Ana səhifə

Müsəlmanları namaza dəvət üçün azanın təsbiti necə olmuşdur, azanın şəklini kim təyin etmişdir?


YazdırSend to friend
Sual Detayı: 
salam,bəzi mənbələrdə əzanın Bilal Həbəşin yuxusuna girdiyi bəziləri isə əzanın Hz.Ömər(r.a) və Abdullah b. Zeydin yuxusuna girdiyini lakin Bilal Həbəş tərəfindən oxunduğunu yazırlar.Mümkünsə bu haqqda məlumat verərdiniz
Cavab: 

Və aleykum Salam .

Hicrətin 1-ci ili. Milâdî  622.

    Məkkə`də ikən Müsəlmanlar ibadətlərini gizlicə edir, namazlarını kimsənin görə bilməyəcəyi yerlərdə qılırdılar. Bu səbəbdən orada namaza açıqdan dəvət etmək kimi bir məsələ söz mövzusu ola bilməzdi.

    Ancaq, Mədinə`də mənzərə tamamiylə dəyişmişdi. Dinî sərbəstlik vardı. Müsəlmanlar rahatlıqla ibadətlərini yerinə yetirirdilər. Din və vicdanları təzyiq altında deyildi. Müşriklərin zülm, əziyyət və təhqirləri də mövzu bəhs deyildi.

    Məscid-i Nəbəvî tikilmişdi. Lakin, Müsəlmanları namaz vaxtlarında bir yerə toplayacaq bir dəvət şəkli hələ təsbit edilməmişdi. Müsəlmanlar gəlib vaxtın girməsini gözləyir, vaxt girincə namazlarını ədâ edirdilər.(Sîre,2/154; Buxarî, 1/114 )

    Rəsûl-i Əkrəm aləyhissalâtu vəssəlâm bir gün Ashab-ı Kirâmı yığaraq onlarla necə bir dəvət şəkli təsbit etmələri lazım olduğu barəsində müşavirə etdi. Səhabələrin bəziləri, Xristianlarda olduğu kimi zəng çalınmasını, digər bir qisimi Yəhudilər kimi boru çalaq, bir qisimi də Məcûsilərinki kimi namaz vaxtlarında atəş yandırılıb, yüksək bir yerə aparılmasını təklif etdi. Peyğəmbər Əfəndimiz sallallahu aleyhi və səlləm, bu təkliflərin heç birini bəyənmədi.(Buxarî, 2/3; Əbû Davud, 1/134)

O sırada Hz. Ömər radıyallahu anh söz aldı:

"Yâ Rəsulullah! Xalqı namaza çağırmaq üçün niyə bir adam göndərmirsiniz?" deyə soruşdu.

Rəsûl-i  Əkrəm o anda Hz. Ömər`in təklifini uyğun gördü və Hz. Bilâl'a, "Qalx yâ Bîlâl, namaz üçün səslən" deyə əmr etdi.

İbn Ömər radıyallahu anh rəvayət edir ki, müsəlmanlar Mədinəyə hicrət etdikdən sonra (əvvəl-əvvəl) namaz vaxtını təqribi hesablayıb bir yerə toplaşardılar. Çünki o vaxt heç kəs (camaatı) namaza çağırmırdı. Bir gün müsəlmanlar bu haqda söhbət açdılar və onların bəzisi dedi: “Xristianlar kimi zəng çalın.” Bəziləridə: “Yox, yəhudilər kimi buynuzabənzər bir alətdən istifadə edin”– dedi. Ömər isə dedi: “Bəlkə bir adam təyin edəsiniz (camaatı) namaza çağırsın?” Peyğəmbər sallallahu aleyhi və səlləm buyurdu:“Ey Bilal, qalx, (camaatı) namaza çağır!” (əl-Buxari, 604)

    Bunun üzərinə Hz.Bîlâl radıyallahu anh bir müddət Mədinə küçələrində, "Əssəlâ, Əssəlâ (Buyurun namaza! Buyurun namaza!)" deyə səslənərək Müsəlmanları namaza çağırmağa başladı.(Buxarî, 1/114)

Abdullah İbn Zeyd(radıyallahu anh)`in Yuxusu

Aradan çox da zaman keçmədən Səhabələrdən Abdullah İbn Zeyd bir yuxu gördü. Yuxusunda, bu günkü azân şəkli ona öyrədildi.

Həzrət-i Abdullah səhər açılar-açılmaz ,sevinc içində gəlib yuxusunu Peyğəmbər Əfəndimiz (aləhissalâtu vəsəâm)`ə anlatdı. Rəsûl-i Əkrəm, "İnşallah bu gerçək bir yuxudur" buyuraraq dəvətin bu şəklini təsdiq etdi. (Sîrə, 2/155; Müsnəd, 4/43)

Hz. Abdullah(radıyallahu anh), Rəsûl-i Əkrəmin əmriylə azan şəklini Hz. Bilâl'a öyrətdi. Hz.Bilâl, yüksək və gur sədasıyla Mədinə üfüqlərini azan səsləriylə çınlatmaya başladı:

"Allahu Əkbər, Allahu Əkbər

Allahu Əkbər, Allahu Əkbər

Əşhədü ən Lâ ilâhə illallah,

Əşhədü ən Lâ ilâhə illallah

Əşhədü ənnə Muhammədən Rasûlullah

Əşhədü ənnə Muhammədən Rasûlullah

Hayyə âlə's-salâh, Hayyə âlə's-salâh

Hayyə âlə'l-fəlâh, Hayyə âlə'l-fəlâh

Allahü Əkbər, Allahü Əkbər

Lâ ilâhə illallah!"

 

Hz. Ömər radıyallahu anh da Eyni Yuxunu Görür

Mədinə üfüqlərinin bu səda ilə çınladığını eşidən Hz. Ömər, həyəcan içində evindən çıxaraq, Rəsûl-i Əkrəmin hüzuruna vardı. Vəziyyəti öyrənincə, "Yâ Rəsûlullah! Səni haqq dinlə göndərən Allah`a and içərəm ki, Abdullah`ın gördüyünün eynisini mən də görmüşdüm" dedi.

Bir az sonra bir neçə adam daha gəldi, eyni yuxunu gördüklərini söylədilər. Peyğəmbərimiz aləyhissalâtu vesselâm  bir neçə adamın eyni şeyi görməsindən ötəri Allah`a həmd etdi. (Sîrə, 2/155; Əbû Davud, 1/117)

İslâmın  nə dərəcə fitrî və təmiz,gözəl bir din olduğunu bu dəvət şəklinin təsbitindən də anlayırıq. Ruhsuz, mənâsız, həyəcansız və dadsız zəng çalmaq, boru ötdürmək və ya od yandırmaq harada? Yer üzündə "tövhid" ülvî həqiqətini elân edən, Rəsûl-i  Əkrəmin Peyğəmbərliyini hayqıran və dolayısilə îmân əsaslarının hamısını xalqa eşitdirən mənâ və kudsiyet dolu "azan" şəkli harada?

"Hüquq-u Şahsiyyə (şəxsi hüquq)" və "hüquq-u umumiyyə (ümumî hüquq)" adıyla iki növü hüquq olduğu kimi, şəriət məsələləri də iki qisimdir. Bir qisimi şəxslərlə əlaqədardır, fərdidir. Digər qisimi ümumiyə baxar, ümûmîdir. Onlara "Şəâir-i İslâmiyyə" təbir edilir.Şəâir-i İslâmiyyənin ən böyüklərindən biri də işdə bu hicrətin birinci ilində məşru(qanuni) edilən və "şahidlikləri dinin təməli" olan azandır. Bədiüzzaman Said Nursi Həzrətlərinin "Şəâir-i İslâmiyyə" ilə əlaqədar çox mühüm izah və qiymətləndirmələri vardır. Məktûbât adlı əsərinin 29. Məktubunda belə açıqlanır:

"Şəriət məsələlərindən bir qisiminə 'Taabbüdî' deyilir; ağılın mühakiməsinə bağlı deyildir; əmrolduğu üçün edilər. İlləti(əsil səbəb) əmrdir.

"Bir qisiminə “Mâkulü'l-Mânâ”* təbir edilər. Yəni; bir hikmət və məsləhət* var ki, o hökmün seçilməsinə səbəb olmuş; lakin səbəb və illət deyil. Çünki; həqiqi illət, əmr və nəhy-i İlâhîdir*. "Şəriətin taabbüdî* qisimi; hikmət və məsləhət onu dəyişdirə bilməz, taabbüdilik cəhəti üstün gəlir,seçilir; ona ilişilməz. Yüz min fayda gəlsə, onu dəyişdirə bilməz. Elə də; 'Şəriətin faydası, tək məlum faydadır' deyilməz və elə bilmək xətâdır. Bəlkə, o məsləhətlər isə, çox hikmətlərdən bir fâydası ola bilər. "İslâmın mühüm bir simvolu olan azânla əlaqədar olaraq da bunlar deyilir: "Məsələn biri desə: 'Azanın hikməti, Müsəlmanları namaza çağırmaqdır, bu halda bir tüfəng atmaq kâfidir.' Halbuki, o divanə bilməz ki, minlər azân məqsədləri içində o bir məqsəddir. Tüfəng səsi, o məsləhəti(gayəni) versə, görəsən nev-i bəşər(insanlıq) adına, yaxud o şəhər əhalisi adına, kainatın yaradılışının böyük nəticəsi və nev-i bəşərin yaradılış nəticəsi olan ilân-ı tevhid* və Rububiyyət-i İlâhiyəyə*  qarşı izhâr-ı ubudiyyete*  vasitə olan azânın yerini necə tutacaq?"

Xülasə: Cəhənnəm lüzûmsuz deyil; çox işlər var ki, bütün qüvvətiylə 'Yaşasın Cəhənnəm' deyər. Cənnət də ucuz deyil; mühüm qiymət istər."


* taabbüdî : sırf əmr olunduğu üçün edilən şeylər, ibadətlər

*Mâkulü'l-Mânâ :hikməti ağılla qavranıla bilər

*məsləhət : fayda, məqsəd

* nehy-i İlâhî : Allahın qadağan etməsi

* rububiyet-i İlâhiye : Allah`ın hər bir varlığa yaradılış məqsədlərinə çatmaları üçün möhtac olduğu şeyləri verməsi, onları tərbiyə edib idarəsi və hakimliyi altında saxlaması

* izhar-ı ubûdiyet : qulluğun göstərilməsi, ifadə edilməsi

* ilân-ı tevhid : hər şeyin bir olan Allah`a aid olduğunu elan etmə

 

Salih Suruç



06-05-2014 07:31:05

Düğüme özel


Bu səhifəyə daxil olmaq üçün səlahiyyətli deyil.

Üzv olmaq istəyirsinizsə Bura basın.

Əgər üzv deyilsinizsə Bura basın.

Şərhsiz