Ana səhifə

Qur`an-ı Kərimdə izah edilən Hekayələrin əhəmiyyəti nədir. Baş vermiş hadisələrdir?


YazdırSend to friend
Sual Detayı: 
Quranı Kərimdə izah edilən Hekayələrin əhəmiyyəti nədir. Reallaşmış hadisələrdir?
Cavab: 

Bu bir həqiqətdir ki; kainatı yaradan və dolayıs ilə onun həqiqi sahibi olan Uca Allah`ın aləmdəki sonsuz varlıqlar içindən seçərək özünə həmsöhbət qəbul etdiyi, fitrət etibarilə ən gözəl, ən qiymətli bir şəkildə yaradaraq xilafətə layiq gördüyü, hətta elm öyrənmə və elm çıxarma cəhətiylə mələklərdən də üstün bir mövqeyə oturtduğu müstəsna varlıq İnsandır. Qur`an-i Kərim isə, yaradılışındakı üstün fitrətiylə aşan varlıq olan, Allah`a həmsöhbət olmağa layiq görülən və şəxsən Qur`anın bəyanlarıyla üstünlüyü mələklər, ruhanilər tərəfindən səcdə edilərək həqiqətən təsdiq edilən insana Allah tərəfindən rəhmət olaraq göndərdiyi ən son ilahi mesajdır. Həqiqətən Allah insan əlaqəsi çərçivəsində mövzu qiymətləndirildiyində yaşadığımız bu aləmdə insan üçün ilahi mesajların, xüsusilə ən son ilahi mesaj olan Qurani Kərimin əhəmiyyəti və zərurəti inkar edilə bilməz bir həqiqətdir. Çünki insan, hər nə qədər fitrətən ən üstün olaraq yaradılmışsa da yaradılan olması səbəbiylə ağlı, idrakı, məlumatı, gücü v. b. qabiliyyətləri cəhətiylə əskik, qüsurlu və məhdud bir varlıqdır. Buna görə də özünü yaradan mütləq varlıq olan Allaha hər vaxt möhtacdır. İnsanlığın hər dövrdə ilahi vəhyə ehtiyacı, gecənin zülmət qaranlığında yolunu itirib əl prosedurasıyla yolunu tapmağa çalışan çarəsiz bir insanın işığa, nura ehtiyacı kimidir. Ən son ilahi vəhy olan Qurani Kərim də həmsöhbətlərinə, gərək özünü, gərəksə özündən əvvəlki ilahi vəhy məhsulları olan məsələn Tövratı və İncili təsvir edib tanıdarkən bir çox ifadələrin yanında "Nur" və "Dıya'=İşıq" ifadələriylə də xüsusilə təyin etməkdədir. (1) Hətta eyni məna çərçivəsində ilahi vəhylərin və Quranın insanları qaranlıqlardan nura çıxardan ilahi bir kitab olduğu israrla vurğulanmaqdadır. (2) Tarixi və Quranı həqiqətlər çərçivəsində sabitdir ki, Qurani Kərim; insanlığa ən doğru, ən ədalətli yolu təsvir edən, hər iki dünya səadətinə hidayət edən, Allahın ən son olaraq göndərdiyi, alternativi olmayan din və hidayət kitabıdır. Qurani Kərim hidayət və din kitabı olaraq ilahi mesajı insanlığa təqdim edərkən təbiətiylə insanlıq anlayış və mədəniyyətində var olan bəyan və üslubları ilahi bəyan və üsluba yaraşar ən gözəl və möcüzə şəkillərdə istifadə etmişdir. Şəxsən Qurani Kərim; insanlar həqiqəti daha yaxşı anlasın daha yaxşı dərs və ibrət götürsün, ilahi mesaj və hidayət yolunu daha asan qavrasın deyə müxtəlif bəyan və üslub şəkillərini istifadə etdiyini, növ növ nümunələr ehtiva edən ayələri açıqladığını əhəmiyyətlə vurğulamaqdadır. (3) Şübhəsiz Qurani Kərimin istifadə etdiyi bir çox üslub şəkilləri içində ən əhəmiyyətlilərindən biri də "Hekayələr" üslubudur. Təxminən olaraq Quranın yarısını təşkil edən hekayələrin mahiyyətini anlamaq və Quranın digər bir əhəmiyyətli üslub növünü, izahat metodu olaraq məsəllərlə qarışdırmamaq və ya hekayə sözünə, kök quruluşunda mövcud olmayan mənalar yüklənərək ədəbiyyatdakı ‘hekayə' növü ilə qarışdırmamaq üçün hekayə sözünün lüğətdəki və Quran terminindəki mənalarına işarə etmək uyğun olacaq. Ərəbcədə hekayə sözü, (K. S. S.) kökündən törədilən bir sözdür. Sözün kökündə; izah etmək, xəbər vermək, bildirmək, rəvayət etmək, sözü nəql etmək, rəvayət etmək, izləmək, kəsmək, vs. mənalar var. İslami ədəbiyyatda və ya Quran terminində hekayə deyildiyində, Quranda izah edilən tarixi hadisələr və peyğəmbərlərin həyat hekayələri aydın olmaqdadır. Ancaq Qurani Kərimdə haqqında danışılan məzmunda şəxsən hekayə olaraq deyil də eyni kökdən gələn, əslində ad olub, məsdər yerinə də istifadə edilən qəsəs şəklində keçməkdədir. (4) Yenə eyni sözün müştakları bir çox yerdə izah etmək, rəvayət etmək; iki yerdə də izləmək, mənalarında istifadə edilmişdir. (5) Quranda əhəmiyyətli bir yekun təşkil edən tarixi hadisələrə qəsəs deyilməsi təsadüfi olmamışdır. Bu ad Quranda, tarixi hadisələrin keyfiyyət və ölçülərini göstərən çox incə mənalar güdülərək seçilmişdir. Bu həqiqəti anlaya bilmək üçün hekayə sözünün kökündə mövcud olan bu dörd təməli unutmamaq lazımdır. Birincisi: İz sürmək, birini izləyib arxasından getmək. Daha əvvəl də ifadə edildiyi kimi söz mövzusu bu mənada Qurani Kərimdə 2 yerdə istifadə edilmişdir. İkincisi: Bir kimsəyə bir xəbər və ya sözü bildirmək, açıqlamaq, izah etməkdir. Söz bu mənasıyla da Qurani Kərimdə təxminən 17 yerdə keçməkdədir. (6) Üçüncüsü: Bir şeyi qayçıla kəsmək, qırxmaqdır. Yenə Ərəbcədə Kusasətu'ş-Şa'ri təbiri, saçlardan kəsilən bir miqdarı ifadə edər ki "Bir tomar saç" şəklində tərcümə etmək mümkündür. Eyni kökün dördüncü mənası olaraq da əslində ad olub məsdər mənasında istifadə edilən qəsəs və kass sözlərinə baxdığımızda; sinə, sinənin başı, ortası və sinə sümüyü mənalarıyla bir şeyin əhəmiyyətli qisimi, müəyyən bir hissəsi, parçası mənalarını verdiyini görməkdəyik. Bu son məna, Ərəblərin Kusasu'ş-Şa'ri təbirində, alın qisimində saçların bitiş nöqtəsi, ön cəbhədə başın orta nöqtəsi, alın kimi mənaları ifadə etdiyini görürük. İndi Quran ədəbiyyatında qəsəs, hekayə və ya hekayələr deyildiyində dərhal Quranda əhəmiyyətli yer tutan keçmişə aid hadisələrin izah edilməsi ağla gəldiyi kimi, elmi və obyektiv bir nəzərlə diqqət yetirildiyində eyni zamanda sözün kokündə var olan əsl dörd mənadan ötəri təməl ünsürləriylə Quran hekayələrinin mahiyyətini, həqiqətliyini əks etdirdiyini də görərik. Quranın, "And olsun ki peyğəmbərlərin hekayələrində ağlı olanlar üçün ibrətlər vardır. (Vəhyə, Qurana gəlincə) o heç bir şəkildə uydurulmuş bir söz ola bilməz. "(7) "Şübhəsiz bu izah edilənlər həqiqi hekayələrdir. "(8) tərcüməsindəki ayələriylə, bənzər mənadakı bir çox Quran ayələri(9) mantukunca, Quran terminində Qəsəs və ya Hekayə deyildiyində bunu anlamaqdayıq: Tarixin dərinliklərində itmiş, unudulmuş və ya bəzi izləri insanlığın yaddaşında varlığını qoruya bilmiş, hər vaxt üçün etibarlı mütləq həqiqətləri, yüksək dini dəyərləri, istiqamətləndirmə, təşviq kimi ünsürləri başqa hekayələrdə olmayan bir şəkildə ehtiva edən tarixi hadisələrin, özündən daha doğru bir kimsənin olmadığı Allah tərəfindən Quran tərəfdarlarına; sanki hadisələrə yenidən bir canlılıq verərək izah edilməsidir. Ancaq hadisələr izah edilərkən Quran, tarix kitabı olmadığından, təfərrüat məsələlərini, lazımsız qisimlərini tərk etmiş, -bir bənzətmə edəcək olsaq makaslamış- yalnız Quranın hidayət rəhbəri oluşuna uyğun bir şəkildə həmsöhbətləri irşad edib işıqlandıracaq qisimlərini izah etmişdir. Hekayə kökünün lüğət və termini mənasıyla əlaqədar yuxarıdakı şərhlərdən, Quran hekayələrinə nə üçün ilk baxışda daha uyğun görünən hekayə deyilmədiyini asanca anlamaq mümkündür. Çünki hekayə sözünün lüğət mənası; bir şeyin eynisini və bənzərini gətirmək mənasını verməkdədir. Ərəbcədə "Heka anhu'l-hadis" (Ondan sözü rəvayət etdi) deyincə; söz, hərəkət və digər xüsuslarda təfərrüatda eynisini nəql etdi demək olar.

 

Haşiyələr:

1- Baxın. Maidə 5/15, 44, 46; Tövbə 9/32; Ənbiya 21/48; Səff 61/8

2- Baxın. Maidə 5/16; İbrahim 14/1, 5; Hədid 57/9; Talaq 65/11

3- Baxın. Ənam 6/46, 65, 105; Əraf 7/58; İsra' 17/41, 89; Kəhf 18/54; Taha 20/113; Əhqaf 46/27; Furqan 25/50

4- Baxın. Al-İmran 3/62; Yusuf 12/3; Qəsəs 28/25 və digərləri

 5- Baxın. Kəhf 18/64; Qəsəs 28/11

6- Əraf 7/176; Yusif 12/3; Kəhf 18/13 və digərləri

7- Yusif 12/111

8- Al-İmran 3/62

9- Kəhf


Prof. Dr. İdris Şəngül - A. Ü. İlahiyyat Fakültəsi Müəllimi




17-12-2009 01:07:38