə də onun bağlı olduğu bədən maşınıdır. Çünki bədənin kədərlə bir əlaqəsi yox. Ruhdakı təəsüf, gözdən yaş olaraq tökülməkdədir.

 

Tərs istiqamətə gedən bir yoldaşımıza, "dayan! Geri dön!" Deyə səslənərik. Bu səslənişdə həmsöhbətimiz, nə onun qulaq pərdəsi, nə də ayaqlarıdır. Qulaq yalnız bir alətdir, ayaqlar isə doğru yaxud səhv yoldan anlamazlar.

 

Bədənin ruh adına hərəkət etməsi, qeyb aləminin bu şahidlik aləminə hakimiyyətini təmsil edir. Ayaqlar dilədikləri istiqamətə getmədikləri kimi, bu dünya da öz istədiyi tərəfə dönmür. Göz, öz arzusuyla baxmadığı kimi, günəş də işığını öz iradəsiylə vermir.

 

Bədən bu aləmdəki bir çox hadisənin təsirində qalar. Amma ruhun bədənə təsiri bunların hamısının üstündədir. Həddindən artıq soyuq  sinir sistemi üzərində mənfi təsir edər; amma bu təsir heç bir zaman bir xəyanətin, bir zülmün, bir vəfasızlığın təsiriylə müqayisə edilə bilməz. Bəzi qidalar da təzyiqi yüksəldici təsirə sahib; lakin bu yüksəltmə, kədərin, həyəcanın təsirləri yanında kiçik qalar...

 

Ruh ilə bədən arasındakı əlaqə, bir baxıma, səslə məna arasındakı əlaqəyə bənzər. Səs mənanın bədəni, məna səsin ruhudur. Bu ruh o bədənin nə sağındadır, nə solunda, nə içindədir, nə xaricində... Məna, həyatını davam etdirmək üçün səsə möhtac deyil. O, yaddaşda səssizcə dayanar, beyində gurultusuz meydana gəlir, ürəkdə sözsüz olar. Ancaq, görünmək və bilinmək istədimi, o zaman, səsə vəzifə düşər.

 

  

Ruhun sərbəst olması nə deməkdir?

 

Nur Külliyyatında ölümün "mahiyyəti" yəni  "nə olduğu" mövzusunda çox gözəl araşdırmalar edilmişdir.

 

Itlak; "qeydli olmama, sərbəst olma" deməkdir.

 

Allahın bütün sifətləri mütləqdir. Yəni, İlahi sifətlərin işini bir başqa qüdrət, yaxud bir başqa iradə məhdudlaşdıra bilməz, onların işlərini maneə törədə bilməz.

 

                 ***               

Allahın şüurlu bir qanunu olan ruh, insan bədənində vəzifə yerinə yetirdiyi müddətcə, o xananın şərtlərinə uyğun gəlmək məcburiyyətində qalır. "Göz bir xassədir ki ruh bu aləmi o pəncərə ilə seyr edər." cümləsinin dərs verdiyi kimi, insanın bu aləmi seyr etməsi göz ilə edilir. O pəncərəni açmadıqca bu aləmi seyr edə bilmir. Gözlərini bağlayıb yuxuya getdiyində isə bir başqa aləmin qapıları üzünə açılar. Və o yeni aləmdə tam fərqli  şeylər görməyə başlayır.

 

                 ***

İnsan oyanıq ikən, ancaq özünü əhatə edən məkanı görə bilər. Bir başqa diyarı görməsi üçün bədənin ora getməsi lazımdır.

 

Yuxuda isə bədəndən bir dərəcə xilas olan ruh, o bağlı gözləriylə fərqli məkanları seyr etmə imkanına sahib olar.

  

Nur Külliyyatında "yuxunun böyük qardaşı olan ölüm"    ifadəsi keçər. Yuxu ölümün kiçik qardaşıdır (Məktubat, 1. Məktub). Buna görə, ruhun yuxudakı sərbəstliyi də ölümlə qovuşacağı "ıtlaka, qeydsizliyə, azadlığa" görə çox cüzi qalar.

 

Ruh, bədəndən ayrıldığında,  onun qeydlərindən də xilas olar. Görmək üçün gözə ehtiyacı qalmadığı kimi, getmək üçün ayağa, tutmaq üçün ələ, eşitmək üçün qulağa möhtac olmaz. Yəni, onun görməsi də, getməsi də, tutması da, eşitməsi də bədən qeydindən azad olmuşdur.

 

 Ölüm, bədən üçündür; ruh üçün deyil.  Səbəblərə bağlı olaraq,  zaman içində və mərhələlər halında yaradılan bədən, ruhun ayrılmasıyla yenə pilləli olaraq, amma çox sürətli bir şəkildə, sona çatar. Ruh isə, səbəbsiz və birdən yaradıldığından, ona davamlılıq neməti lütf edilmişdir. Yavaş yavaş kamala çatanlar yenə pilləli olaraq sona meyl edərkən, ruh bu qanunun xaricində qalar. "İbka" yəni Allahın onu baqi etməsi, ona lütf etdiyi varlıq nemətini əbədi olaraq geri almaması sayəsində, ruh əbədi olaraq yaşayacaq.



14-11-2009 12:00:00

Düğüme özel


Bu səhifəyə daxil olmaq üçün səlahiyyətli deyil.

Üzv olmaq istəyirsinizsə Bura basın.

Əgər üzv deyilsinizsə Bura basın.

Şərhsiz