Ana səhifə

Qurban kəsməklə bağlı tez-tez soruşulan suallar...


YazdırSend to friend
Sual Detayı: 
Qurban Kəsməklə bağlı tez-tez soruşulan suallar
Cavab: 

 

Qurban nə deməkdir?

 

Qurban, söz mənası ilə yaxınlaşma deməkdir. Buradan hərəkətlə, qurban kəsmək; Allaha yaxınlaşma məqsədiylə, Onun verdiyi mallardan, qurban edilməsi mümkün olan birini, yenə Onun razılığı üçün kəsmək deməkdir.

 

Qurbanın dini əsası nədir?

Qurban kəsmək, ilk insanla birlikdə başlamışdır. Hz.Adəmin  uşaqları Allah üçün qur

ban kəsmişdilər, amma birinin niyyəti xalis olmadığı üçün onun qurbanı qəbul edilməmişdi. Qardaşının qurbanı isə qəbul edilmişdi. Digəri də onu qısqanmış və öldürmüşdü. Bu hadisəni bizə Quran-ı Kərim nəql edir. (Maidə 5/27) Buradan hərəkətlə qurbanda əsas  olanın Allah rizası üçün kəsmə olduğunu da anlayırıq.

Bunun xaricində Quran-ı Kərimdə bir çox yerdə müxtəlif vəsilələrlə əvvəlki peyğəmbərlərə əmr edilən qurbanlardan, həccdə kəsiləcək qurbanlardan söz edilir. Bütün dinlərdə qurban vardır. Nəhayət Kövsər surəsində isə Hz. Məhəmmədə xitab edilərək onun və ümmətinin qurban kəsməsi əmr edilir. Hz. Peyğəmbər də Mədinədə davamlı  olaraq qurban kəsmiş və həccdə isə, yəqin ki, altmış üç illik ömrünü əsas götürərək, 63 dənə qurban kəsmişdir.

İbn Macənin nəql etdiyi həsən dərəcəsində bir hədisi şəriflərində isə: "Kim imkan tapar  qurban kəsməzsə bizim namazgahımıza yaxınlaşmasın" buyurmuşdur.

 

Qurban kəsməyin dini hökmü nədir?

 

Kövsər surəsindəki əmrin bir başqa mənaya da gəlmə ehtimalına görə, alimlərin çoxu qurbanın qəti bir fərz olmadığı qənaətinə gəlmişlər. Hənəfilər isə bu əmrin, qəti edilməsi lazım olan bir tələbdə olduğu, ancaq bu fərqli şərh ehtimalına baxaraq buna inanmayanın dindən çıxmayacağı qənaətinə gəlmişlər. Belə edilməsi qəti olaraq istənilən, amma mahiyyəti mövzusunda başqa şərhlər də edilə biləcək şeylər üçün hənəfilər "fərz" deyil  "vacib" anlayışını istifadə edirlər. Bu səbəblə qurban Hənəfilərə görə vacibdir. Yəni imkanı olanlar onu kəsməlidir amma bunu başqa şərhlərə baxaraq yumşaltmaqda sərbəstdirlər.

Şâfiîlərə görə isə qurban sünnədir, amma sıravi bir sünnət deyil. Edilməsi lazım olan bir sünnədir, yəni "sünnəti lazımdır" dir.

Müslim belə nəql etmişdir. "Allah Rəsulu Mədinədə qurban bayramı namazını qıldırmışdı. Bəzi insanlar tələsik davranıb qurbanlarını kəsdilər. Hz. Peyğəmbərin kəsdiyini zənn etmişdilər. Bunun üzərinə Hz. Peyğəmbər (s.a.s) özündən əvvəl kəsənlərin təkrar qurbanlarını kəsməyi əmr etdi. Əgər qurban yalnız istəyənlərin kəsəcəkləri bir ibadət olsaydı, onların yenidən əda etməklərini etmələrini əmr etməzdi. "

Nəticə: Hənəfilərə görə qurban kəsmək vacibdir, kəsməyən günahkar olur. Şafiilərə görə kəsmək sünnədir, kəsməyən günahkar olmaz.

Qurban nə üçün kəsilir?

 

Həcc surəsində Allah (cc): "qurbanlarınızın ətləri və yaxud qanları Allaha çatmaz; amma sizin təqvanız Allaha çatar. "(22/37) buyurur. Buna görə, qurban kəsməyin əsl məqsədinin Allahın əmrini yerinə yetirmək, beləcə təqvalı olduğunu göstərmək olduğu aydın olur. Bunun mənası, Allah istəsə ən qiymətli malımızı belə Onun yoluna fəda edə bilərik, deməkdir. Eynilə Hz. İbrahimin İsmayılı qurban etməyə qərar verməsi kimi, lazım olsa bizim də canımızı belə qurban edə biləcəyimizi göstərməkdir. Bir baxımdan da qurban malpərəstlik duyğusunu qırmaq, Allahın razılığı qarşısında hər şeyimizdən geçəbiləcəyimizi göstərmək mənasını verir.

Qurban ibadətinin əsl məqsədi Allahın razılığını qazanmaq və Ona yaxınlaşmağı arzu etməkdir. Qurban kəsən, bu ibadətilə  Allaha yaxınlaşmış və Onun razılığını qazanmış olar. Qurban, eyni zamanda bir ictimai yardımlaşma və həmrəylik nümunəsidir. Kəsilən qurbanlardan maddi olaraq daha çox yoxsullar yararlanır. Göründüyü kimi bu ibadətin ruhunda Haqqa yaxınlıq və xalqa fədakarlıq etmək anlayışı vardır. Qurban; -fiqhi hökmü nə olursa olsun müsəlman cəmiyyətlərin simvolu və şüarı sayılan ibadətlərdən biri olaraq əsrlərdən bəri dini həyatımızda əhəmiyyətli bir yer tutmaqdadır. Qurban, bir müsəlmanın bütün varlığını lazım gələrsə  Allah yolunda fəda etməyə hazır olduğunun simvolik bir ifadəsidir.

İslam Dini; fərdi, ruhi-dərin hikmətlərə və insani  fəzilətlərə çatdırmağı nəzərdə tutarkən; cəmiyyətlər üçün, birləşdirici və inteqrativ bəzi əmr və tətbiqlər də gətirmişdir. İslam dininin bu üstün xüsusiyyəti, zəkat, həcc və qurban kimi ictimai ölçülü mali(malla, pulla bağlı) ibadətlərdə, daha diqqətə çarpan olaraq ortaya çıxmaqdadır. Bu ibadətlər başlanğıcdan bütün müsəlman cəmiyyətlərdə, ümumi əsasları və özü heç bir dəyişikliyə və müdaxiləyə uğramadan davam etmiş və yeni nəsillərə ötürülmüşdür.

 

Kimlər qurban kəsməlidir?

 

Qısaca halı vaxtı yerində olanlar, yəni zənginlər qurban kəsərlər. Bunun ölçüsü isə təməl ehtiyaclarını qarşıladıqdan sonra, özünü zəngin edəcək qədər malı mülkü olmaqdır.. Belə olan malın mülkün üzərindən, zəkatda olduğu kimi bir il keçməsi də lazım deyil.

 

Ailədə kifayət qədər  təcrübəsi olan ər-arvaddan və uşaqlardan hər birinin qurban kəsməsi lazımdırmı?

Hənəfilər, şəxsi malı olan hər kəsi başlı başına bir mükəlləf sayarlar və belə olan biri, istər qadın olsun istər kişi olsun

qurban kəsməlidir deyərlər. Digər məzhəblər isə, hər bir fərdin nə qədər pulu olursa olsun, bir evə bir qurban yetər deyə düşünürlər.

 

Qadın qurban kəsdirə bilərmi?

 

Bir əvvəlki suala verdiyimiz cavabdan da aydın olduğu kimi, Hənəfilərə görə qadının da öz malı mülkü, qızılı ya da pulu varsa onun da qurban kəsməsi lazımdır. Hətta qadın evə baxmaqda öhdəçilikli olmadığı üçün, onun təməl ehtiyaclarını qarşılayacaq pulunun olması axtarılmaz. Çünki onları onsuz da kişi qarşılayacaq. Elə isə zəngin olan qadın qurban kəsər, ya da vəkalət verərək kəsdirər.

 

Yolçunun qurban kəsməsi lazımdırmı?

 

Dini ölçülərlə sərnişin sayılan bir insana qurban kəsmək vacib deyil. Ancaq şəxsən özü kəssə, ya da vəkil təyin etdiyi adama kəsdirsə gözəl bir iş etmiş olar. Kəsilən qurban nafilə hökmündədir.

Yolçu qurban kəsməklə mükəlləf deyil. Ancaq kəsməsi halında savabını qazanar. Səfər halında ikən qurban kəsənlər; bayram günləri içində məmləkətlərinə qayıtsalar, yenidən qurban kəsmələri lazım deyil. Səfər halında ikən qurban kəsməyib də bayram günlərində məmləkətlərinə qayıdanlar, qurbanlarını kəsərlər.

Qurban kəsmək əvəzinə sədəqə verməklə bu ibadət yerinə yetirilmiş sayılır?

 

Xeyr əsla! Çünki ibadətlərin cinsini və keyfiyyətini biz təyin edə bilmərik. İbadətlər tamamilə Məbudun bildirdiyi kimi olmalıdır. Başqa cür vermə ibadətləri onsuz da vardır.İnsan  onlardan etməsi lazım olanları da edəcək, lazımdırsa qurbanını da kəsəcək.

Fiqhi hökmü istər vacib, istər sünnət olsun; qurban ibadəti müəyyən şərtləri daşıyan heyvanın üsuluna uyğun olaraq kəsilməsiylə yerinə yetirilir. Qurbanın əvəzini yoxsullara ya da kömək quruluşlarına vermək surətiylə, qurban ibadəti ifa edilmiş olmaz. Şübhəsiz ki, Allah Təalanın razılığını qazanmaq niyyəti ilə, kasıb və möhtaclara kömək etmək, yaxşılıq və ehsan etmək də müsəlmanın əhəmiyyətli vəzifələrindən biridir. Ancaq, bu iki ibadətdən birinin digərinin alternativi olaraq təqdim edilməsi dini baxımdan doğru deyil.

Necə ki Peyğəmbər (as) Əfəndimiz də, qurban qanuni (məşru) qılındıqdan sonra hər il qurban kəsmişdir. (Buxari, Həcc 117, 119; Müslim, Ədâhî 17).

Bundan əlavə hədisi şəriflərdə qurban bayramında, Allah qatında ən sevimli ibadətin qurban kəsmək olduğu, qurbanın kəsilər kəsilməz Allah qatında məqbul olacağı və qurban edilən heyvanın hər ünsürünün adamın xeyr xanasına yazılacağı ifadə edilmişdir. (Tirmizi, Ədâhî 1; İbnu Macə, Ədâhî 3).

 

Qurban nə vaxt kəsilir?

 Qurban, qurban bayramının ilk üç günündə kəsilir. Qurbanın kəsim vaxtı, Bayram namazı qılınan yerlərdə, bayram namazı qılındıqdan sonra, bayram namazı qılınmayan yerlərdə isə sübh namazı vaxtı girdikdən sonra başlayır. Bayramın üçüncü günü günəş batana qədər davam edir. Bu müddət ərzində gecə və gündüz qurban kəsilə bilər. Ancaq qurbanların gündüzlər kəsilməsi uyğundur. Bayramın birinci günü kəsmək daha fəzilətlidir.

 Şafii məzhəbinə görə isə qurban bayramın dördüncü günü də kəsilə bilər.

 

 Bir qurbana neçə nəfər şərik olur?

 

 Qoyun və ya keçinin bir şəxs tərəfindən; İnək(sığır), camış  və dəvənin isə yeddi nəfərə qədər ortaq olaraq qurban olaraq kəsilə biləcəyi Peyğəmbərin hədisləri və tətbiq etmələri ilə sabitdir (Əbu Davud, "Dahaya", 7-8). Müştərək olaraq qurban edilə bilən heyvanlar tək və ya cüt hissə olaraq kəsilə bilər.

 Böyük baş heyvanlara birdən yeddi nəfərə qədər ortaq ola bilər. Heyvan qurban olacaq yaşda və xüsusiyyətlərdə olduqdan sonra, ətinin az və ya çox olması, ümumi sayını müəyyən etməz. Kiçik və əti az olsa belə, böyük baş heyvanlara yeddi tərəfdaş ola bilər. "Bu qurban ancaq beş nəfərlik, ya da üç nəfərlik olar" kimi ifadələr, adam başına gələcək ətin, müəyyən bir miqdarda olmasını izah etmək üçün söylənilir. Yoxsa böyük baş heyvan qurban olma xüsusiyyətlərini daşıdıqdan sonra ona yeddi nəfər şərik ola bilər.

 

 Hansı heyvanlar qurban olaraq kəsilir? Bu heyvanlar hansı keyfiyyətləri daşımalıdır?

 

 Qurban ancaq keçi, qoyun, inək(sığır), dəvə və camışdan olur. Bunun xaricindəki heyvanlardan qurban olmaz. Çünki qurban bir ibadətdir və ibadətləri Həzrət Peyğəmbər necə öyrətmişsə ancaq elə edilirlər.

 Toyuqdan, dəvə quşundan və s. heyvanlardan qurban kəsməyə qalxan, və ya bunların qurban ola biləcəyini söyləyən və yaxud bu heyvanlardan bir qurban həsr edən insan bir bidət etmiş olduğu üçün günahkar olar. Hətta belə bir iddiaya küfr deyən alimlər də var.

 Qurban kəsiləcək heyvanlar öz cinsinin yetkin yaşına çatdıqda və orta hesabla bir böyüklükdə olanda qurban kəsilə bilər. Hər hansı bir zədə və ya xəstəlik bunları ortalama dəyərdən düşürübsə qurban kəsilə bilməz. Çünki qurbanda bir baxıma belə bir məna vardır: "Ya Rəbb! Mən sənin razılığın üçün bir qoyun və ya bir keçi və b. kəsirəm".

 Vəziyyət belə olduqda normal bir keçi, və ya normal bir qoyun sayılmayan, zədəli bir heyvanı qurban etmək uyğun deyil. Bu məsələdə meyar bu hədisi şərifdir: "Gözə çarpacaq qədər kor, xəstə, topal və sümüklərində iliyi qalmayacaq qədər zəif heyvanlar qurban olmaz".

 Həmçinin tək gözü olmayan və buynuzları qırılan heyvanların da qurban olmayacağı deyilmişdir. Çünki bu nöqsanlar bir heyvanı öz cinsinin ortalaması olmaqdan çıxarır. Ancaq bəslənmiş olsun, və ya  zərər verməsin deyə, körpə vaxtı buynuzları kütləşdirilən heyvanlar belə deyil. Çünki bu vəziyyət heyvanın dəyərini azaltmır, əksinə, artırır.

 Qurban, Qoyun-keçi, sığır və dəvədən olur. Bunlar xaricində qalan heyvanlardan qurban olmaz. Bu üç cins heyvanın həm dişisindən, həm də erkəyindən qurban olur. Qoyun və keçi bir yaşını, inək iki yaşını, dəvə isə 5 yaşını tamamlamadan kəsilməməlidir. Bu yaşlar, təxminən bütün məzhəblərin ortaq görüşüdür. (bax. V. Zuhayli, əl-fiqhul-islami, 3/315 Ancaq Hənəfi və Sadiq məzhəbinə görə, 6-7 aylıq quzu balası, bir yaşındakı kimi cüssəli və göstərişlidirsə, qurban olaraq kəsilə bilər. Keçinin isə bir yaşını tamamlası şərtdir.

 

 Qurbanlıq heyvanlardan hansıları ortaq olaraq kəsilə bilər?

 

 Böyük baş heyvanlara birdən yeddiyə qədər ortaq ola bilər. Kiçik baş heyvanlardan isə ancaq bir qurban olar.

 Qurban kəsərkən nələrə diqqət edilməlidir?

 

 1-ci Qurban kəsərkən xüsusilə heyvana əziyyət verməməyə diqqət etməlidir. Şəhərlərdə gördüyümüz və heyvanların döyülərək qurban edilməsi vəhşilikdir, İslam əxlaqına sığmaz. Belə əziyyət edən insanlar sanki on günah işləmiş iki savab qazanmış kimidirlər. Bu qədər günah almaqdansa savabı tərk etmək daha yaxşıdır. Müsəlmanlar qurban kəsərkən heyvana necə şəfqətlə davranılacağını göstərmə şansı əldə edərlər. Bu şansı əldən verməməli və müsəlmanın mərhəmətini və digərlərindən fərqini göstərməlidirlər.

 2-ci İkinci mühüm məsələ, təmizlik və insanlarda nifrət hissi oyatmamaqdır. Şəhərlərdə gördüyümüz mənzərələr, Müsəlmanlığın əlamətləri deyil. Bizdən Allah qurban kəsməyi istər, ətrafı bulaşdırmağı deyil. Və Həzrət Peyğəmbər (s.a.s) belə buyurur: Allah hər şeyin ihsan ilə edilməsini şərt qoşmuşdur. (Ehsan, bir şeyi edə biləcəyinin ən gözəliylə etməkdir). Elə isə öldürərkən də ehsan ilə öldürün, bıçağınızı yaxşı itiləyin və heyvanı rahatlaşdırın". Bu məsələyə Müsəlmanlar çox; Amma çox diqqət etməli və hər fürsətdə dinə və dindarlara hücum etmək istəyənlərə fürsət verməməlidir.

 

 Heyvanı əvvəl keyləşdirmək, sonra kəsmək və birdən çox heyvanı birdən kəsmək, yəhudi və xristianların kəsdiyini yemək caizdir?

 

 Çox əziyyət verməmək (ölüm acısını azaltmaq) məqsədilə, kəsim əsnasında heyvanın elektrik şoku ilə və ya narkoz verərək bayıldılması, bu heyvanın qurban olaraq kəsilməsinə mane olan ayıblardan sayılmaz. Çünki qurbana mane olan ayıb, kəsim əsnasında meydana gələn zədələr olmayıb, heyvanda əvvəlcədən mövcud olan və əmsalına görə heyvanın dəyərini nöqsanlaşdıran nöqsanlardır. Kəsim əsnasında meydana gələn qüsurlar, kəsim prosesinə daxil bir əməliyyat olub, qurbana mane ayıb sayılmaz. Bu etibarla canlı olaraq (şok təsiri ilə ölmədən əvvəl dərhal) kəsilmək qeydilə qurbanlıq heyvanın elektrik şoku ilə bayıltdılaraq kəsilməsi caizdir. Heyvan hələ kəsilmədən, şok təsiri ilə ölsə, qurban olmayacağı kimi, əti də yeyilə bilməz.

Bu səbəblə bayıldılmış heyvan, üsuluna uyğun olaraq kəsildikdə əti yeyilir. Qanın tamamilə boşalıb boşalmaması hökmü dəyişdirməz. Başına vurulanda heyvan ölərsə, ölmüş heyvanı kəsmək onu halal etməz. Xaricdə edilən tətbiqlərdə heyvanın, kəsilmədən əvvəl ölüb ölmədiyini soruşmaq və anlamaq lazımdır.

 Heyvanların öldürülmə üsulunun islama uyğun olması məsələsində böyük və kiçik baş heyvanların arasında çox fərq yoxdur. Hər ikisinin də ya müsəlmanlar və ya əhli kitab (yəhudi və xristianlar) tərəfindən üsuluna uyğun olaraq öldürülmüş olması lazımdır. Birdən çox heyvanı bir maşında, düyməyə bir basmada kəsmək caizdir. Kəsən, ya Müsəlman və ya əhli kitab olacaqdır. Xristianların kəsdikləri, öz dinlərinə görə yeyilirsə, o əti Müsəlmanlar da yeyə bilər; Yetər ki, ət donuz, ilan kimi əti haram olan heyvanlardan olmasın!

 

Qurban əti necə qiymətləndirilməlidir?

 

 Qurban kəsməkdən əsl məqsəd, Allah üçün qan axıtmaqdır. Bu edildikdən sonra qurban tamamdır; Ancaq əlbəttə, qurban kəsməyin hikmətlərindən biri də yoxsulların  ət yeməsidir. Bunu təmin etmək və qurban ətini mümkün qədər paylamaq lazımdır.

 Həzrət Peyğəmbər, qurban ətini üç hissəyə bölüb, bir qisminin qurban kəsməyən kasıblara paylanmasını, bir qisminin qohum, tanış və qonşularla paylaşılmasını, bir hissəsinin də evə ayrılmasını tövsiyə etmişdir (Əbu Davud, "Dahaya", 10). Ailənin ehtiyac vəziyyətinə görə ətin hamısı evdə qoyula biləcəyi kimi, cəmiyyətdə ehtiyacların artdığı dövrdə qurban ətinin çoxunun hətta hamısının paylanması uyğun olar.

 Qurban bağışlana bilərmi?

 

 Qurban əlbəttə bağışlana bilər. Qurbanını kəsər və ətini olduğu kimi bir şəxsə, şəxslərə, və ya təşkilatlara bağışlaya bilər. Özü adına qurban kəsilmək üzrə qurbanının pulunu da bağışlaya bilər, yəni birini vəkil təyin edər. Ancaq qurban kəsmək əvəzinə onun pulunu bağışlamaqla qurban vəzifəsini yerinə yetirmiş olmaz.

Xeyriyyə təşkilatlarına etibarnamə verərək qurban kəsilə bilərmi?

 

 Əlbəttə güvəndiyi və bu vəzifəni haqqıyla yerinə yetirdiyindən əmin olduğu təşkilatlara qurbanını verə bilər, onları vəkil edərək kəsilməsini onlardan istəyə bilər. Ancaq qurbanın bir ibadət olduğunu bilmək lazımdır. Bu səbəblə kəsilən qurbanların ətlərinin günah olmayan şəkildə və Müsəlmanca istifadə  olunmasına diqqət etməlidir və bunu eyni zamanda izləməlidir.

 Xeyriyyə təşkilatlarına bağışlanan qurbanlar üçün də şükür namazı qılınırmı?

 Qurban üçün qılınan iki rükət şükür namazı, qurbanını özü kəsəndə də, başqasına kəsdirəndə də qılınmalıdır. Bunu qılmaq şərt/fərz deyil; Amma qılınmağı sünnətdir, savabdır.

Kreditlə qurban alına bilərmi?

 Qurbanın nəğd alınma zəruriliyi yoxdur. Halal olan hər cür alış-verişlə qurban da alınır. Kreditlə alış-veriş caiz olduğuna görə qurbanı da kreditlə almaq caizdir.

 Borc pul ilə qurban kəsilə bilərmi?

 Borc pul ilə başqa şeylər almaq caiz olduğuna görə qurban almaq da caizdir.

Ölmüş şəxslər üçün qurban kəsilə bilərmi?

 1. Ölü adına və ya savabı ölüyə bağışlanmaq üzrə qurban kəsilə bilər. Bir kəs, savabını ölmüş olan ana və atasına yaxud digər yaxınlarına bağışlamaq üzrə, müxtəlif xeyriyyə təşkilatlarına, yoxsul və möhtac insanlara verəcəyi kimi, qurban da kəsə bilər.

 2.Savabı Peyğəmbərimizin (s.a.s) mübarək ruhuna və ya başqa mübarək şəxslərin ruhuna bağışlamaq üzrə qurban kəsmək caizdir.

 

 Bayramda adak(nəzir qurbanı) kəsilə bilərmi?

 

 Bayramda adak kəsilir. Hətta bəzilərinə görə "Qurban" deyilən şey, Qurban Bayramında kəsilən heyvan olduğu üçün, "Mən bir qurban kəsəcəyəm" deyə adak adayan insan, sanki qurban bayramında bir qurban kəsəcəyəm, demiş olacaq, adaklar da ancaq qurban bayramında kəsilir. Amma bizim dilimizdə "Qurban" dediyi zaman bu anlaşılmadığı üçün, adaklar, xüsusən qurban bayramında demiş olmadıqca, hər zaman kəsilə bilər.

 

Adak nə deməkdir?

 

 İnsanın din borcu olmadığı halda, fərz və vacib növündən bir ibadət edəcəyinə dair Allaha söz verməsidir.

 

Adak(nəzir) bağışlana bilər?

 Adak qurban əlbəttə bağışlana bilər. Adam adak qurbanını kəsər və ətini olduğu kimi bir şəxsə, şəxslərə, və ya təşkilatlara bağışlaya bilər. Özü adına adak, əqiqə, şükür qurbanı kəsilmək üzrə qurbanının pulunu da bağışlaya bilər, yəni birini vəkil təyin edə, vəkil etdiyi şəxs də qurbanı kəsər və ya kəsdirər.

 

Xeyriyyə təşkilatlarına etibarnamə verərək adak, əqiqə, şükür qurbanı kəsilə bilərmi?

 

 Əlbəttə güvəndiyi və bu vəzifəni haqqıyla yerinə yetirdiyindən əmin olduğu təşkilatlara qurbanını verə bilər, onları vəkil edərək kəsilməsini onlardan istəyə bilər.

 

 Quranda izah edilən Habil və Qabil hadisəsinə görə, qurban kəsmək üçün təqva sahibi olmaq şərtdirmi?

 

 Qurban ibadətini yerinə yetirməyin şərtlərindən biri təqva deyil; Təqva ümumiyyətlə möminlərin əldə etmələri və inkişaf etdirmələri lazım olan bir xüsusiyyətdir. "Qurban ibadəti vacibdir, sünnətdir; Kəsməsəm Allaha itaətsizlik etmiş, Peyğəmbərin sünnəsini tərk etmiş olaram" fikri bir təqvadır və bu fikir də hər qurban kəsəndə var.

 Həzrət Adəmin iki oğlunun qurbanları məsələsi Quranda açıqlanmışdır (Maidə. 5/27-31. Buna görə oğullardan birinin qurban ibadətinin qəbul edilməmiş olmasını, digər (qurbanı qəbul edilən) oğul "təqva" ilə açıqlamaqda, "ibadətin ancaq təqva sahibi olanlardan qəbul ediləcəyini" ifadə edir. Burada təqvanın nə mənaya gəldiyi də ayənin davamından görünür: Qurbanı qəbul edilməyən oğul, qısqanclıqdan ötrü qardaşını öldürmək istəyir. Bir qulun Allaha bağlılığı, Ona qarşı sevgi və hörməti, itaətsizliyin səbəb olacağı pis nəticələrdən qorxması (təqva) onun qısqanclıq hissini ve ya başqa nəfsani istəklərinə qalib gəlməyə yetmirsə təqva əskik deməkdir; Təqvası nöqsan olanların itaəti (qulluğu) da əskik olur, ibadətlərini Allah üçün deyil, başqa sövq və səbəblərlə etmiş olurlar və ibadətin qəbul edilməməsi məhz bu "niyyət və səbəb qüsuruna bağlıdır. Həmçinin bir kəs digərində təqva olub-olmadığını bilə bilməz, özündə təqva duyğusu və buna bağlı davranışların olub- olmadığını isə bilir. Allah əmr etdiyi, Həzrət Peyğəmbər də etdiyi üçün borc bilərək qurban kəsən şəxsdə - bu mənada- təqva var.

 

Hamilə heyvanın və yaxud yeni doğulan heyvanın qurban edilməsinin eybi varmı?

 Doğumu yaxınlaşan hamilə heyvanı və yaxud yeni doğulan heyvanı qurban kimi kəsmək məkruhdur. Doğulacaq balaların tələf edilməsi əsas məsələ olduğu üçün hamilə heyvanın qurban edilməsi doğru deyil.

 

 İki adamın kəsəcəyi qurbana üçüncü adam girə bilərmi?

Ortaq olaraq qurban edilə bilən heyvanlar tək və ya cüt sayda ortaq tərəfindən qurban edilə bilər. Buna görə iki ailənin ortaq kəsdiyi bir heyvana mütləq üçüncü bir adamın ortaq olması lazım deyil. Bir kəs, qurbanlıq olaraq aldığı sığıra, sonradan bir və ya daha çox adamı ortaq edə bilər.

 

 Qurbanın başının qoparılması lazımdırmı?

 Heyvana əziyyət verməmək məqsədilə heyvanın canı çıxmadan başının gövdəsindən ayrılması xoş qarşılanmamışdır. Canı çıxdıqdan sonra başının bədənindən ayrılmasında eyb yoxdur.

 

Vəkalət yoluyla qurban kəsilə bilərmi?

Qurbanı şəxsən adamın özü kəsə biləcəyi kimi, vəkalət yolu ilə başqasına da kəsdirə bilər. Çünki qurban, mali(mal və pulla edilən) bir ibadətdir. Mal ilə edilən ibadətlərdə isə vəkalət caizdir.

Qurbanı adam öz olduğu yerdə vəkalət verərək kəsdirə biləcəyi kimi, başqa bir yerdəki adam və ya təşkilata da vəkalət verərək kəsdirə bilər. Eyni şəkildə vəkalət, şifahi olaraq verilə biləcəyi kimi, yazılı olaraq, telefon, internet, faks və bənzəri ünsiyyət vasitələri ilə də verilə bilər.

Adamın kəsəcəyi qurbanı şəxsən nəğd alması, özünün kəsməsi və ya kəsilərkən yanında olması, -kurbanın səhih olması üçün- lazımlı deyil. Bunlar vəkalət yoluyla da edilə bilər.

 

1.     Qurbanlıq heyvanın südündən, yunundan, dərisindən, ürək, qaraciyər, böyrək, işgəmbə, beyin, və.s. kimi iç orqanlarıyla baş və ayaqlarından sahibinin faydalanmasında bir problem var?

 

Bir kəs, öz evində bəsləyib böyütdüyü və ya qurbanlıq olaraq satın almadığı bir inəyini, qurbana bir müddət qala qurban edəcəyinə niyyət etsə də bu inəyinin südünü içə bilər, ondan istifadə edə bilər. Lakin qurban olaraq alınan bir heyvanın kəsimin əvvəlində südündən və yunundan yararlanmaq uyğun deyil. Əgər yararlanılıbsa əvəzi sədəqə olaraq verilməlidir.

Qurbanın dəri, ət, yağ, baş, ayaq, yun və süd kimi parçalarının satılması məkruhdur. Əgər belə bir şey edilərsə qiymətinin sədəqə edilməsi lazımdır. Qurban, sırf Allah rizasını qazanmaq üçün kəsildiyinə görə qurbanın ətinin və digər parçalarının satılaraq əvəzinin sahibləri tərəfindən xərclənməsi caiz deyil. Əgər belə bir şey edilmişsə, qiymətinin sədəqə edilməsi lazımdır.

 

Qurban ətindən Qəssab ödənişi verilə bilərmi?

Qurban ətindən qəssab ödənişi də verilməz. Hz. Əlidən belə dediyi rəvayət edilmişdir: "Rəsulullah (s.a.s), dəvələr kəsilərkən başında durmağımı, dərilərini və belindəki çullarını( tük və yundan düzəldilmiş heyvan örtüyü) paylaşdırmağımı əmr etdi və onlardan hər hansı bir şeyi qəssab ödənişi olaraq verməyi mənə qadağan etdi və qəssab ödənişini biz özümüz verərik" buyurdu. (Müslim, Edâhî, 28; Əbu Davud, Edâhî, 9; Nəsai, Dahâyâ, 37)

 

Qurban ətinin və dərisinin satılması caiz deyil?

 

Qurbanın dərisi, bir kasıba və ya xeyriyyə təşkilatına verilməlidir. Hz. Peyğəmbər, vida həccində Hz. Əliyə, qurban olaraq kəsilən dəvələrinin başında dayanmasını və bunların dəriləri ilə bellərindəki çullarını sədəqə olaraq verməsini, qəssab ödənişi olaraq bunlardan bir şey verməməsini əmr etmişdir (Əbu Davud; "Mənasik", 20). Buna görə qurban dərilərinin pul qarşılığında satılması, qurbanın kəsimi və ya baxımı üçün ödəniş olaraq verilməsi caiz deyil. Dərinin satılması halında əvəzinin yoxsullara verilməsi lazımdır. Ancaq şərt qoşmamaq şərti ilə qurbanın əti və ya dərisi kəsənə bağışlana bilər.

İstəyən kimsə, əvvəldən əvəzini ödəyərək, müsəlmanların qurduğu bir vəqf və yaxud bir quruluş təşkilatıyla vəkalətlə qurbanlarını kəsdirmələri və bu qurbanların ətlərinin yoxsul müsəlmanlara ət olaraq çatdırılması caiz olduğu kimi əsas məsələ ətlərin, qismən və ya tamamilə ət olaraq müsəlmanlara çatdırılması imkanının təmin edilə bilməməsi halında bunların bazaar qiymətində satılaraq əvəzinin uyğun yerlərə sərf edilməsində dini baxımdan bir qorxu yoxdur.

Qurbanın yeyilməyəcək yerləri hansılardır?

Qurbanın yeyilməsi caiz olmayan əzaları bunlardır:

* Sidik yolu

* Xayaları

* Sidik kisəsi

* Öd kisəsi

* Axan qanı

* Tənasül üzvü (cinsiyyət üzvü)

Heyvanın bu qisimləri kəsildikdən sonra parçalanarkən ayrılır və atılır.

 

Qurbanın dərisi nə edilir?

Qurbanın dərisi sahibi tərəfindən istənsə səccadə və ya evdə istifadə edilə bilən bir əşya edilə bilər. Qurban sahibi dərisini istədiyi kimi istifadə edə bilər, istədiyi xeyir müəssisəsinə verə bilər.

 

Həcc qurbanları Azərbaycanda kəsdirilə bilərmi?

İslamın beş əsasından biri olan həcc ibadəti, müsəlmanların Məkkədə olan Kəbəni və ətrafındakı müqəddəs məkanları, bu ibadət üçün təsis edilən müəyyən zaman dilimi içində, üsuluna uyğun olaraq ziyarət etmələri və edilməsi lazım olan digər vəzifələri yerinə yetirmələridir.

Həcc ibadəti, ifrad, təməttu 'və qıran olmaq üzrə üç şəkildə əda edilə bilər.

Yalnız həccə niyyət edilib, ümrəyə niyyət edilməyən ifrat həccində qurban kəsmək vacib deyil.

Təməttu həcci (eyni həcc mövsümündə əvvəl ümrə edib ehramdan çıxdıqdan sonra həcc üçün təkrar ehrama girilərək edilən həcc) ilə kiraye həccində (bir niyyətlə həcc və ümrə üçün ehrama girilərək edilən həcc) hərəm bölgəsində (Kəbə və ətrafı) şükür qurbanı (həcc qurbanı, Hedy) kəsilməsi vacibdir (Bəqərə 2/196). Bu səbəblə, həcc qurbanının hərəm bölgəsi xaricində kəsilməsi caiz deyildir. Bu mövzuda din alimləri arasında hər hansı bir fikir ayrılığı yoxdur.

Həccdə kəsilən bu qurbanı, hacının şəxsən özü və ya vəkalət verdiyi bir kimsə kəsə bildiyi kimi, qurban təşkilatçılığını aparan İslam bankı vasitəsi ilə də vəkalətlə kəsdirə bilər.

İslam bankı tərəfindən kəsilən qurbanlar, o bölgədə və İslam dünyasının müxtəlif bölgələrindəki fəqirlərə çatdırılır.

Həccdə olan kəslərin, həcc qurbanı (Hedy) xaricində, Bayram münasibətiylə nafilə olaraq qurban kəsmək istəmələri halında, bunu vəkalət yolu ilə Azərbaycanda və ya başqa bir ölkədə kəsdirə bilərlər ..

 

Qurban kəsmək yerinə sədəqə verməklə bu ibadət yerinə yetirilmiş olurmu?

Qurban ibadəti, qurbanlıq heyvanı kəsmək surətiylə yerinə yetirilir. Bunun üçün qurban bayramında kəsilən qurbanı və ya əhd (nəzir) qurbanını kəsmək yerinə, pulunu kasıblara verməklə bu ibadət yerinə yetirilmiş olmaz.

Fiqhi hökmü istər vacib, istər sünnət olsun; qurban ibadəti müəyyən şərtləri daşıyan heyvanların üsuluna uyğun olaraq kəsilməsiylə yerinə yetirilir. Qurbanın əvəzini yoxsullara ya da kömək qurulumlarına vermək surətiylə, qurban ibadəti ifa edilmiş olmaz. Şübhəsiz ki, Allah Təalanın razılığını qazanmaq niyyəti ilə, kasıb və möhtaclara kömək etmək, yaxşılıq və ehsan etmək də müsəlmanın əhəmiyyətli vəzifələrindən biridir. Ancaq, bu iki ibadətdən birini digərinin alternativi olaraq qəbul etmək dini baxımdan doğru deyildir.

 

Necə ki Peyğəmbər (ə.s.) əfəndimiz də, qurban qanuni qılındıqdan sonra hər il şəxsən qurban kəsmək surəti ilə bu ibadəti yerinə yetirmişdir. (Buxari, "Həcc", 117, 119; Müslim, "Ədâhî", 17).

 

Hz. Peyğəmbərə (s.ə.v.) qurban bayramında, Allah qatında ən sevimli ibadətin qurban kəsmək olduğunu, qurbanın kəsilir kəsilməz Allah qatında məqbul olacağını və qurban edilən heyvanın hər bir parçasının adamın xeyir xanasına qeyd ediləcəyini ifadə etmişdir. (Tirmizi, "Ədâhî", 1; İbn Macə, "Ədâhî", 3)

 

Qurban kəsildikdən sonra qiymət təyin olunması (Qurbanın çəki ilə alınıb satılması) caizdirmi?

Kəsildikdən sonra sakatatını (Kəsilmiş heyvanın ürək, qaraciyər, böyrək, qarın, beyin, və s. Kimi iç orqanlarıyla, ayaqları) kəlləsini və dərisini hesaba qatmadan geri qalan əti çəkilərək kilosu bu qədərdə qiyməti təsbit edilmək üzrə bazarlıq edilərək satın alınan heyvanın qurban olaraq kəsilməsi və edilən bu alış-veriş caizdir.

Bura da var ki, kilo dəyərinin bazar qiyməti şəklində gözlədilməyib necədə olacaqsa müəyyən olunması və dərisi, kəlləsi, Sakatat (Kəsilmiş heyvanın ürək, qaraciyər, böyrək, qarın, beyin, və s. Kimi iç orqanlarıyla, ayaqları) kimi hissələrinin satıcıdan qalmaq üzrə əqddən (söz kəsmə) istisna edilməməsi lazımdır.

Eyni şəkildə canlı olaraq tərəzilərə kilosu bu qədərdə qiyməti təsbit edilmək üzrə satın alınan heyvanın da qurban olaraq kəsilməsi və edilən əqd caizdir.

Kilosunun qiyməti müəyyən olmaq şərti ilə, bir heyvanın canlı ikən, yaxud kəsildikdən sonra ət olaraq çəkilib qiymətinin təyin olunması surətiylə satılması caizdir.

 

Laqeydlik səbəbiylə zamanında qurban kəsməyən nə etməlidir?

Şərtlərini daşıdığı halda laqeydlik və s səbəblərlə qurban kəsməyən bir kimsənin, o ilin hesabına, bir qurban əvəzini kasıblara verməsi, həmçinin tövbə və istiğfar etməsi lazımdır.

 

Alınan qurbanlığın ölməsi halında nə edilər?

Almış olduğu qurbanlıq heyvanı ölən adam, öhdəlik şərtləri daşıması halında, Bayramın ilk üç günündə isə yeni bir qurbanlıq alıb kəsməsi, Bayram günlərindən sonra isə qurban əvəzini sədəqə etməsi lazımdır.

Zəngin bir kimsənin aldığı qurbanlıq heyvan, qurban günlərindən əvvəl ölsə, bu kimsənin yenidən bir qurbanlıq heyvan alması lazımdır.

Zəngin bir kimsə bir şəxsə pul verib "bununla qurbanlıq heyvan al və mənim adıma qurban kəs" desə; ancaq bu şəxs pulu xərcləsə; zəngin olan şəxs da bu vəziyyəti əyyam-ı nahr (qurban kəsim günləri) keçdikdən sonra öyrənsə vəkilin sözü keçən pulu geri ödəməsi lazımdır. Zəngin olan kimsənin qurban öhdəliyi düşməz. Ancaq əyyam-ı nahr keçdikdən sonra bu pulun kasıblara sədəqə edilməsi lazımdır.

 

Kişinin həyat yoldaşı üçün qurban kəsməsi lazımdırmı?

İslam dinində fərdin mülkiyyəti əsas olduğundan ailədə (ər-arvad) zəngin olan adam kim isə qurbanı onun kəsməsi lazımdır. Kişi istəsə arvadı və ya uşaqları adına qurban kəsmək olar.

 

Kəsilən qurbanın qanından sürtmək bir qorxusu vardırmı?

Kəsilən qurbanın qanından evə, avtomobilə, alına sürtülməsi və bundan bərəkət umulmasının dini bir təməli yoxdur; köhnə ənənə və adətlərə əsaslanır.

 

Adətli qadın və cünub kişi qurban kəsə bilərmi?

Heyvan kəsimində, gərəkli yetərlilik və şərtləri daşıyan adam; qadın olsun, kişi olsun qurban kəsə bilər.

Heyz görən qadın və ya cünub bir kişi qurban kəsə bilər. Kəsdiyi də yeyilər.

 

Ana rəhmindəki uşaq üçün qurban kəsmək gərəklidirmi?

Ana qarnındakı körpə üçün qurban kəsilməsi lazım deyil. Ancaq adam xanımım hamilə qalsa qurban kəsəcəyəm deyə adakta olması (yəni nəzir deməsi) halında bu adamın qurban kəsməsi lazımdır.

 

Kəsilən qurbanın xəstə olduğunun ortaya çıxması halında yenidən kəsmək gərəklidirmi?

Kəsilən qurbanın xəstə olduğu ortaya çıxıb, ətinin səhiyyə səbəbiylə məhv edilməsi halında, əgər qurban kəsmə günləri (bayramın ilk üç günü) çıxmamış isə geri edilən pul ilə yeni bir qurban kəsilməsi, qurban kəsmə günləri keçmiş isə, bu pulun kasıblara sədəqə edilməsi lazımdır.

 

Qurbanlıq heyvanların hamilə qalmasını önləməyin bir qorxusu vardırmı?

Allah Təala digər yer üzü nemətləri kimi heyvanları da insanların xidmətinə vermiş və onlardan müxtəlif şəkillərdə faydalanmağı halal etmişdir.

Ancaq qurbanlıq üçün hazırlanan heyvanların daha çox etlenmelerini təmin məqsədilə gebeliklerinin sonlandırılması; fitrətə müdaxilə, ekoloji tarazlığın qorunması və heyvanlara qarşı şəfqətli davranma çərçivəsində ələ alındığında dinen uyğun deyil.

Dinimizcə uyğun görülməyən şeyləri etmək günah olduğu kimi, belə şeylərə razılıq göstərmək və vasitəçi olmaq da günahdır. Ancaq, qurbanlıq və ya ətlik olaraq bəslənən heyvanların hamilə qalmalarına mane dərman və bənzəri şeylərin istifadə edilməsində dini olaraq bir qorxu yoxdur.

 

Qurban Bayramında edilən ibadət və mərasimlərin dindəki yeri nədir, fərzdirmi, sünnədirmi?

Azanımız, məscidimiz, minarəmiz, salamlaşmamız, gündəlik dildəki dini motivlərimiz, gedərək açılsa belə geyim-kecimlərimiz, bayramlarımız, ədəb-ı muaşeretimiz (ədəb qatdalarımız) ... Müsəlmanlar olaraq bizim fərqli əlamətlərimizdir (bizi başqa din və mədəniyyət mənsublarından ayıran işarələrimiz, nişanlarımız, şüarlarımız, simvollarımızdır). Bu gün bu nişanlarımızı qorumaq dünənkindən daha əhəmiyyətli hala gəlmişdir; çünki artıq topluluğumuz əvəzçidir, çox mədəniyyətlidir, çox inanclıdır; bu çoxlar yeddi rəng kimi ayrılmış, bir-biri ilə əlaqələrini minimuma endirmişdir; artıq bu rənglərin birləşərək bir işıqlı, bir aydınladıcı işıq olması belə dursun, bəzilərinin çox sevərək istifadə etdikləri mozaika belə meydana gətirməkdən uzaqdır.

Müsəlmanların vaz keçilməz dəyərləri üzərinə titrəmələri lazım olan bir ünsür də inanc (din, iman) nişanələridir. Onlar mənaları, möhtəviyyatı, içdə və dərində olanları mühafizə edən zərflərin, sipərlərdir, zirehlərdir; işləri və funksiyaları yalnız qorumaqdan ibarət də deyil, onlar eyni zamanda təlqin edir, təlim keçir, tərbiyə edir.

Bu bayramda qurban kəsər, bayram səhəri bayram namazı qılar, Ərəfə günü səhər namazından sonra başlayaraq bayramın dördüncü günü əsr namazı sonuna qədər davam etmək üzrə "təşrik təkbirləri" gətiririk, yoxsullara qurban əti paylayırıq, ölü (məzarlarda) və diri (evlərdə) yaxınlarımızın ziyarət edirik , hallarını soruşur, dərdləşir, həsrətimizi getdirir məhəbbəti artırırıq. Günümüzdə xəbərləşmə imkanları inkişaf etdiyi üçün ziyarətə gedə bilmədiyimiz yaxınlarımızla telefon və s. vasitələrlə əlaqə saxlayır, hal xətir soruşur, bayramlarını təbrik edirik.

Bayramda edilən bu ibadətlər və mərasimlərin dindəki yeri (hökmü; fərz, vacib, sünnət olduğu) müzakirə edilir. Əsl soruşulması lazım olan sual budur: Bunlar tərk edilərsə nə olar, nələri itimiş olarıq? Bizə görə ən əhəmiyyətlisi bir şüarımızı itirmiş olarıq; "Şüarı itirmək caizdirmi?", Sual belə soruşulmalıdır.

Heç bir İslam məzhəbində qurban, tərk edilməsində qorxu olmayan, edilməsi da çox əhəmiyyətli olmayan bir ibadət deyil; qurban əhəmiyyətli bir ibadətdir, Hz. Peyğəmbər (s.ə.s) buna əhəmiyyət vermiş və həyatı boyunca yerinə yetirmişdir.

Bir müsəlman gərəkli və qanuni olmadıqca otu belə qopartmaz. Lazımlı və qanuni olduqda insanı belə öldürür (döyüşdə düşmən öldürülər və düşmən bir insandır). Qurban kəsmək, başqa hikmətləri yanında məhz bu şüur ​​və təslimiyyətin də simvoludur, təhsilidir.

Şüarlarımızı qoruyaq, yoxsa bu toz duman içində hər şeyimizi itirə bilərik.

 

"Qurban kəsmək insandakı şiddət meylini gücləndirir, sevgi və mərhəmət dini olan İslamda bu olmamalıdır" deyənlər var; siz nə deyərsiniz?

Qurban bayramı yaxınlaşdıqca heyvan sevərlər və ət yeməzlər qurban kəsmənin şiddətlə əlaqəli istiqamətini önə çıxarıb bunu müzakirə edirlər, qurban kəsmək istəyən müsəlmanlar bəzi detallarla maraq edir və bu vaxt qurban dərilərini və ətlərini istədikləri yerə vermə haqqlarını məhdudlaşdıranları danışırlar. İslam aləmi qurban bayramı və həcc ibadətinin mənəvi atmosferi içində dini təfəkkür və həyəcanın uca üfüqlərinə qanad açır ..

Şiddət qeydsiz və sərhədsiz olaraq məhkum edilə bilməz; bir millətin maddi və mənəvi dəyərlərinə göz dikən və hücum edən düşmənə qarşı şiddətin adı cihaddır, qanuni döyüşdür, bu döyüşdə ölənlərə şəhid, qalanlara qazın deyilir. Müzakirə şiddət içəriyə və çölə, öz insanlarına və ya başqa insanlara istiqamətli "haqsız, hüquqsuz" Şiddət.

Ov edərək və ya müəyyən üsullar ilə öldürərək heyvanların ətindən və başqa parçalarından faydalanmaq insanlıq qədər qədimdir, bütün ilahi dinlərdə məşrûdur (qanunidir) və əxlaqa da zidd deyildir. Əgər insan xaricindəki canlılar; lazım olduğu, insanlar buna ehtiyac duyduqları halda öldürülməyəcəksə nə təsərrüfatçılıq edilə hətta nə də -gözlə görülməyən canlılara basıb öldürmə ehtimalı olduğu üçün- çöldə bayırda gəzilə bilər. Mərhəmət adına deyilə biləcək şey, heyvanların gərəksiz yerə öldürülməməsi və lazım olduğu üçün öldürüləcək heyvana əziyyət edilməməsidir.

Qurban kəsməklə insandakı şiddət meyli arasında qurulan əlaqələr, qurban kəsərək şiddət arzusunu təmin edən (qane edən) insanın başqa canlılara və insana istiqamətli şiddət meylinin azalacağı kimi düşüncələr, elmi məlumatlara əsaslanmır. Şiddəti azaldacaq şey sevgidir, mərhəmətdir, xüsusilə bütün varlıqların sahibi və yaradıcısı olan Allah sevgisidir, Onun mərhəmətindən əks olunanlara sahib olmaqdır; bunlar da sağlam bir din və əxlaq təhsili ilə əldə edilir.

Sâffət surəsində (102-110) Hz. İbrahimin, oğlu yerinə kəsdiyi qurban hadisəsi gözəl və təsirli bir üslub içində ümumiləşdirilmişdir. Buna görə Hz. İbrahim yuxusunda, Allah üçün oğlunu qurban etdiyini görmüş, bunu təslimiyyət simvolu olaraq almaq yerinə zahiri ilə alıb tətbiq etməyə yönəlmiş; onun və oğlunun bu itaət, fədakarlıq və təslimiyyəti Allah tərəfindən qurban olaraq qəbul edilmiş və bunun yerinə bir qoç qurban etməsinə icazə verilmiş, qoç qurbanı, oğul (can) qurbanı yerinə keçmişdir. Bu qurbanın göydən endirildiyi, cənnətdən gəldiyi şəklindəki rəvayətlər ayələrdə və səhih hədislərdə yoxdur.

Mövzuyla əlaqədar əlavə sual və cavabları:

Qurban kəsilərkən bəsmələ çəkməyin hökmü nədir? Hansı dua oxunmalıdır?

İstər qurban niyyətiylə olsun istər başqa bir məqsədlə olsun heyvan kəsilərkən bəsmələ çəkilməsi lazımdır. Heyvanın kəsimi əsnasında bəsmələ qəsdən tərk edilsə o heyvanın əti yeyilməz. Ancaq qəsdsiz və unudularaq bəsmələ çəkilməzsə bu heyvanın əti yeyilər.

Qurban kəsilərkən üç dəfə "Bismilləh Allahu Əkbər" deyilir və bu ayələr oxunur:

 

قل ان صلاتي ونسكي ومحياي ومماتي لله رب العالمين لا شريك له وبذلك امرت وانا اول المسلمين

 

Oxunuşu: Qul innə saləti və nusukî və mahyəyə və məmâtî lilləhi Rabbi'l-Aləm lə şərîkə ləh. Və bi zəlikə umirtu və ənə əvvəlu'l muslimin. (Ənam 6 / 162-163)

 

اني وجهت وجهي للذي فطر السموات والارض حنيفا ومآ انا من المشركين

 

(Ənam 6/79) (Oxunuşu: inni vəccəhtu vəchiyə lilləzî fatərə's-səmavati və'l-ardə Hənifə və mə ənə min'əl-muşrikin.)

 

Qurban kəsərkən dəstəmazlı olmaq şərtdir?

 

Qurban kəsən adamın dəstəmazlı olması şərt olmamaqla birlikdə, qurban bir ibadət olduğu üçün kəsə dəstəmazlı olması daha fəzilətlidir.

 

Əqiqə, adak(nəzir), udhiyyə və nafilə qurbanlar üçün eyni iribuynuzlu heyvana ortaq oluna bilər?

 

Ortaq kəsilən qurbanlardan, hissədarlardan hər birinin qurbanlarını eyni məqsəd üçün kəsmiş olmaları lazım deyil. Ortaqların hər birinin ibadət niyyətiylə qatılmış olması şərti ilə bir qismi Udhiyye, digər bir qismi isə əhd, Akika, nafilə qurbanı olaraq niyyət edə bilərlər.

 

Satın alaraq möhkəm olub sonradan qüsurlu hala gələn bir heyvan qurban edilə bilər?

 

Bir kimsə möhkəm bir heyvan satın alsa lakin daha kəsilmədən heyvanda qurban edilməyə əngəl olan bir qüsur meydana gəlsə, əgər satın alan adam zəngindirsə yenisini alıb kəsməlidir. Kasıbdırsa yenisini almasına gərək yoxdur, almış olduğu heyvanı qurban edər.

 

Doğumdan sonra buynuzlar elektriklə qurudulması heyvanın qurban olmasına əngəl olarmı?

 

Doğumdan sonra heyvanların buynuzlarının elektrik və bənzər üsullarla qurudulması surətiylə buynuzsuz olaraq böyüyən heyvanların qurban edilməyə mane başqa üzrləri yoxdursa qurban edilməsində bir qorxu yoxdur.

Sonsuzlaşdırılmış heyvanlar qurban edilə bilərmi?

 

Müxtəlif məqsədlərlə sonsuzlaşdırılmış və ya burularak xədim hala gətirilmiş heyvanlar qurban olaraq kəsilə bilər. Qurban baxımından bu hər hansı bir əskiklik meydana gətirməməkdədir.

 

Qurban kəsilən heyvanda bir xəstəlik ortaya çıxarsa yerinə başqa birinin kəsilməsi lazımdırmı?

 

Qurbanlıq heyvanın kəsilmədən əvvəl xəstəliyi bilinmir və başqa bir üzrü də yoxsa kəsdikdən sonra xəstəliyinin başa düşülməsi halında yenidən qurban kəsilməsi lazım deyil. Ancaq satıcının, köhnədən olan bir ayıbından ötəri qurbanlığın əvəzini bayramın ilk üç günündə iadə (yenidən əda etmək) etməsi vəziyyətində yenidən qurban alınaraq kəsilir. Bundan sonra qaytarılması halında bu pul kasıblara sədəqə olaraq paylanır.

 

Dişi və yaxud  erkək heyvandan hansının qurban edilməsi daha fəzilətlidir?

 

Dəvə, inək(sığır) kimi iribuynuzlu heyvanlarla, qoyun, keçi kimi xırdabuynuzlu heyvanların müəyyən şərtləri daşımaları vəziyyətində, erkək olsun dişi olsun qurban olaraq kəsilə biləcəkləri xüsusu Hz. Peyğəmbərin (sav) hədis və tətbiqləri ilə sabitdir. Qurban ediləcək heyvanın cinsiyyəti, qurban ibadətinin fəziləti baxımından bir ölçü deyil. Ancaq inəyin dişisinin qurban edilməsinin fəzilətli olduğu fikirini irəli sürən fəqihlər olmuşdur. Bu görüşü o fəqihlərin yaşadıqları cəmiyyət və dövrün şərtlərinə görə qiymətləndirmək daha məqsədəuyğun olar. Əkinçiliyə söykənən bir cəmiyyətdə erkək inəyin gücündən daha çox yararlanılma imkanının olması göz qarşısında saxlanılaraq belə bir görüş ortaya atılmış ola bilər. Ancaq bu görüşlər, dinin dəyişməz əsasındanmış kimi qəbul edilməməlidir. Bunlar, cəmiyyət mənfəəti göz qarşısında saxlanılaraq ortaya qoyulmuş görüşlərdir. İndiki vaxtda da eyni əsasdan hərəkətlə dişi malların qurban edilməsinin istehsala zərər verməsi halında, erkək malların seçilməsi uyğun olar. Həmçinin qurbanlıq heyvanın erkək və ya dişi olması, qurbanın etibarlılıq şərtləri arasında yer almamaqdadır.

 

Quyruqsuz qoyunlar qurban edilə bilər?

Doğuşdan quyruqsuz olan və ya qidalı olması üçün kiçik yaşda quyruqları boğulmaq surətiylə salınan qoyunların qurban edilmələrində bir qorxu yoxdur. Ancaq bir qəza nəticəsində quyruğunun hamısı və ya yarısından çoxu qopan heyvanın qurban edilməsi caiz deyil.

 

Əqiqə qurbanı nədir?

 

Yeni doğulan uşaq üçün şükür məqsədiylə kəsilən qurbana, "Akika" adı verilir. Akika qurbanı kəsmək müstəhəbdir. Akika qurbanı olaraq kəsiləcək heyvanda da, digər qurbanlarda axtarılan şərtlər axtarılar.

 

Akika qurbanı, uşağın doğulduğu gündən büluğ çağına qədər kəsilə bilərsə də doğumun yeddinci günü kəsilməsi daha fəzilətlidir.

 

Akika qurbanının ətindən və dərisindən faydalana biləcək kəslər mövzusunda hər hansı bir məhdudlaşdırma yoxdur.Qurban sahibi daxil hər kəs bu qurbandan istifadə edə bilər.

 

Şükür qurbanı nə deməkdir?

 

Təməttu və kıran həcci edən kəslərin, eyni mövsümdə həcc və ümrəni  birlikdə ifa etdikləri üçün, kəsdikləri qurbanlara şükür qurbanı da deyilməkdədir. Eyni şəkildə adam, arzu etdiyi bir məqsədə çatması və ya bir nemətə nail olması səbəbiylə şükür qurbanı kəsmək olar. Bu qurbanların ətindən sahibləri istifadə edə bilər.

Adak(nəzir) qurbanı nə deməkdir?

Qurban həsr edən adamın qurban kəsməsi vacibdir. Əgər adam bu Nəzrin, bir şərtin reallaşmasına bağlamışdırsa bu şərt baş verdikdə kəsməsi lazımdır. Adak (nəzir) qurbanının ətindən nəzir sahibi, üsul və fürûu (nəslindən gəldiyi ana, ata, baba və nənələrin ... ilə öz nəslindən gələn uşaqları və nəvələri.) Yeyə bilməyəcəyi kimi, bunların xaricində qalıb zəngin olanlar da yeyə bilməz. Əgər özü yemək istər və ya bu sayılanlardan birinə yedirmək istərsə, yenilən ətin bazar qiymətində olan dəyərini (qiymətini) yoxsullara verər.

 Qeyri-qanuni yolla qazanılan pulla qurban kesilebilirmi?

İslam dini insanların qanuni işlərlə məşğul olmalarına və dolanışıqlarını halal yollardan əldə etmələrini istər. Buna baxmayaraq bir adam malını haram yoldan qazanmışsa, öldüyündə varisləri bu malın sahibini axtarmalı; sahibini tapdıqlarında bu malı özünə verməlidirlər. Əgər bu malın sahibini tapa bilməzlərsə savab gözləmədən yoxsullara və ya xeyriyyə işlərinə xərcləməlidirlər (Sərahsî, əl-Məbsût, XII, 306; İbn Nüceym, əl-Bəhru'r-Raiq, VIII, 229; Fətâvây-i Hindiyyə, III, 210).

Bu etibarla, qeyri-qanuni yolla əldə edilən pul ilə qurban kəsmək uyğun deyildir. Malla və pulla edilən ibadətlər halal pulla edilməlidir. Çünki Rəsulullah (s.ə.s.) belə buyurmuşdur: "Ey insanlar! Allah təmizdir; yalnız təmiz olanları qəbul edər. Allah Peyğəmbərlərinə nəyi əmr etdisə möminlərə də onu əmr etmişdir. Belə ki, Allah peyğəmbərlərdən: "Ey Peyğəmbərlər! Təmiz və halal olan şeylərdən yeyin, yaxşı və faydalı işlər edin! "(Əl-Muminun, 23/51); Möminlərə də: "Ey iman edənlər! Sizə verdiyimiz ruzilərin təmiz olanlarından yeyin. "(Bəqərə, 2/172) buyurmuşdur." Sonra Rəsulullah (s.ə.s.) bunları söylədi: "Bir kimsə Allah yolunda uzun səfərlər edər. Saçı başı dağınıq, toza torpağa bulanmış vəziyyətdə əllərini səmaya açaraq: Ya Rəbbi! Ya Rəbbi! deyə dua edər. Halbuki onun yediyi haram, içdiyi haram, qidası haramdır. Belə birinin duası necə qəbul edilər? "(Müslim, Zəkat, 65).

Bütün bu tənqidlərə baxmayaraq yenə də haram pulla qurban kəsilmişdirsə, bunun heç bir savabı olmamaqla birlikdə, qəsb edilmiş paltar ilə namaz qılma vəziyyətində namazın düşməsi kimi qurban məsuliyyəti də düşər (Kâsânî, Bədâi, Beyrut 1982, III, 96; Zeylaî, Təbyînü'l-Hakâik , Misir 1313, VI, 48).

 

 Bir qrup meydana gətirərək aralarında pul yığıb Hz. Peyğəmbər adına qurban kəsilə bilərmi?

 

Dinimizdə insanların bir qrup meydana gətirərək aralarında pul yığıb Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.) adına qurban kəsmələri şəklində bir tətbiq yoxdur. Bunun, edilməsi lazım olan bir ibadət kimi görülməsi doğru deyildir. Çünki Allah və Rəsulundan nəql edilməyən bir tətbiqi ibadət kimi saymaq və ona dînîlik vəsfi vermək bidətdir. Hər bidət də Hz. Peyğəmbərin (s.ə.s.) adlandırmasıyla dəlalətdir (Müslim, Cümə 44; Əbu Davud, Sünnə 6; Tirmizi, Müqəddimə 16).

Hz. Əlidən rəvayət edilən "Rəsulullah (sas) (sağlığında) öz yerinə bir qurban kəsməyimi vəsiyyət etdi. Məhz mən də onun yerinə qurban kəsirəm. "(Əbu Davud, Dahâyâ, 2; Müsnəd, I, 107, 149) şəklindəki xəbər, bu tətbiqə dəlil ola bilməz. Çünki Hz. Ali qurbanı kəsmə səbəbi olaraq Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.) 'In özünə bunu vəsiyyət etməsini göstərmişdir. Bu səbəbdən bu hədisi, əgər vəsiyyəti yoxsa ölü adına qurban kəsiləcəyini dəlalət etməz.

 

Bank kreditiylə qurban kəsilə bilərmi?

 

Qurban kəsmək, yetkin, büluğ (ağıllı), dinə zəngin sayılacaq qədər mal varlığına sahib və müqim olan bir müsəlmanın yerinə yetirəcəyi malla və pulla edilən bir ibadətdir (Mərğinânî, əl-Hidâyə, IV, 70). İstər nami (artıcı) olsun istərsə nami olmasın təməl ehtiyaclarından və borcundan başqa 80. 18 qr. qızıl və ya bunun dəyərində pul və ya əşyaya sahib olan adam dinə zəngindir. Bu səbəbdən bu adam Allahın özünə bəxş olduğu nemətlərə şükür ifadəsi və Allah yolunda fədakarlığın nişanəsi olaraq qurban kəsməlidir (Məvsılî, ixtiyar, İstanbul, I, 99-100, 123; V, 723; (İbn Abidin, Rəddu'l-Muxtar, VI , 312).

İstər vacib olduğu üçün, istərsə nafilə olaraq qurban kəsən birinin qurbanını nəğd ala biləcəyi kimi, borclanaraq satın ala bilər. Bu, qurbanın səhhətinə əngəl təşkil etməz. Lakin kredit alması vəziyyətində faiz ödəyəcəkdirsə, faiz vermə qadağasını (Bəqərə, 2 / 275-279; Müslim, Müsakat, 105-106; Əbu Davud, Büyu ', 4) işlədiyi üçün günaha girmiş olur. Maddi vəziyyəti yaxşı olmayan adamın belə üsullara müraciət etməsi yerinə qurban kəsməməsi daha uyğundur.

 

 Qurban kəsməklə bağlı  tez-tez  soruşulan suallar və cavabları nələrdir?

 

Kim ki, könül xoşluğuyla və kəsdiyi qurbanın savabını Allahdan umaraq qurban kəsərsə, bu onun üçün Cəhənnəm atəşinə qarşı pərdə olar.

(Hədis-i  Şərif Məalı  Camiüs-Sağir -8825)

 

 

Həcc surəsində Allah (cc): "qurbanlarınızın ətləri və yaxud qanları Allaha çatmaz; amma sizin təqvanız Allaha çatar. "(22/37) buyurur.

Buna görə, qurban kəsməyin əsl məqsədinin Allahın əmrini yerinə yetirmək, beləcə təqvalı olduğunu göstərmək olduğu aydın olur.

Bunun mənası, Allah istəsə ən qiymətli malımızı belə Onun yoluna fəda edə bilərik, deməkdir. Eynilə Hz. İbrahimin İsmayılı qurban etməyə qərar verməsi kimi, lazım olsa bizim də canımızı belə qurban edə biləcəyimizi göstərməkdir.

Bir baxıma da qurban malpərəstlik duyğusunu qırmaq, Allahın razılığı qarşısında hər şeyimizdən geçebileceğimizi göstərmək mənasını gəlir.

Qurban ibadətinin əsl məqsədi Allahın razılığını qazanmaq və Ona yaxınlaşmağı arzu etməkdir. Qurban kəsən, bu ibadətiylə  Allaha yaxınlaşmış və Onun razılığını qazanmış olar. Qurban, eyni zamanda bir ictimai yardımlaşma və həmrəylik nümunəsidir.

Kəsilən qurbanlardan maddi olaraq daha çox yoxsullar yararlanır. Göründüyü kimi bu ibadətin ruhunda Haqqa yaxınlıq və xalqa fədakarlıq etmək anlayışı vardır.

Qurban; -fiqhi hökmü nə olursa olsun müsəlman cəmiyyətlərin simvolu və şüarı sayılan ibadətlərdən biri olaraq əsrlərdən bəri dini həyatımızda əhəmiyyətli bir yer tutmaqdadır.

Qurban, bir müsəlmanın bütün varlığını lazım gələrsə Allah yolunda fəda etməyə hazır olduğunun simvolik bir ifadəsidir.



16-09-2015 02:33:42

Düğüme özel