Ana səhifə

Quranı Kərimin yazılması, toplanması və kitab halına gətirilməsi.


YazdırSend to friend
Sual Detayı: 
Quranı Kərimin yazılması, toplanması və kitab halına gətirilməsi haqqında ətraflı məlumat verərsiniz?
Cavab: 

Sualınıza qısa bir cavab verdikdən sonra ətraflı bir şərhi də əlavə edəcəyik.

Peyğəmbər Əfəndimiz bir çox Hədislərində özündən sonra xüsusilə dörd xəlifəyə və ümumiyyətlə də səhabələrinə tabe olmağı əmr edər. Əgər Peyğəmbər Əfəndimiz sallallahu aleyhi və səlləm hər mövzuda vəsiyyət etsəydi, o zaman yeni hadisələr qarşısında "vəsiyyət olmadığı üçün edə bilmərik" kimi düşüncələrlə həllər çıxarıla bilməzdi. Bu səbəblə Xəlifəlik və Qur`anın toplanması kimi əhəmiyyətli mövzularda belə vəsiyyət edilməmişdir. Belə çox əhəmiyyətli mövzularda belə səhabələrin həll yollarına uyğun gəlilməsi, digər mövzularda onların nümunə götürüləcəyinə ayrıca bir dəlil ola bilmişdir. Digər tərəfdən bu və buna bənzər mövzularda səhabələrin həll yolu tapması, bundan sonra meydana gələcək hadisələrdə necə bir üsul izlənilməsi lazım olduğu da göstərilmiş olmaqdadır.

O (s.ə.s.), insanlığı qurtuluşa çağıran, qaranlıq dünyada yolları işıqlandıran bir ziya və nur mənbəyidir. Bu vəzifə üçün seçilərək ilahi bir tərbiyədən keçmiş və nəhayət, kamal dövründə vəzifələrin ən ucası ilə vəzifələndirilmişdi. Rəsulullah sallallahu aleyhi və səlləm, vəzifəsində son dərəcə titiz idi. Vəhyi dərk edərkən və də sonrakı davranışları bunu ortaya qoyar. Məsələn O (s.ə.s.), vəhy halı baş verdiyində, bildiriləni tez əzbərləyib ürəyinə yerləşdirmək üçün dilini hərəkət etdirir. (Qiyamət, 16) Gələn vəhyləri xüsusi katiblərinə qeyd etdirir, buna müqabil Qur`an ilə qarışmasın deyə öz sözlərinin yazılmamasını səhabələrindən istəyirdi.

 QUR`ANIN MÜQƏDDƏS KİTAB HALINA GƏTİRİLMƏSİ:

Hz. Peyğəmbərin (sallallahu aleyhi və səlləm) vəfatından sonra ilahi rəhbər Qur`an mətninin, ümmətin icmasından keçmək surətiylə, tək sözündən şübhə edilməyəcək tərzdə; qiyamətə qədər heç kimin etiraz edə bilməyəcəyi tərzdə toplanması lazım idi. Zeyd İbn Sabit (Allah ondan razı olsun) deyir ki:

"Yeməmə Döyüşündə səhabələrin öldürülməsinin ardınca, Hz. Əbu Bəkir radıyallahu anh məni çağırtdı. Yanına gəldim. Hz. Ömər radıyallahu anh də orada idi. Əbu Bəkir (r.a) mənə dedi ki: Ömər mənə gəlib dedi ki: "Yeməmə ‘də Qur`an hafizləri çox şəhid oldu. Bu kimi hadisələrdə hafizlərin ölmələriylə Qur`anın bir çoxunun itməsindən narahatlıq edirəm. Məncə Qur`anın cəm edilməsi üçün bir əmr verməyin lazımdır." Mən də Ömərə belə cavab verdim: "Rəsulullahın etmədiyi bir işi necə edə bilərsən?", Ömər: "Vallah bu xeyirli bir təşəbbüsdür, dedi." Sonra bu iş üzərində o qədər dayandı ki, mənə söyləyə söyləyə nəticədə Allah ürəyimə bu işi yatırtdı, mən də onun fikirini mənimsədim." Zeyd davamla deyir ki: "Əbu Bəkir mənə dönüb belə dedi: "Sən gənc, dinc, ağıllı bir adamsan. Kimsə ittiham edə bilməz. Onsuz da Rəsulullahın da vəhy katibi idin. Qur`an mətnini yığ. "Vallah bir dağı yerindən çıxatmağımı istəsəydilər, Qur`anı toplama məsuliyyəti qədər mənə ağır gəlməzdi." Nəticədə Qur`anı xurma budaqlarından, yastı daşlardan və insanların yaddaşlarından yığmağa başladım." (Buxari)

Qaynaqların ittifaqla bildirdiyinə görə, Hz. Əbu Bəkir radıyallahu anh, Zeydə əsla yaddaşına güvənməməsini, hər ayə üçün 2 dəlil olmaq üzrə, 2 şəxsdən yazılı nüsxə axtarışını əmr etdi. Bu iş üçün Zeyd radıyallahu anh , Hz.Ömərin köməyini istəmiş, O da ciddi bir şəkildə özünə kömək etmişdir. Zeyd şəxsən özü yaxşı bir hafiz olduğu halda, özü kimi başqa hafizlərlə də kifayətlənməyib, hər ayə haqqında qarşılıq görmüş 2 yazılı şahid axtarmaq kimi son dərəcə titiz və elmi bir üsul təqib etmişdir. Tək Tövbə Surəsinin sonundakı 2 ayə haqqında, araşdırmasına baxmayaraq 2 yazılı şahidi tapa bilməmiş, Əbu Huzeymədəki yazılı nüsxəyə istinad etmək vəziyyətində qalmışdır. Bu şəkildə Hz. Əbu Bəkir dövründə bir yerə gətirilən səhifələrə "əl- Müqəddəs kitab" deyilmişdir.

II. Osman Dövrü: 2. Yığma:

1 Məhərrəm 24/646 da Osman xilafətə gətirildi. Osman dövründə Müsəlmanların hakimiyyətində olan torpaqlar Ərəbistanın sərhədlərini aşdı. Ana dili xarici olan bir çox Müsəlman Qur`anı Ərəbcə oxumada çətinlik çəkmirdi. Buna Ərəblər arası ləhcə, şivə fərqlilikləri də əlavə olunmalı. Bu fərqli oxuyuşlar qarşılıqlı günahlandırmalara da çevrilə bilirdi. (1) Şam xalqı Ubeyyin, Kufə kalkı İbnu Məsudun Basra xalqı Əbu Musanın qiraətiylə oxuyurdu.

Kimi fərqli oxuyuşlar səhih sənədlərlə Peyğəmbərə də dayana bilirdi. Huzeyfətu'l-Yeman Şam ordularıyla Ermənistan və Azərbaycan üzərinə getmişdi. (25/646). Gazvə əsnasında Şamlı əsgərlərlə İraqlı əsgərlərin Qur`an oxuyuşunda ixtilaf etdiyini gördü və ixtilaflardan narahat oldu. (51) Hadisə təkfir nöqtəsinə çatırdı .Vəziyyəti Xəlifəyə çatdırdı.

"Ey Möminlərin Əmri! Qalx! Müsəlmanlar, Qur`anın qiraətində Hrıstiyanlarla Yəhudilərin ixtilafları kimi ixtilaf etmədən əvvəl bu işin çarəsinə bax" dedi. (2)

Rəsmi Müqəddəs kitaba Alınmayan Ayələr Var?

Ayə ədədlərində kitablarda görülən ixtilaf, kimi ayələrin ortadan bölünüb iki ayə sayılmasından, ya da bismillahın hər birinin ayrı hesaba qatılıb qatılmamasından qaynaqlanmaqdadır.

Ubey ibnu Ka'b, Müqəddəs kitabın Osman zamanındakı çoxaltılması üçün yaradılan komissiyanın üzvü idi. Onun kunut dualarını Qur`andan saymış olması bu səbəblə mümkün deyil.

Əbu Bəkr Müqəddəs kitabı:

Əbu Bəkr zamanında iki qapaq arasında toplanıb mühafizə edilən Qur`ana nə oldu? Unudulmamalıdır ki o dövrdə bu nüsxədən yüzlərləsi Müsəlmanlar tərəfindən saxlanmışdır. Yəni bunun yox olması və ya yandırılması Qur`anın yox olması demək deyil.

Əbu Bəkr radıyallahu anh tərəfindən iki qapaq arasına toplanan bu nüsxə Əbu Bəkr öldükdən sonra Ömərə keçdi. Ömər öldükdən sonra da qızına keçdi. Osman öz dövründə bunu Ömərin qızı Hafsadan istəyərək çoxaltdı və İslam mərkəzlərinə göndərdi. Sonra da Hafsaya qaytardı. Sonra nə oldu? Ət-Taberaninin etibarlı yolla Salimdən rəvayət etdiyinə görə Mədinə Valisi Mərvan, Hafsaya adam göndərərək bəlkə də Osmanın icazəsi ilə bu nüsxəni Ondan istədi. Hafsa vermədi. Hafsa öldükdən sonra (h. 41) Mərvan, İbnu Ömərə adam göndərərək ‘bu nüsxəni mənə göndər', dedi. O da göndərdi. Beləliklə bu nüsxənin Mərvan dövründə Əməvilərə keçdiyini görürük. Nüsxənin bundan sonrakı aqibəti mövzusunda hər hansı bir qeydə rast gəlinməməkdədir.

 

 

 (*) Qaynaqlar:

Qur`ani Kərim və Qur`an Elmlərinə Giriş Yazıçı: Dos. Dr. Suat İldırım Yayınevi: Ənsar Nəşriyyat

Mifologiya Kitabı Müqəddəs və Qur`ani Kərim

Diyanət Vəqfi

 

 (1) Əbu Kılabədən rəvayət edilər: Osman Xəlifə olunca Qur`an oxudan müəllimlər təyin etdi, Hər müəllim öz müəlliminin qiraətini öyrədirdi. Şagirdlər bir-birləriylə qarşılaşdıqlarında ixtilaf edirdilər. Müəllimlər bir-birlərini küfrlə ittiham edəcəkdi. Osman hadisəni eşidincə xütbədə belə dedi: Siz mənim yanımda ixtilaf edirsiniz, məndən uzaq şəhərlərdə olanların ixtilafları daha şiddətlidir.

 (2) əl-buxari/Qur`anın Cəmi Babı, Ənəs ibnu Malik rəvayəti.



17-12-2009 01:03:24

Düğüme özel


Bu səhifəyə daxil olmaq üçün səlahiyyətli deyil.

Üzv olmaq istəyirsinizsə Bura basın.

Əgər üzv deyilsinizsə Bura basın.

Şərhsiz