Ana səhifə

Hislərə hakim olmaq...


YazdırSend to friend
Sual Detayı: 
Hislərə hakim olmaq nədir?
Cavab: 

   Hislərə hakim olmaq deyərkən nəfsə hakim olmaq (nəfs tərbiyəsi) başa düşülür.

   Bunun ən qısa yolu, haramlardan çəkinmək və fərzləri yerinə yetirməkdir. Bunları tam olaraq yerinə yetirməklə bərabər, məkruhları da tərk edərək, sünnələri etməkdir.

    Bir tarladan yaxşı məhsul almaq üçün, tarlanı ziyan vericilərdən yaxşıca təmizləmək, qazıb-belləmək lazımdır. Əgər tarlaya yaxşı baxılmazsa, yabanı otlar və tikanlar hər tərəfi zəbt edər. Məhz, insanın nəfsi də tarla kimidir. Əgər tərbiyə edilməzsə, pis qabiliyyətlər bitməyə başlayar. Əgər yaxşı bir tərbiyədən keçsə, ondan çox istifadə edilir.

   Xam neftin təmizlənməsi kimi, nəfsin də təzkiyəsidir (pis sifətlərdən təmizlənilməsi) mövzumuz . Bir qisim təsəvvüf əhli, nəfsin yeddi mərtəbəsindən bəhs edirlər. Bunlar:

1. Nəfs-i əmmarə

2- Nəfs-i ləvvamə

3. Nəfs-i mutmainnə( aram tapan, doyan nəfs)

4. Nəfs-i radiyyə

5. Nəfs-i mardıyə

6. Nəfs-i mülhəmə

7. Nəfs-i zəkiyyə. (1)

    Nəfsin, tərbiyədən keçməmiş halı, nəfs-i əmmarədir. (2) Bu haldakı nəfs, şiddətlə pisliyi əmr edir. Günahlara batmaq istəyir.

    Özünü qınayan nəfsə isə, nəfs-i ləvvamə deyilir. (3) Bu mərtəbədəki nəfs, günahlardan ötəri özünü qınamağa başlayır, peşmanlıq duyur.

    Tərbiyənin irəliləməsiylə, nəfs mütməinnə mərtəbəsinə çıxır; Allahdan gələn hər şeyi razılıq ilə qarşılayır. Allahın razı olduğu bir vəziyyət qazanır. İlahi ilhamlara məzhər olur. Təmizlənmiş bir nəfs halına gəlir. İlk halı, tərbiyə edilməmiş vəhşi bir ata, son halı isə tərbiyə edilmiş və sahibinə çox faydalı itaətli bir ata bənzədilə bilər.

   Bilindiyi kimi, sirklərdə nümayişdə istifadə edilən şirlər daha balacalığından tərbiyə edilirlər. Nümayiş əsnasında, ara sıra ağızlarına sakitləşdirici həb verilir. Ta ki, meşədəki günlərini xatırlamasınlar, sahiblərini parçalamasınlar. Onun kimi, nəfsin tərbiyəsinə də kiçik yaşlardan başlamaq; bundan başqa hər gün, nəfsə xitab edən və onu sakitləşdirən həqiqətlərdən oxumaq lazımdır. Yoxsa, illərcə tərbiyədən keçmiş bir nəfs, fürsət tapanda təkrar köhnə halına dönməyə uyğundur. Necəki, bir pedala basanda, onu yerə qədər əyirik. Lakin, ayağımızı boşaltdığımız ölçüdə, o başını qaldıracaqdır. Nəfs də belədir. Yaxşı bir tərbiyə ilə səsini kəsir. Uyğun bir mühit tapanda, təkrar hökmünü icra edir.

   Bəzi şəxslər, "nəfsi öldürmək" təbirini istifadə edirlər. Bunun da bir nəfs tərbiyəsi olduğunu qəbul etməklə bərabər, nəfsin mahiyyətində yer alan duyğuların, qabiliyyətlərin xeyrə istiqamətləndirilməsinin daha məqsədəuyğun olacağı qənaətindəyik. Məsələn, hər kəsdə şiddətli bir hərislik var. Hərisliyin səsini tamamilə kəsmək yerinə, bu hərisliyin xeyirli işlərə istiqamətləndirilməsi daha faydalı olacaqdır. O zaman, etdiyi ibadəti, xidməti yetərli görməyəcək, daha sonrasını əldə etməyə çalışacaqdır. (4)

   Nəfs, tərbiyəni qəbul etməyə uyğundur. Məsələn, hər kəsin fitrətində xəsislik vardır. İslami bir tərbiyə ilə, xəsis bir insanın çox comərd bir insan halına gəlməsi mümkündür.

    Nəfsin fitri halı, dəli dolu axan bir çaya bənzəyir. Tərbiyə edilmiş halı isə, bu çayın önünə bir bənd tikilib ətrafının həm işıqlandırılması, həm də sulanması kimidir.

Qaynaqlar:

1. Elmalili Hamdi, VIII, 5817.

2. Yusuf surəsi, 53.

3. Qiyamət surəsi, 2.

4. Bu mövzuda bax. Nursi, Məktubat, s. 33-34.



22-01-2016 12:35:33