Ana səhifə

Camaatla namaz qılarkən, ayaqların sağ və solda duran adamların ayaqları ilə bitişməsi mövzusunda bir hədis vardırmı? Səflərdə diqqət edilməsi lazım olan mövzular nələrdir?


YazdırSend to friend
Cavab: 

Bu mövzuda Buxari və Müslimin Hz. Ənəsdən nəql etdikləri belə bir hədis vardır. Hz. Ənəs, Peyğəmbərimiz (s.ə.s.) 'in səfləri düzgün tutmaq mövzusunda göstərdiyi həssaslığını bildirdikdən sonra belə deyir: "(Rəsulullahın bu əmrlərindən sonra) mən şəxsən bunu müşahidə etmişdim ki, birimiz çiyinini yoldaşının / yanındakının çiyninə, ayaqlarını da onun ayaqlarına bitiştirirdi." ( bax. Buxari, əzan, 76; Nəylu'l-Əvtar, 3/187).

Bu hədis, camaatla namaz qılarkən, səflərin düzgün və sıx tutulmasının nə qədər önəmli olduğunu göstərməkdədir. Bu səbəblə, namazda ayaq üstə, bir üzr olmadığı təqdirdə, iki ayağın arasını dörd barmaq qədər açıq saxlamaq sünnətdir. Çünki bu vəziyyət huşuya daha yaxındır. Şafiilərə görə, iki ayaq arası bir qarış qədər açılır.

Namazda səflərin necə olacağı mövzusunda başqa rəvayətlər də vardır:

"Səfləri düz tutun. Irəli geri dayanmayın. Sonra qəlbləriniz də bir-birindən fərqli olar. Ağlı başında və məlumatlı olanlarınız mənim arxamda, onlardan sonra gələnlər daha arxada, daha sonra gələnlər daha arxada dursunlar. "(Müslim Salat 122)

"Səflərinizi düz tutun. Çünki səflərin düz olması, namazın tamam olmasını təmin edən xüsusiyyətlərdən biridir." (Buxari, əzan 74; Müslim, Salat 124)

"Səflərinizi dümdüz tutun və bir-birinizə sımsıx yapışın. Çünki mən sizi arxamdan da görürəm." (Buxari, Azan 72; Müslim, Salat 125)

"Səflərinizi düzəldin, yoxsa Allahu təâlâ'nın aranıza düşmənlik soxacağını yaxşı bilin." (Buxari, əzan 71; Müslim, Salat 127)

Rəsulullah, oxları düzəldir kimi səfləri düzəldir, səhabələri buna öyrəşincəyə qədər belə etməyə davam edərdi. Özü bir gün namaza çıxdı və namaz qıldıracağı yerdə durdu. Tam təkbir almaq üzrə ikən sinəsi saf xəttindən çölə çıxmış bir adam gördü. Bunun üzərinə belə buyurdu:

"İrəli geri dayanmayın. Sonra qəlbləriniz də bir-birindən fərqli olar. İlk səflərdə olanlara Allah rəhmət, mələklər də dua edər." (Əbu Davud, Salat 93. əlavə olaraq bax. Nəsai, İmamet 25)

"Səflərinizi düz tutun. Çiyinləri bir xəttə gətirin. Boşluqlar qapayın. Saf nizamı üçün əlinizdən tutub çəkən qardaşlarınızı yumşaq davranın. Şeytanın girə biləcəyi boşluqlar buraxmayın. Allah, səfləri bitişik tutanların könlünü xoş edər. Saflar bitişik tutmayanlara Allah nemətlərini lütf etməz." (Əbu Davud, Salat 93, 98)

 

"Səflərinizi sıx tutun. Səflərin arasını yanaşdırın. Boyunlarınızı bir xəttə gətirin. Canımı əlində tutan Allaha and içirəm ki, səffin boş qalmış aralıqlarından şeytanın bəstəboy, tüksüz qara qoyun kimi girdiyini görürəm." (Əbu Davud, Salat 93. əlavə olaraq bax. Nəsai, imamət 28)

Yuxarıdakı hədislərin ana mövzusu səfləri sıx və düzgün tutmaqdır. Bu hədislərdə səfləri düzgün tutma mövzusu, dəyişik ifadələrlə ələ alınmışdır. Bütün bu hədislər, Peyğəmbər Əfəndimiz (s.ə.s.) 'in səfləri düz və sıx tutmağa böyük əhəmiyyət verdiyini göstərir.

Rəsuli-Əkrəm Əfəndimiz (s.ə.s.) 'in səflərin düz və bir xəttdə tutulmasına çox əhəmiyyət verdiyi, camaatdan kiminin irəli kiminin geri durmamasını istədiyi, hətta bunu təmin etmək üçün səflərin arasında gəzdiyi, camaatın sinələrinə və çiyinlərinə toxunaraq onları xəttə soxmağa çalışdığı görülməkdədir. Səflər düz tutulmadığı təqdirdə Müsəlmanlar arasındakı birlik və bərabərlik şüurunun qeyb olacağını, qəlblərin, könüllərin bir-birindən qopacağını ifadə etməkdədir.

Müsəlmanları ancaq sünnət-i səniyyənin qurtaracağına könüldən inanan kəslər, Peyğəmbər-i Zişan Əfəndimiz (ə.s.m) 'in saf nizamı mövzusuna bu qədər böyük əhəmiyyət verməsinin hikməti üzərində düşünməli və bu sünnəti canlı tutmağa çalışmalıdır. Müsəlmanları gündə beş, həmçinin cümə günləri həftədə bir, Ramazan və Qurban Bayramları səbəbindən ildə iki dəfə böyük camaat halında bir araya toplayan namaz ilə cəmiyyət həyatımız arasında sıx bir maraq olduğu gözdən uzaq tutulmamalıdır. Əgər müsəlmanlar namazlarını düzgün və üsuluna uyğun şəkildə qıla bilirlərsə, müntəzəm bir həyatı mənimsəmələri səbəbiylə hal və gedişləri, yəni cəmiyyət nizamları da yaxşı olacaq.

Hədisdə "Ağlı başında və məlumatlı olanlarınız mənim arxamda, onlardan sonra gələnlər daha arxada, daha sonra gələnlər daha arxada dursunlar." buyruğu ilə, ağlı başında və məlumatlı kəsləri həmişə qabaqda tutma və onlara layiq olduqları dəyəri vermə gərəyidir. Bir cəmiyyət məlumatlı və ağılı başında kəsləri hər barədə özünə rəhbər tutarsa, daima irəli gedər və hər mövzuda müvəffəqiyyətli olar. Namaz qılarkən məlumatlı kəslər imamın arxasındakı safda iştirak etmək surətiylə, imam çaşdığında onu xəbərdar edərlər; imam onlardan birini öz yerinə keçirmə ehtiyacını hiss edərsə, bu vəzifəyə hazır vəziyyətdə gözləyirlər. Elm və anlayış baxımından öndə gələnlərin arxasında, bu xüsuslarda onlardan sonra gələnlər yer alacaqlar. Mövzuya bir başqa aspektdən baxsaq, ən qabaqda yaşlılar, onların arxasında gənclər, ən arxada da uşaq səf tutacaqdırlar.

"Namazın tamam ola bilməsi üçün səflərin düz olmasının lazım olduğunu" ifadə edən Rəsul-i Əkrəm Əfəndimiz (s.ə.s.), yenə səflərin dümdüz və sıx tutulmasını tövsiyə etdikdən sonra, "Bu əmrinə uyulup uyulmadığını Allah Təalanın ona göstərdiyini, qarşısında olub-bitənləri onlarla gördüyü kimi, arxa tərəfdə edilib edilənləri də gördüyünü "söyləməkdədir. Cənab-ı Haqq'ın Rəsul-i Əkrəm'ini üstün xüsusiyyətlərlə təchiz etdiyini bilirik. Allahu təâlâ'nın ona bizim görmədiklərimizi göstərdiyini (Tirmizi, Zühd 9), bu səbəblə yalnız arxa səfdə olub-bitənləri onlarla deyil, cənnət və cəhənnəmdə də nələr olub bitdiyini belə göstərdiyini (Buxari, Elm 24) bilirik və buna iman edirik. Rəsul-i Kibriyâ'nın səhabələrinə bu xüsusi vəziyyətini xatırladaraq onlardan səfləri düz tutmalarını istəməsi, məsələyə nə böyük əhəmiyyət verdiyini ortaya qoymaqdadır.

Peyğəmbər (s.ə.s), namazda əshabının bağladığı səfləri, bir oxçunun oxları əlləriylə yonub düzəltdiyi kimi mübarək əlləriylə düzəltməsi, onları buna alıştırıncaya qədər uzun müddət səf tənzimi üzərində dayanması, hətta bir gün namaza başlamaq üzrə təkbir alacağı sırada sinəsi saf xəttindən çölə çıxmış bir adamı görüncə, təkbir almaqdan imtina edib, düzgün saf bağlamanın əhəmiyyəti üçün belə buyurmuşdur: "Ey Allahın qulları! Səflərinizi düzəldin; yoxsa Allah Təalanın aranıza düşmənlik soxacağını yaxşı bilin." (Müslim, Salat 128) Onun bəzən namaza duracağı sırada, oradakı bir dəyənəyi əvvəl mübarək sağ əlinə alıb sağ tərəfinə döndüyü və "doğrulun, səfləriniz düzəldin" buyurduğu, sonra dəyənəyi sol əlinə alıb sol tərəfinə döndüyü və orada olanları da eyni şəkildə xəbərdar etdiyi bilinməkdədir. (Əbu Davud, Salat 93)

Daha sonrakı zamanlarda Xəlifə-yi Raşidi əfəndilərimiz bu həssaslığı eynilə davam etdirmişlər. Hətta ifadə edildiyinə görə Hz. Ömər (ra) bəzi kəsləri saf nizamını saxlamaqla vəzifələndirmiş, o kəslər özünə səflər düzəldi deyə xəbər vermədən namaza başlamamış. Hz. Ali (ra) səflərin düzgün olub olmadığını şəxsən özü yoxlamış, "Filan, sən irəli keç! Filan sən də geriyə çəkil!" Deyərək camaatın düzgün səf bağlamasını saxlamaöa çalışmışdır. Səhabələr isə çiynini yanındakının çiyninə, dizini yanındakının dizinə, ayağını yanındakının ayağına yapışdırmaq surətiylə səflərin bitişik və düzgün tutulmasını təmin etmişlər.

Bütün gözəllikləri özündə toplayan Əfəndimiz (s.ə.v.) 'in çirkin bir görüntüyə göz yummadığı, estetik olmayan bir görüntünü göz ucuyla baxmaq surətiylə belə dərhal tutduğu, bu səbəbdən onun gözəllik anlayışının son dərəcə incə və yüksək olduğu görülməkdədir. Bunu da qeyd edək ki, camaat nizamlı saf bağlamağı öyrənmiş və aralarda boşluq buraxmayacaq qədər tez durmuşsa və ya camaat üç beş adamdan ibarət isə, imamın onları "səfləri düzgün tutun" deyə xəbərdar etməsinə gərək yoxdur.

Əfəndimiz (s.ə.s.), səflərin düzgün olmasına diqqət göstərməyənlər gözləyən təhlükəyə işarə edərək, "Ey Allahın qulları! Səfləriniz düzəldin; yoxsa Allahu təâlâ'nın aranıza düşmənlik soxacağını yaxşı bilin" deyə xəbərdar etməsi, üzərində diqqətlə düşünülməsi lazım olan bir mövzudur. Səflərin düzgün olmasına diqqət edənlər, daxili dünyaları düzgün, dinc və ahəngli, ayrıca doğru, dürüst və düzgün olmağı arzu edən vəsfli insanlardır. Çünki səflərin düzgün olmasına əhəmiyyət verməyənlər, könül dünyası dağınıq, pərişan və laqeyd kəslərdir. Ruh dünyası dağınıq və pərişan, hədəfi naməlum, uca bir idealdan məhrum kəslər əgər onlara nizam verməyə, özlərini yığışdırmağa və beləcə özlərinə gəlməyə səy etməsələr bir-birlərinə olan düşmənlikləri artar, araları yaxşıca açılar, nəticədə yox olub gedərlər. Daxili dünyaları düzgün olanların bu gözəlliyi davranışlarına da əks olunur. Bu halda müsəlmanlar həm içlərinin həm də çöllərinin müntəzəm olmasına səy edəcəklər.

 

İndi başımızı iki ovucumuzun arasına alıb dərin dərin düşünməliyik və səflərini düzgün tutmayanları təhdid edən bu hədislərin işığında özümüzə "Görəsən biz niyə bir-birindən bu qədər qopuq, dağınıq, bir-birinə küs, incik və düşmən olduq?" deyə soruşmalıyıq. Məscidlərimizdə səf bağladığımız zaman, sağımıza solumuza baxaraq pərişan xalçamızın fotoşəkilini ibrətlə seyr etməliyik. Sonra da səflərimizin düzgün olmasının qəlbərimizin düzəlməsinə vəsilə olacağını, sıx durmağımızın da aramızda mərhəmət və şəfqətin yenidən boy atmasını təmin edəcəyini bilərək gərəyini etməliyik.

Bu hələ görə müsəlmanlar, namazda "ilk sıralarda olanlara Allahın rəhmət etdiyini, könüllərini xoş tutduğunu, mələklərin də onlara günahlarının bağışlanması üçün dua etdiyini, səfləri bitişik tutmayanlara Allahın nemət lütf etmədiyini" bilərək namazda ön səfdə yer almağa səy göstərəcəkdirlər.

Bununla yanaşı səflərini düz və sıx tutacaqlar; başlarını və çiyinlərini bir xəttə gətirməyə çalışacaqlar; səflərdə şeytanın girə biləcəyi boşluqlar, aralıqlar buraxmayacaqlar; namaza durmadan əvvəl səf nizamını təmin etmək məqsədilə bir müsəlman əllərindən tutub çəkdiyi zaman o qardaşlarına inciməyəcək və yumşaq davranacaqlar.

Rəsulullah Əfəndimiz (s.ə.s.) 'in səflərin sıx və düz tutulması üçün göstərdiyi qədər səyin bir tək hədəfi var. O da namaz qılan müsəlmanların səflərini mələklərin Allah huzurundaki səflərinə bənzətmək və beləcə onları Cənab-ı Haqq'ın rəhmətini qazanmağa əlverişli hala gətirməkdir.

Hədislərdən öyrəndiklərimiz

1. İmamlar camaatın səf bağlamasıyla maraqlanmalıdır. Necə ki Peyğəmbər Əfəndimiz (s.ə.s.) səflərin arasında dolaşır, düzgün səf tutmayanları xəbərdar edirdi.

2. Səflər vaxt boşluq buraxmadan düzgün tutulmalıdır.

3. Əvvəl ilk səf tamamlanmalı, sonra sırasıyla digər səflər tutulmalıdır. İlk səflərdə olanlara Allahın rəhmət, mələklərin də dua edəcəyi bilinməlidir.

4. Ən çox savab imamın arxasındakı səfdə durmaqla, sonra da müvafiq olaraq digər səflərdə olmaqla əldə edilir.

5. İmamın arxasında səfdə, ağlı başında, məlumatlı və yaşlı olanlar durmalıdır.

6. Öndəki səfdə boşluq görüldüyü zaman, oraya ən yaxın olan kimsə dərhal önə keçməlidir.

7. Səflərin düzgün tutulması üçün səy göstərən və beləcə hər birimizin etməsi lazım olan bir vəzifəni edən müsəlmanlara minnətdarlıq etməli və onlara yumşaq davranmalıdır.

8. Səflər arasında boşluq olması, səflərin əyri-üyrü tutulması o namazın mükəmməl olmadığını göstərir.

9. Səfləri düzgün tutanlara Allah mərhəmət edər, düzgün tutmayanlardan nemətini kəsər və onları bir-birlərinə düşmən edər.

10. Şeytan səflərin arasında boşluq tapan kimi ora girər.

bax. İmam Nəvəvi, Riyazü s Salihin Tərcümə və şərhi, (Prof. Dr. M. Yaşar QANDƏMİR, Prof. Dr. İsmail Lütfi çaxan, Yard. Dos. Dr. Rəşid Kicik), ərkan Yay. 5/267 vd.



03-09-2015 10:15:36