Ana səhifə

Yatsının ilk sünnəti və əsrin sünnəti, yatsının və zöhrün son sünnəti.


YazdırSend to friend

Yatsı namazının ilk sünnəti haqqında məlumat verə bilərsinizmi?

Yatsı namazının ilk sünnəti qeyri müəkkəd sünnətdir; qılınmazsa günah işlənmiş olmaz. Tərkində əzab olmadığı kimi qılınması çox savablıdır.

Yatsının sünnəti bəzən iki rükət olaraq da qılınır. Peyğəmbərimiz (s.ə.s.) bəzən dörd bəzən iki etmiş, bəzən də heç buyurmamışdır. Yatsının  ilk sünnətini iki rükət olaraq da qıla bilərsiniz.

 

 

Sünnə namazların əhəmiyyəti nədir? Namazların yalnız fərzlərini qılmaq kafi ola bilərmi?

Namazı qaçırma təhlükəsinin olduğu hallarda, fərzini da olsa namazı vaxtında qılmaq lazımdır. Yalnız fərz edildiyi namaz borcu düşər. Amma imkan varsa fərzlə birlikdə sünnələr də qılınmalıdır. Çünki, "Fərz namazlardan əvvəl qılınan sünnələr, şeytanın həvəsini, vəsvəsələrini kəsir." Şeytan: "Bu adam fərz olmayan namazı belə buraxmadı; heç fərz namazı buraxar mı!" deyərək həvəsi qırılar.

Fərzlərdən sonra qılınan sünnələr isə namazlarımızdakı əksiklik və qüsurları başa çatdırmaq üçündür. (bax. İbn Abidin, Rəddu'l-Muxtar, 2 / 12-13) Bu səbəblə gərək fərzdən əvvəl, istərsə də fərzdən sonra olan sünnə namazları da qılmaq mövzusunda çox diqqətli olmalıyıq.

Digər tərəfdən, sünnəyə uymaq, kainatın yaradılışına səbəb olan Rəsul-i Əkrəm Əfəndimizi xatirə gətirmək, ona olan bağlılığımızı göstərmək deməkdir. Çünki Allahın əmrlərini yerinə yetirmək bir möminə necə bir dinclik verirsə, Rəsulullaha (s.ə.s.) uymaq, sünnələrini işləməyə çalışmaq da o dərəcə həyatı mənâlandırır, işıqlandırar. Onsuz da Allaha olan ən gözəl itaət və sevgi, Onun Həbibinin göstərdiyi yolu təqib etməklə mümkündür. Beləcə, xüsusilə ibadətlərdə Peyğəmbərimizin göstərdiyi şəkildə hərəkət etmək, həm Allaha olan sevgi və yaxınlığımızın dərəcəsini göstərəcək, həm də ibadətlərimizin məna və feyzini artıracaqdır.

Nafilə,- zəruri olmadan edilən ibadət deməkdir. Fərz və ya vacib namazlar xaricində qalan və Rəsulullah (s.ə.s.) 'ın qıldığına dair rəvayət olan namazlar mənasına gəlir. Bunlar da sünnət olan nafilə və məndub olan nafilələr olmaq üzrə ikiyə ayrılır. Sünnə olan nafilə, Allah elçisinin etməyə davam etdiyi və ancaq nadir olaraq etmədiyi qüvvətli işlərdir. Bəzi zamanlarda bu işləri etməməsinin səbəbi insanlara fərz olmadığını göstərməkdir. Məndub olan nafilə isə, Hz. Peyğəmbərin bəzən edib, bəzən etmədiyi, qüvvətli olmayan sünnətlərdir. Mənduba müstəhəb də deyilir.

Fiqh üsulunda nafilə, sünnə, Tətəvvu, müstəhəb və lütf terminləri "məndub" la bərabər mənada istifadə olunur.

Müəkkəd olan sünnələr: Beş vaxt namaza və cümə namazına bağlı olaraq qılınan namazların bir hissəsi müəkkəd sünnətdir. Bir hədisdə bu xüsusiyyətdəki sünnələr belə təyin olunmuşdur:

"Hər kim bir gündüz və gecədə, fərz namazlar xaricində on iki rükət namaz qılarsa, Allah Təala ona cənnətdə bir ev bina edəcək. Bunlar bu namazlardır: Sabah namazından əvvəl iki rükət, günortadan əvvəl dörd rükət, günortadan sonra iki rükət, axşamdan sonra iki rükət və işadan sonra iki rükət. "(Tirmizi; Salat, 189; Nəsai, Qıyâmul-Leyl, 66; İbn Macə, İqamə, 100)

Qeyri Müəkkəd Sünnətlər: Hz. Peyğəmbərin kəsilməz davam etmədiyi və bəzən tərk etdiyi sünnələr olub bunlara məndub da deyilir. Bu namazlar bunlardır:

Hənəfilərə görə, yatsı namazından əvvəl və ikindi namazından əvvəl qılınan dörd rükət namaz müəkkəd olmayan (məndub) sünnələrdəndir. Yatsı namazından əvvəl və sonra tək bir salam ilə qılınan dörd rükətlik nafilə namaz sünnəti qeyri müəkkəd, yatsının son sünnəsinin iki rükət olaraq qılınması isə müəkkəd sünnədir.

1. İkindi namazından əvvəl tək salamla qılınan dörd rükət namaz. Rəsulullah (s.ə.s) bu namaz haqqında belə buyurmuşdur: "İkindi namazından əvvəl dörd rükət namaz qılan kimsəyə Allah rəhmət etsin" (Tirmizi, Salat, 301).

yatsı namazından əvvəl qılınan dörd rükət namaz. Hz. Aişə (r.anha) dan belə dediyi nəql edilmişdir:

"Hz. Peyğəmbər, yatsıdan əvvəl dörd rükət namaz qılardı." (Zeylaî, Nəsbur Rayə, II / 145 vd.əş-Şövaânî, Nəylu'l-Əvtar, III / 18).

Namaz qılan adam diləsə yatsıdan sonra iki rükət sünnəti müəkkədə ilə də kifayətlənə  bilər. Bu ictihadın dayağı daha əvvəl keçən

"Hər kim gündüz və gecə on iki rükət namaz qılarsa özü üçün cənnətdə bir ev bina edilir." hədisidir.

Beş vaxt namazdan əvvəl və sonra etdiyimiz sünnələr, Peyğəmbərimiz (s.ə.s.) 'dən rəvayət edilən və onun qılmış olduğu namazlardır. Sünnənin ümumi olaraq bir dərəcəsi olduğu kimi, vaxt namazlarının sünnətlərinin də bir dərəcələnməsi vardır. Məsələn bunlardan səhər namazının sünnəti vacib dərəcəsində bir xüsusiyyətlərə malikdir.

"Sabah namazının iki rükət sünnəti dünyadan və dünyada var olan şeylərdən daha xeyirlidir." (Muslim,Musafirin, 96, 97; Tirmizi, Salat, 190)

tərcüməsindəki hədis-i şərif bu mənanı ifadə edir. Sabah namazının sünnəsindən sonra fəzilət baxımından günortanın ilk və son sünnəti, axşamın sünnəti iləyatsının son sünnəti gəlir. Bunlar müəkkəd sünnətlərdir. Əsrin sünnəti ilə yatsının ilk sünnəti isə qeyri müəkkəd sünnətlərdir.

Bu sünnələrin qılınmasını təşviq edən Peyğəmbər Əfəndimiz (s.ə.s.) bəzilərinin tərki halında də xəbərdar  edici bəyanlar etmişdir. Məsələn, səhər namazının sünnəti haqqında,

"Sizi atlılar qovsa belə, yenə də səhər namazının sünnətini buraxmayın." (Əbu Davud, Tətəvvu 3; Əhməd b. Hənbəl, Müsnəd, II / 405

tərzində xəbərdarlıq var.

"İkindi namazının fərzindən əvvəl dörd rükət qılan kimsəyə Allah rəhm etsin."

"Kim əsr namazının fərzindən əvvəl dörd rükət qılarsa ona cəhənnəm atəşi toxunmaz."

"Allah, əsrin fərzindən əvvəl dörd rükət qılan kimsənin bədənini cəhənnəmə qoymaz." [Bax. ət-Tərğib vət-Tərhib, (Beyrut: İhyaü't-Turasi'l-Ərəbi, 1388-1968), 1: 396-406]

 kimi müjdələr də vardır.

Digər tərəfdən sünnələri bilərək və davamlı tərk etmənin Peyğəmbər Əfəndimiz (s.ə.s.) 'in şəfaətindən məhrum qalma kimi bir vəziyyət də qaçılmazdır. Necə ki –hədis qaynaqlarında tapa bilmədiyimiz ancaq fiqh kitablarında keçən-bir hədisdə belə buyurulmuşdur:

"Günorta namazının fərzindən əvvəl dörd rükət sünnəti tərk edən kimsə şəfaətimə nail olmaz." (Bax. İbn Abidin, age, II / 14)

Buradakı "şəfaətdən məhrum qalma" nın mənası iki şəkildə aydın olmuşdur: Biri, Müsəlmanları sünnələri tərk etməkdən və gecikdirmək çəkindirmək üçün bir öyüd-nəsihətdir. Digəri isə, bu sünnələri qılanların Allah qatındakı dərəcələrinin artmasını təmin etmək mənasındadır. Yoxsa Peyğəmbər Əfəndimiz (s.ə.s.) 'in böyük şəfaəti bütün ümmətinədir.

Bu hədislər göstərir ki, fərz namazlarla birlikdə sünnət namazların qılınması surətiylə  bütün ibadətlərin özü, xülasəsi olan  namaz kimi bir ibadət vəzifəsi əda edilmiş olur..

Namazlardan əvvəl və sonrakı bu sünnələr qılınmadığı zaman, namazın fərziyətinə bir əksiklik gəlirmi? Yalnız fərz qılınmaqla o vaxtın namazı qılınmış olurmu?

 

Vaxtın fərzlərini qılan kimsə, əsas etibarilə üzərindəki borcu ödəmiş, vəzifəsini yerinə yetirmiş olar. Ancaq, vaxt namazlarında mövcud olan sünnələrin içlərində bəziləri vacib dərəcəsində sünnədir.

Bu və bənzəri hədislərə görə, əsr və işa namazından əvvəl dörd rükət qılmaq menduptur. Savabı və fəziləti yüksək bir ibadətdir. İmam Məhəmməd, əsrdən və işadan sonra qılınan sünnə iki rükətlə dörd rükət arasında sərbəst qalmışdır. Yəni ilkindi namazının sünnəti iki rükət olaraq da qılına bilər. Lakin Hənəfi məzhəbinin digər imamları dörd qılmağı üstün görmüşlər.

"Muhît" adlı fiqh kitabında yer aldığına görə Peyğəmbər Əfəndimiz (s.ə.s.), əsrin sünnəti ilə yatsının ilk dörd rükət sünnəsini bəzən qılmamışlardır. Bəzən dörd etmiş, bəzən iki etmiş, bəzən da tərk etmiş, heç qılmamışlardır. Buna görə savabı xatiri üçün hər zaman qılmaq mümkündür.

İbadətlərin fərz və vacib olanlarına uymaq məcburiyyəti olduğundan və tərki halında bir günahı gərəkdirdiyindən uxrəvi olaraq(axirət cəzası) cəzası vardır. Sünnələrin vacib hökmündə olanları üçün də eyni vəziyyət qaçılmazdır. Digər sünnələrin işlənməsində çox böyük savab varsa da tərki halında bir günah yoxdur. Ancaq, əskik və səhv namazlarımızı tamamlamaq və Peyğəmbərimiz (s.ə.s.) 'in şəfaətindən əldə edəcəyimiz yüksək dərəcələrdən məhrum qalmaq kimi bir itkilər söz mövzusudur.

Buna görə, vaxt uyğunsa, hər hansı bir zərurət də mövcud deyilsə namazın sünnələrini tərk etməmək lazımdır. Ta ki, mükəmməl bir namaz qılma səadətinə çatmış olaq.

Lakin gərək vaxtın uyğun olduğu, istərsə də imkansızlığı zamanında həm əsrin həm də yatsının  ilk sünnətini qılmamaq insana bir məsuliyyət gətirməz. Qılmayan günaha girməz, məsul da olmaz.

Bununla birlikdə dörd-beş dəqiqəlik bir zamanı da belə savablı bir sünnət üçün hər zaman ayıra bilərik, əda edə bilərik.

Bu vaxt bu cümlələri unutmamalı:

"Sünnəyə ittiba etməyən (uymayan) tənbəllik etsə hasaret-i Azim (böyük xəsarət), əhəmiyyətsiz görsə cinayət-i Azim, təkzibini işmam edən (yalanladığını bəlli edən) tənqid isə dəlalət-i azimədir(böyük dəlalətdir)." (Bax. Nursi, Lemalar, on Birinci Lema)

 

 

Günorta və yatsı namazlarının son sünnələrini dörd qılmaq olarmı? ..

 

Günortanın Son İki rükət sünnə:

Bu, "Bugünkü günorta namazının son sünnətini qılmağa." deyə niyyət edilib, tamamilə səhər namazının sünnəti kimi qılınar. Bu son sünnəti dörd rükət qılmaq müstəhəb. O zaman ya hər iki rükətdə bir salam verilir və ya dörd rükətin sonunda salam verilir. Dörd rükət sonunda salam veriləndə, ilk oturuşda yalnız "Rabbəna atina" duası oxunmaz. Üçüncü rükət üçün təkbir alınaraq ayağa qalxanda yenə "Subhanəkə" oxunur. Sonra bu son iki rükət əvvəlki iki rükət kimi qılınır.

dörd rükət kimi qılınır. Bununla birlikdə iki rükətdə bir salam vermək surəti ilə də qılına bilər. Bu halda hər iki rükətin oturuşunda "Təhiyyat ilə Salavatlar" və "Rabbəna atina" duası oxunur.

Gecə qılınan nafilə namazlarda daha fəzilətli olan, belə iki rükətdə bir salam verməkdir. Bu sünnələrin dörd rükət qılınacağını göstərən rəvayətlər vardır. Bundan ötəri müstəhəb görülmüşdür. (Zeylai, Nəsbu'r-Rayə, II / 145 vd .; Şövkani, Nəylü'l-Əvtar, III / 18; Mərakı'l-Fəlah, 64)

 

 

Niyə əsrin və yatsının ilk sünnəsinin ilk oturuşunda salli-barik dualarını oxuyuruq? Unutma vəziyyətində səhv səcdəsi lazımdırmı?

 

İkindi və yatsı namazlarının ilk təşəhhüdündə salli və barik dualarını oxumaq sünnədir. Oxumamaqdan ötəri hər hansı bir şey lazım deyil. Sünnə tərk edildiği üçün savabından məhrum qalınmış olur. Səhv səcdəsi lazım deyil.

 

İkindi və yatsı namazının ilk sünnələri iki rükət olaraq da qılına bilər. Peyğəmbərimiz (s.ə.s.) bəzən iki rükətdə bir salam verərək də etmişdir. Bu səbəbdən əsr namazının və yatsı namazının ilk sünnətlərinin ilk oturuşlarında salli-barik duaları da oxunur.

Əbu Dâvud'ta rəvayət edilən bir hədis-i şərifə görə, Rəsul-i Əkrəm Əfəndimiz (s.ə.s.) əsrin sünnətini dörd rükət qılar, hər iki rükətin arasını da salamla ayırırdı. Yenə Həzrəti-i Aişənin rəvayətinə görə, "Rəsul-i Əkrəm (s.ə.s.) yatsının fərzindən əvvəl dörd rükət, fərzindən sonra da dörd rükət qılar, sonra yatarlardı."

 

Peyğəmbərimizin (s.ə.s.) ikindi namazının sünnətini yalnız iki rükət qıldığına dair rəvayətlər də mövcuddur. Hz. Ali (ra) 'dan rəvayətə görə, "Rəsulullah (s.ə.s.) ikindi namazının fərzindən əvvəl iki rükət qılardı."

Bu hədislərə görə, əsr və işa namazından əvvəl dörd rükət qılmaq məndubdur. Savabı və fəziləti yüksək bir ibadətdir. İmam Məhəmməd, əsrdən və işadan sonra qılınan sünnə iki rükətlə dörd rükət arasında sərbəst qalmışdır. Yəni ikindi namazının sünnəti iki rükət olaraq da qılına bilər. Lakin Hənəfi məzhəbinin digər imamları dörd qılmağı üstün görmüşlər.

 

 



17-08-2015 12:00:00