Ana səhifə

Quran oxumanın əhəmiyyəti nədir, ədəbi necədir?


YazdırSend to friend
Sual Detayı: 
Quran oxumanın əhəmiyyəti nədir, ədəbi necədir? Quran oxumanın insana dünya və axirətdə qazandırdıqları nələrdir?
Cavab: 

Quranı Kərim oxumanın və dinləmənin ədəbi:

 

1- Oxumağa başlamadan əvvəl ağzı misvakla təmizləmək.

 

2- Quranı məscid və ya bir başqa təmiz yerdə oxumaq.

 

3- Qibləyə yönəlmək və diz üstü oturmaq.

 

4- Allah Təalanın: "Quran oxuyacaq olduğun zaman, qovulmuş şeytandan Allaha sığın" ayəsi (Nəhl, 98) Quran oxumağa başlarkən əuzu çəkmək.

 

5- Tövbə Surəsi xaric hər surənin başında bismillah çəkmək.

 

6- Oxunan Quran ayələrini huşu ilə dinləyib mənaları haqqında düşünmək.

 

Allah Təala, Məhəmməd Surəsinin 24-cü ayəsində bu xüsusa işarə edir:

 

"Onlar Quranı düşünmürlər? Yoxsa ürəkləri kilidlidir?!" buyurmaqdadır.

 

7- Səsi gözəlləşdirmək və Quranı dənə dənə oxumaq (Müzzəmmil, ayə: 4).

 

8- Tələsik oxumamaq.

 

9- Uzatmaları yerli yerində etmək.

 

Quran Oxumanın Əhəmiyyəti və İnsana Qazandırdıqları

 

Yaradılan minlərlə canlı içərisində ağıl və şüur sahibi olan və eyni zamanda Hz. Allahın (c. c.) dünyada xəlifəsi olma şərəfini üzərində daşıyan yalnız insandır. İnsana, başda hər hansı bir iradi funksiya olmadan bu şərəfi qazandıran Cənabı Haqqdır. Göndərilən bütün ilahi bəyanlardakı təməl məqsəd, insana ilahi olaraq verilən bu şərəfin əsla unudulmaması, yaradılışdakı sirrin fərqində olunması və nəticə olaraq da dünya-axirət xoşbəxtliyinin tutulmasıdır. İnsanlığın başlanğıcından günümüzə bəzi təməl prinsiplərin xaricində, həyat şərtləri və ehtiyaclar fərqli olduğu kimi, bu ehtiyaclara hər dövrdə verilən ilahi bəyandakı prinsiplərdə də zaman zaman dəyişikliklər olmuşdur. Hz. Adəmə o dövrün ehtiyaclarına görə "səhifə"lər şəklində verilən ilahi bəyan, özünü izləyən Hz. İdris, Hz. Nuh və Hz. İbrahim kimi peyğəmbərlərə səhifəsi və məzmunu daha geniş "səhifə"lər şəklində davam etmiş, Hz. Musa və Hz. İsaya "kitab" olaraq nazil olmuş, son olaraq da Hz. Məhəmmədə (s.ə.s), bütün kitabları yekunlaşdıran, təsdiqləyən, bütün zaman və məkanlara çatacaq ölçülərə sahib olan xüsusiyyətləriylə Quran nazil olmuşdur.

 

Quran, kainat kitabının bir tərcüməsidir. Cənabı Haqqın həm yaratma həm də qanun ayələrini oxuyan bir tərcüməçisidir. Görünməyən və görünən aləmin açıqlayıcısıdır. Allahın ad, sifət və hərəkətlərinə aid xüsusiyyətləri izah edən bir rəhbərdir. Meydana gəlmiş və gələcək hadisələri xəbər verəndir. İnsanlığın tərbiyəçisidir. İnsanlığı xoşbəxtliyə aparan həqiqi mürşiddir. Xülasə ilə, bütün insanlığın hər cür mənəvi və fikri ehtiyaclarına qaynaq olacaq kitabları ehtiva edən müqəddəs bir kitabdır.

 

 

Quran, gərək həyatda, gərəksə vicdanlarda yerləşdirdiyi prinsiplərlə, həyatın bütün istiqamətlərini çox açıqlığıyla bir metod ortaya qoymuşdur. Elə orijinal bir metod ki, insanlıq daha əvvəl onun bənzərini görməmişdir. O, insanlığa, maddə və mənada daha əvvəl heç bir sistemin vermədiyini vermişdir. Eyni zamanda, keçici və regional peyğəmbərlik dövrü onunla sona çatmış, hər kəsi içinə alan zaman-məkan baxımından universal peyğəmbərlik müəssisəsi onunla başlamış və onunla qiyamətə qədər davam edəcək.

 

 

A. QURAN OXUMANIN DÜNYADA QAZANDIRDIQLARI

 

Quran, Nəsihət, Dərdlərə Şəfa, Hidayət və Rəhmətdir.

 

Quran, yalnız insanların ölüm sonrası həyatlarını maraqlandıran xüsusları açıqlayan, ibadətlər haqqında məlumat verən və Yaradıcının birliyi və varlığını ortaya qoyan dəlilləri deyil, eyni zamanda o, insanların dünyadakı xoşbəxtliklərini təmin barəsində də yol göstərəndir. Quran, insanlar üçün gözəl bir nəsihətçi, yol göstərici və ürəklərin şəfa qaynağıdır. Bu mövzuda Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.), bir həkim, həkimin əlindəki resept də Qurandır. Bu xüsus, Uca Bəyanda belə ifadə edilər:

 

"Ey insanlar! Sizə, Rəbbinizdən bir öyüd, könüllərdəki dərdlərə bir şəfa, möminlərə doğru yolu göstərən bir hidayət və rəhmət gəldi." (Yunus 57)

 

Quran, bu ayədə insanlara dörd mərhələdəki müdaxiləsini ifadə etməkdədir. Əvvəlcə, insanların maddiyyətinə-mənəviyyatına zərər verəcək olan bəzi zərərli ünsürlərə qarşı xəbərdarlıq edilir, bəlkə bu mənada bəzi məhdudlaşdırmalar qoyulur və beləcə ilk müdaxilə edilmiş olur. Bu vəziyyət, ayədə "məviza" (öyüd) olaraq ifadə edilir. Bu mərhələdən sonra şəfaya çatdırmağa keçilir. Bu da, həkimin xəstəsinə, xəstəliyə səbəb olan xarab şeyləri içərisindən atacaq dərmanları içirməsinə bənzəməkdədir. Quran da, insanlara təhlükəli şeyləri qadağan etməklə onları tərtəmiz hala gətirir və bu vəziyyəti qazanmaları üçün də insanların bəzi səylərdə olmasını tövsiyə edir. Necə ki bu ayə, bu xüsus üçün veriləcək bir çox misaldan yalnız biridir:

 

"Allah, ədaləti, hətta ədalətdən də çox olaraq lütfkarlığı (ən gözəl davranışı), möhtac olduqları şeyləri yaxınlara verməyi əmr edər. Həyasızlığı, çirkin işləri, zülm və təcavüzü qadağan edər. Düşünüb tutasınız deyə sizə öyüd verər." (Nəhl 90) İnsanlar, tövsiyə edilən əmr və qadağanları tam mənasıyla yerinə yetirincə də dərdlərdən xilas olar, könüllər güvən və təhlükəsizliyə çatar və nəticədə Uca Yaradıcının:

 

"Ey könül dincliyinə çatmış ruh! Sən Rəbbindən razı, O səndən razı olaraq dön Rəbbinə! Sən də qatıl xas qullarım içinə, gir Cənnətimə!" (Fəcr 27-30) bəyanındakı sirri tutmuş olar. Bu sirrlə də İlahi rəhməti tutar ki, ayənin sonunda ifadə edilən "Quranın rəhmət olması" ifadəsi buna işarə etməkdədir.

 

 

Qiyamətdə Nur

 

Quranın adlarından biri də "Nur"dur. Nurun mənalarından biri də, ətrafı işıqlandıran və görməyə kömək edən işıqdır. (İbn Faris, Mu'cem Mekayis Filliyə, 368; Rağıb, Tədris planı, 508) Quran, insana maddi-mənəvi bir işıqdır. Ona yol göstərən bir lampadır. Bu dünyada içindən çıxa bilməyəcəyi mövzularda bir rəhbərdir. Necə ki;

 

"Ey insanlar! Sizə Rəbbinizdən bir dəlil gəldi, sizə açıq bir Nur endirdik." (Nisa 174) ayəsi də bunu vurğulamaqdadır.

 

 

Hər Hərfinə On Savab

 

Rəhməti sonsuz Uca Yaradıcı (c. c.), insanlara verdiyi saysız nemətlər yanında, ayrıca etdikləri yaxşı işlərə də qat qat savab və mükafat verməkdədir. Pisliklər bir misliylə qarşılıq gördüyü halda, yaxşılıqların qarşılığı on, yüz və ya daha çox qatını tapa bilməkdədir. Necə ki

 

"Kim Allaha gözəl bir işlə gəlirsə, yaxşılıq işlərsə, ona on misli verilər; kim də bir pisliklə gəlirsə, yalnız pisliyinə bərabər bir cəza görər və heç kimə haqsızlıq edilməz." (Ənam 160) ayəsi bu həqiqəti ifadə etməkdədir. Şübhəsiz ki işlərin ən xeyirlisi və qiymətlisi, Cənabı Haqqın Kəlam sifətindən gələn Qurani Kərimin oxunub başa düşülməsi və yaşanmasıdır. Onun hər bir cümləsi, sözü, hətta hərfi Allah Təala qatında ayrı bir qiyməti sahibdir və qarşılığı ən üst səviyyədən veriləcək. Bu xüsusu Allah Elçisi bu açıq bəyanlarıyla ifadə etmişlər:

 

"Qurani Kərimdən tək bir hərf oxuyana belə bir savab vardır. Hər savab on misliylə qiymətləndirilər. Mən "Əlif lam Mim" bir hərf demirəm. Əksinə "Əlif" bir hərf, "Lam" bir hərf, "Mim" də bir hərfdir." (Tirmizi, Sevabu'l-Quran, 16)

 

C. QURANDAN UZAQLAŞMANIN SONU

 

Qiyamətdə Peşmanlıq və Hz. Peyğəmbərin Şikayəti

 

İnsanın dünyaya gəlişi bir dəfədir. Öldükdən sonra yenidən dünyaya çevrilməsi qeyri-mümkündür. Dünyada ikən lazımlı hazırlıqları etməyən insanlar, ölümlə qarşılaşdıqlarında böyük bir peşmanlıq içərisində olacaq və Cənabı Haqqdan yenidən dünyaya dönməyi tələb edəcəklər. Ancaq bu tələbləri qəbul edilməyəcək.

 

"Axirəti inkar edənlərdən birinə ölüm gəlib çatınca, o zaman: "“Ey Rəbbim! Məni geri (dünyaya) qaytar! Bəlkə, (indiyə qədər) zay etdiyim ömrüm müqabilində yaxşı bir iş görüm! (Yaxud, bu günə qədər tərk etdiyim imana qayıdıb saleh bir əməl edim!) Xeyr, bu onun dediyi boş (faydasız) bir sözdür. Onların önündə dirilib (haqq-hesab üçün Allahın hüzurunda) duracaqları günə (qiyamət gününə) qədər maneə (öldükdən sonra qiyamətədək qalacaqları bərzəx aləmi) vardır. (Muminun 99-100)

 

 

Rəsulullah da (s.ə.s.) ümmətinin Qurandan uzaqlaşmalarını, onunla olan bağlarını qoparmalarını və ona lazımlı əlaqəni göstərməyişlərini Haqqa şikayət edəcək:

 

"O gün Peyğəmbər: 'Ya Rəbbi, xalqım bu Quranı tərk edib ondan uzaqlaşdılar!' deyər." (Furqan 30)

 

 

NƏTİCƏ

 

Nəticə etibarilə, Uca Yaradıcının rəhmət vəsiləsi olaraq göndərdiyi İlahi Kəlam, oxumamız və anlamamız lazımlı olan bir mövqeyə malikdir. O, həm dünya həm də axirətimiz baxımından qurtuluş vəsiləmizdir. Dünyada bizlər üçün əhəmiyyətli bir nəsihət, dərdlərimizə şəfa, hidayət qaynağı və rəhmətdir. İnsanlığın dərdlərinə resept olub, onları ən doğru yola çatdırar. Quranın oxunduğu yeri mələklər ziyarət edər və orada dinclik olar. Quranın oxunub başa düşülməsi, Allah qatında insanlara üstünlük qazandırar. Quran, qəbirdə bir nur olar. Çətinlik çəkərək öyrənib oxuyanın mükafatı iki qat verilər. Oxunan hər hərfi üçün, ən az on savab vardır. Qurandan uzaqlaşılınca, o, axirətdə uzaqlaşanlardan şikayətçi olar. Onu unutma böyük bir günah olub, əmanətə sahib çıxmama mənasını verər. Quran, insana və cəmiyyətə dinclik və etibar gətirər.

 

 

(Yrd.Doç.Dr Muhiddin Akgül, Yeni Ümid)



17-12-2009 01:06:15