Ana səhifə

Namaz əsnasında oxunacaq surələri öz dilimizdə oxusaq, o namaz səhih olarmı? Ərəbcə olaraqmı oxumaq lazımdır ?


YazdırSend to friend
Sual Detayı: 
Men namaz öz dilimizde qıla bileremmi.Yəni ərəb dilinde yox, öz başa düşdüyüm dilde.
Cavab: 

        Salam aleykum

Namazın qiraətində ərəbcədən başqa dil istifadə etmək caizdirmi?

İmam Əbû Yusuf ilə İmam Muhammədə görə, Ərəbcədən başqa bir dil ilə qiraəti yerinə yetirmək caiz deyil. Yəni Qur'an`ı başqa bir dilə çevirib namazda o dil üzərinə oxumaq, caiz deyil. Çünki Qur'an Allah (C.C.) sözüdür. Hər kəlmə və cümləsi bir neçə məna və hikmətlərlə doludur.

Ərəbcə çox zəngin bir dildir. Kəlmələrin özünə görə və olduğu cümlə etibarilə bir neçə mənası vardır. Tərcümə yalnız o mənalardan birini əks etdirə bilər. Ancaq dili ərəbcəyə yatmayan, bunun tələffüzünü heç cür bacara bilməyən ümmi (savadsız) bir kimsə öyrənənə qədər öz dilinə çevrilən ayələri oxuya bilər, deyə bir fətva verilmişdir. (Fətava-yi Hindiyyə - Şərh-i Nukaayə / Şeyx Əbil-Məkarim.)

İmam Əbu Hənifə`nin hər hansı bir dilə çevrilən Qur`an ayələrini o dil üzrə oxumanın caiz olduğuna dair bir ictihadı olmuşsa da, aparılan ciddi araşdırmalarla, İmamın bu ictihadından imtina edib İmameyn`in ( iki imam- İmam Əbû Yusuf ilə İmam Muhamməd) ictihadına döndüyü aydın olmuşdur. Necə ki Fətava-yı Hindiyyə'də də bu xüsusa toxunulmuş və «İmamın rücu' (fikrini dəyişdirmək) etdiyi rəvayət olunmuşdur. Bu rəvayətə də etimad etmək lazımdır » deyə yazılmışdır. (Fətava-yi Hindiyyə: I/69 - Əl-Məktəbətü'Uslâmiyyə - Əl-Hidayə.)

İbn Abidin bu mövzuda Dürrü'l-Muxtar`ın mətnini nəql edərək deyir ki:

«Namazda acizlik (bacara bilməməmk) hallarının xaricində Farsca təkbir gətirib başlamanın səhih (doğru,  keçərli) olduğu barəsində İmam Əbû Yusuf ilə İmam Muhamməd, İmam Əbu Hənifə`nin görüş və ictihadına dönmüşlər. Namazda yenə acizlik hallarının xaricində Farsca (və ya hər hansı bir dil ilə) qiraətin caiz olmadığı barəsində isə, İmam Əbu Hənifə, İmameyn`in görüş və ictihadına dönmüşdür. »

Nə var ki, İmamey'nin Təkbir (Namaza başlama təkbiri) mövzusunda İmam Əbu Hənifə`nin sözünə döndüyünü heç kim nəql etməmişdir. Tatahaniyyə'dəki nəqlin isə bu təkbir haqqında olduğu dəqiq deyil. Təşrik və Qurban Kəsmə təkbirləri haqqında olması ehtiml olunur. Doğru olanı da budur. Çünki Tatarhaniyyə sahibi bunu namaz xaricindəki Əzkâr (zikirlər) bəhsiylə birlikdə anlatmışdır. »(İbn Abidin, I/505.)

Kâsânî (ö. 587) Bedayiu's-Sanayi'də bu mövzuda deyir ki:

«Əbu Hənifə`yə görə qiraət Ərəbcə sabit olduğu kimi, Farsca da sabitdir. Bu icazə mütləqdir. Yəni qiraət aparan kimsə Ərəbcəni uyğun şəkildə tələffüz etsin etməsin fərq etməz."

"Imameyn`ə görə, Ərəbcə`ni uyğun şəkildə tələffüz edə bilmirsə, o təqdirdə Farsca və ya hər hansı bir dillə caizdir. Əksi isə caiz deyil."

"İmam Şafiî'yə görə, uyğun şəkildə teleffuz edə bilsin, edə bilməsin Farsca qiraət caiz deyil. Çünki Qur'an Ərəb lüğəti üzrə enmişdir. Bu baxımdan Farsca oxunan şey Qur'an ola bilməz. Ancaq Ərəbcəni bacara bilməyən kimsə-öyrənənə qədər-qiraət yerinə təsbeh və təhlil edər (Sübhanallah və la ilahə illallah) deyər. »

Kâsânî, müctəhidlərin bu mövzudakı dəlillərini, «Qur'an`dan sizə asan gələni oxuyun.» məalindəki ayədə keçən «Qur'an» kəlməsindən nə nəzərdə tutulduğu üzərindəki fikirlərini nəql edərək mövzunu xeyli genişlətdikdən sonra davamla deyir ki:

«İmam A'zam'a görə: Tövrat və ya İncil, ya da Zəbur`dan namazda bəzi parçalar oxusa- bunun təhrif olunmuş (dəyişdirilmiş) olmadığını qətiliklə bilirsə- caizdir. Bilmirsə, caiz deyil. Çünki Allah (CC) Qur`an`da: "Onlar (yəhudi və xristianlar) kəlmələrin yerlərini dəyişdirirlər." buyurmuşdur. Bu səbəblə oxunan qisimin təhrif olunmuş hissə olması ehtimal var. "('Bədayiu's-Sanayi' Fi Tərtibi'şŞərayi '/ Kâsânî, I/112 - 113, Beyrut-1974 -1394.)

İmam A'zam'a görə, Qur'an`dan məqsəd, Allah kəlamına dəlâlət ( dəlil, sübut) ləfzidir, amma bu Ərəbcə ləfz (kəlimə) olma etibarilə deyildir. Allah kəlamı ilə qaim (sabit, möhkəm,yerini tutmaq) olan sifət etibarıyladır ki bu, ibrətlər, nəsihətlər, təşviqlər və qorxutmalardan, övgü və təzimlərdən ibarətdir. (yəni Qur`anın Allahın kəlamı oluduğu əsas götürülür)

Kâsânî bu mövzuda İmam Əbu Hənifə`nin İmamey'nin sözünə döndüyünə toxunmamış və bu mövzuda hər hansı bir nəqldə olmamışdır.

Mültəka Şərhi Məcmau'l-Ənhür sahibi bu mövzuda deyir ki:

«İmam A'zam'a görə, ərəb dilini uyğun ölçüdə tələffüz edə bilsin, edə bilməsin Farsca İftitah Təkbiri gətirmək səhihdir. İmameyn`ə görə, ancaq ərəb dilini uyğun forma və mənada tələffüzünü bacara bilməyən kimsə haqqında caizdir. »

«Amma ən səhih təsbitə görə, İmam A'zam bu mövzuda İmamey'nin görüş və ictihadına rücu" etmişdir (dönmüş). "

«Ərəbcə tələffüzü bacarmadığı üçün qiraəti Farsca yerinə yetirmək həm İmam Azam'a görə, həm İmameynə görə caizdir. Ərəbcəni tələffüzdən aciz olmayan kimsə haqqında isə, İmam A'zam'a görə yenə caizsə də İmameynə görə caiz deyil. Çünki İmam A'zam'a görə, Qur'an manadır. Farsca (və ya başqa bir dil də) o mənaya dəlalət (sübut, dəlil) edər. Bu baxımdan başqa dillə qiraət caiz sayılır. "

"Ancaq bu icazə yalnız namazdakı qiraət haqqındadır.»

«Edilən rəvayətə görə, İmam A'zam bu mövzuda İmameynin görüş və ictihadına rücu" etmiş (dönmüş) növ. Səhih olan da budur; etimad da bu rəvayətə görədir. Necə ki musannif(sinifləndiran. kitab tərtib edən. təsnif edən.) də onun rücu' etdiyini qəbul etmiş və namazda qiraətin Ərəbcə oxunmasını imamların ittifaqına dayanaraq nəql etmişdir. »(Məcməul-Ənhür Şərh-i Mültəka'l-Əbhur, I/92-93, Dərsaadət-1327.)

Fətava-yi Hindiyyə'də bu mövzu bir az daha açıqlanaraq bu sətirlərə yer verilmişdir:

«İmam Əbu Hənifə`nin İmameynin sözünə rücu' etdiyi haqqında Əl-Əsrar sahibi, «Bu mənim seçimimdir» deyir. Ət-Təhqiq Kitabında «Bu, muhakkiklər (həqiqəti araşdırıb tapan. İç üzünə incəliyərək agah olan.) demək olar hamısının seçib bəyəndiyi bir rəvayətdir. Fetva da buna görədir » deyilir. Şərh-i Nukayə'də də eyni xüsus ifadə edilir. Ən səhih olan da bu təsbitdir, qeydi yer alır.» (Fətava-yi Hindiyyə, I/69 - 70, Məktəbətul-İslamiyyə.)

Bütün bu rəvayətlərdən çıxarılan nəticə:

İmam A`zam`ın bu mövzuda İmameyn`in görüş və ictihadına döndüyü, Fəqihlər, Fiqh alimlərinin irəli gələnlərinin demək olar ki hamısına görə doğrudur. Hamısı da bu rəvayəti ən səhih şərti ilə ifadə etməyə çalışmış və bir qisimi bunu seçdiyini  xüsusilə qeyd etmişdir.

O halda Farsca ya da başqa bir dil üzrə qiraət mövzusunda fətva İmameynin ictihadına görədir. Qur`anın ruhuna və məqsədinə uyğun olan da budur.

Necə ki Kitabu'l-Fiqh Alə'I-Məzahibi'l-Ərbaa sahibi Abdürrahman Əl-Cəziri, Qiraət bəhsində Hənəfi imamlarının fikirlərini ittifaq halında nəql edərək deyir ki:

«Hənəfilərə görə, Ərəbcə oxumaqdan aciz olan (bacarmayan) kimsənin başqa dillərə görə oxuması caizdir. Beləcə qıldığı namaz səhihdir.» (Kitabu'l-Fiqh Ala`l-Məzahibi'l-Arbaa, I/230, Misir.)

(Cəlal İldırım, Qaynaqlarıyla İslam Fiqhi, Uysal Kitabevi: 1/238-241.)



12-07-2014 07:24:19