Ana səhifə

Tövhid inancı nəyi ifadə edir və neçə hissəyə ayrılır?


YazdırSend to friend

 

Tövhid inancı: Bütün kainatın yaradıcısı olan Allahın bir tək ilah olduğuna, onun nə şəxsində, nə hərəkətlərində, heç bir ortağı olmadığına iman etmək mənasını verir.

Tövhid inancının doğru qəbul edilməsi lazımdır. Əks halda, "Allahın şəxsində şəriki yox" deyib , ibadətə layiq tək haqq məbud olduğunu ifadə edən ilahlığında və ya hərəkəti işlərində bu tövhidi zədələyəcək düşüncələrə girmək həqiqi tövhid anlayışıyla uyğun gəlməz. Bu cür səhvlərin qabağına keçmək üçün, İslam alimləri Quran və Sünnənin işığında mövzunu daha da ətraflı açıqlamışlar.  Bunların bir xülasəsini maddələr halında təqdim etməyə çalışaq:

a. Kainatın Rəbbi olmaqla onun haqq İlah olmaq arasındakı əlaqəni göstərən təqdimat:

Ağalıq Tövhidi:

İlk dəfə Fatihə Surəsində iştirak edən "Rəbbul-aləmin" xüsusiyyəti, Allahın kainatın tək sahibi, bütün varlıqdakı mülkün mütləq maliki, hər şeyin tək yaradıcısı, yeganə iradəçisi olduğunu ifadə edir. Bu anlayış, həqiqi tövhid dərsini verib, varlıqda nə varsa  iynədən ipliyə hər şeyin yeganə yaradıcısının Allah olduğunu göstərər.

Üluhiyyət Tövhidi:

Bütün varlıqda, ibadət edilməyə layiq yeganə məbud və ilah Allah olduğunu elan edən bu anlayış da ilk dəfə Fatihə Surəsində "İyyakə nabudu" ifadəsiylə insanlığa dərs verilmişdir. "Tək sənə ibadət/qulluq edərik" mənasını verən "İyyake nabudu" ifadəsindəki xitab, "Rabbul-aləmin" olan Allaha aid olduğu üçün, bu iki tövhid əlaqəsi də açıqca söz ortadadır. Bu əlaqənin xülasəsi budur: Tək başına bütün kainatı yaradan kim isə, bütün varlığın həqiqi məbudu da odur. Bunun müxalifi budur: Tək başına bütün kainatı yarada bilməyən həqiqi məbud ola bilməz. 

b. Düşüncə və sözdə tövhid inancına sahib olmaqla, davranış və hərəkət planında tövhid inancına sahib olmaq arasındakı zəruri əlaqəni göstərən təqdimat:

Akval Tövhidi:

Düşüncə və sözlü Tövhid anlayışı, İslam Dininə girmənin şərtidir. Allah tək yaradıcıdır, yeganə məbuddur. İxlas Surəsi, bu tövhid dərsini verir.

Əfal Tövhidi:

Diliylə Allahın birliyini elan edən, onun yeganə yaradıcı və məbud olduğunu müdafiə edən kimsə, əgər hərəkət və davranış formasıyla da bu inancını gücləndirməzsə həqiqi muvahhid ola bilməz. Hərəkətləriylə sözlərini təkzib edən kimsənin tövhid anlayışında şikəstlik var deməkdir. Bu tövhid anlayışını da Kafirun Surəsi dərs verir bizə.

c. Bunların xaricində "Tövhidi Kayyumiyyət, Tövhidi Sərmədiyət, Tövhidi Cəlal" kimi daha başqa tövhid növlərinə də yer verilmişdir. 

Bilindiyi kimi İxlas Surəsinin altı cümləsi vardır və tərcümələri belədir:

"1. De ki: O, (Allah)dır. 2. Allah birdir. 3. Allah Saməddir. 4. O doğmamışdır. 5. Və doğulmamışdır. 6. Onun heç bir tayı yoxdur."

Bədiüzzaman, bir qiymətləndirməsində altı cümlədən ibarət olan bu İxlas Surəsinin;

Yeddi növ şirki (Üzeyirpərəstlik, İsapərəstlik, mələkpərəstlik, ağılpərəstlik, səbəbpərəstlik, ulduzpərəstlik, kimi bütpərəstlikləri) rədd edən və;

tövhidi şahid (görünən hər şeydə Allahın birliyinin görülməkdə olduğunu ifadə edər),

tövhidi üluhiyyət,

tövhidi ağalıq,

tövhidi kayyumiyet (hər varlıq başqasına möhtac olmasıyla, özünə dəstək olan Allahın birliyinə şahidlik etməkdə olduğunu ifadə edər),

tövhidi cəlal (bütün varlıqlar, mahiyyəti etibarilə aciz, kasıb, gücsüz olmasına baxmayaraq daşıdığı güc və izzət bu tövhidə işarə edər),

tövhidi əbədiyyət (hər şeyində, hər işində möhtac olan varlıqların ehtiyaclarının aradan qaldırılması, bu tövhidə işarə edən bir dildir)

və tövhidi məscid (kimi, bunun mənası budur; Allahın nə şəxsində bənzəri, nə işlərində şəriki hərəkətlərində ortağı və nə də sifətində benzeri vardır) kimi tövhidin yeddi mərtəbəsini göstərdiyini ifadə etmişdir.

 



08-11-2009 12:00:00

Düğüme özel


Bu səhifəyə daxil olmaq üçün səlahiyyətli deyil.

Üzv olmaq istəyirsinizsə Bura basın.

Əgər üzv deyilsinizsə Bura basın.

Şərhsiz