Ana səhifə

Birja caizdir?


YazdırSend to friend
Sual Detayı: 
Birja caizdir?
Cavab: 

İqtisadi əlaqələrin sıxlaşıb sərmayə bazarının əhəmiyyət qazandığı indiki vaxtda səhmlər, sərmayə bazarının ən əhəmiyyətli vasitəsi halına gəlmiş və bir ortaqlıq sənədi olaraq deyil də müstəqil alınıb satılmağa başlanmışdır.

Bu mənada indiki vaxtda birjanın təməlini meydana gətirən səhmə iki fərqli istiqamətdən baxmaq lazımdır:

 

1-Emal edilməsi, ticarət xidməti caiz olan bir mövzu ilə məşğul olan bir şirkətin səhmi alaraq ona ortaq olmaq. Şübhəsiz bu qənaət caizdir. Sahə, şirkətin mülkiyyətinə hissəsi nisbətində ortaq olar, qazanc və zərərinə qatılar, dilədiyi zaman da hissəsini başqasına sata bilər. (Bazarda bu tip holdinqlərin sayı da olduqca çoxdur.)

 

2- Aid olduğu iqtisadi dəyərdən müstəqil dəyər qazanıb itirən bir səhmi əldəki pulu qiymətləndirmək, dəyərini qorumaq, eniş çıxışları güdərək pul qazanmaq məqsədi ilə alıb satmaq ki, birjadakı alverlər daha çox bu ikinci məqsədə istiqamətlidir. Bu mənada birjaya sərmayə qoymaq tam olaraq deyilsə də bir az qumara, lotereyaya bənzəyir. Həqiqi dəyərin üstündə və xaricində kağızların bahalanıb ucuzlamasına səbəb olur. İqtisadiyyata və istehsala əhəmiyyətli bir təsiri olmadan pullar qazanılır və itirilir. Bu baxımdan birjada sualda keçən ifadəsiylə "oynamağı" hər istiqaməti ilə məqbul bir ticarət olaraq qiymətləndirmək çox çətindir. (Heyrətdin Karaman, Gündəlik Həyatımızda Halallar və Haramlar, s. 265, İst. 1999)

İslam Konfransı Təşkilatına bağlı İslam Fiqh Akademiyasının cəhdiylə 1988-ci ildə Rabatda toplanan Birja Seminarının nəticə məlumatında və adı çəkilən akademiyanın 1992-ci ildə Ciddədə edilən VII Dövr Yığıncağında səhmlərin qazanc və zərərə iştirak etməsi səbəbiylə qayda olaraq halal olduğu, lakin şəri hökmünün bunu çıxaran şirkətin ticari əməliyyat və məqsədlərinin qanuni oluşu ilə yaxından əlaqədar olduğu ifadə edilmişdir.

Şirkətin faiz, içki emalı və ticarəti, hiylə, yalan və aldatma kimi haram vasitələrlə qazanc təmin etməsi halında səhmləri alıb satmanın və bundan gəlir əldə etmənin haram və günaha iştirak etmək olduğundan caiz olmayacağı bildirilmişdir.

 

 

Qaynaq:

 

Xəlil Gönenç, Günümüz Məsələlərinə Fətvalar, 1. Dəri, s. 382-383.

Dr. Faruk Bəşər, Fətvalar, Nil Nəşrləri, İzmir, 1991, s. 78-79.



15-01-2010 03:30:03