Ana səhifə

Xarici ölkələrdən idxal edilən pendir və pendir mayası halaldırmı?


YazdırSend to friend
Sual Detayı: 
Bu pendirlərə donuz balalarının mayası qatıldığı deyilir. Bunlara qarşı mövqeyimiz nə olmalıdır; - Bazardakı pendirlərin bir çoxunun ehtiva etdiyi pendir mayası Avropadan gəlir. Bu mayaların donuz qurşağından istehsal edilmiş olması ehtimalı var. Bu səbəblə pendir yeyərkən mayasını Pakistandan gətirən bir neçə firmayla kifayətlənmək məcburiyyətində qalırıq. - Ancaq bəzən dəvətlərdə pendir və ya pendirli yeməklər ikram edilir. Bunları rədd etsək qəlb qırmış olacağıq, yesək haram yemiş olacağıq. Bu vəziyyətin hökmü nədir? ..
Cavab: 

   Mövzunu mənbələri ilə qısaca açıqladıqdan sonra, maddələr halında xülasə etmyə çalışacağıq:

    Dini mövzularda yüksəlmək istəyənlərin qarşısında iki pillə vardır. Birincinin adına "fətva pilləsi", ikincinin adına da "təqva pilləsi" deyilir. İnsanlar ən əvvəl fətva pilləsinə çıxmaq məcburiyyətindədirlər. Fətva pilləsinə çatmadan təqvaya çıxılmaz. Bundan əlavə, fətva pilləsində olmaq məcburidir. Amma üstündəki təqvaya çıxmaq ixtiyaridir. Çətinliyinə görə hər kəsin təqvaya çıxması məcburi tutulmamış, istəyə bağlı olaraq seçimə buraxılmışdır.

    Avropadan idxal edilən pendiri yeməyənlər, pendir mayasını istifadə etməyənlər fətvadan yuxarıya təqva pilləsinə çıxmış kəslər ola bilərlər. Mübahisəyə da bu səbəblə gərək olmaz.

Islâm ümməti donuz ətinin hər parçasının haram olduğunda ittifaq etmişdir. (İbnul-Ərəbi, Əhkam, I / 54)

    Dolayısı ilə donuzdan bir şeyin qarışdığı bilinən heç bir şey yeyilməz, ya da içilməz. Ancaq pis olmayan kimyəvi maddələrdən əldə edilən, ya da Əhl-i kitabın (yəhudi və xristianların) kəsdiyi əti yeyilən heyvan balalarının qursaqlarından hazırlanan maya ilə mayaladıqları, əti yeyilən heyvan südünün pendiri düzəldilə bilər. Hətta Hz. Ömər (ra)'ə ölmüş heyvan (meytə) qursağı mayası qatılaraq hazırlanan pendir haqda soruşduqlarında: "Siz Bismillah deyib yeyin." demişdir. (İbn Qudâmə, əl-Muğni, s.6l2; Kal'acî, Mevsü'atü-fiqhi Ömər, 616) Eyni mənbədə vaxtilə Müsəlmanların, Məcusilərin hazırladığı pendirləri də yedikləri bildirilir. Əbu Hənifə də ölü (meytə) heyvan balasının mayasının təmiz olduğu qənaətindədir. ancaq Şafi

"Meytə (ölü heyvan) sizə haram edildi." (Bəqərə, 2/173)

   ayəsinin əhatəliliyinə baxaraq, bu cür mayaların pis olduğunu söyləyir. (Hər iki görüş üçün bax. Qurtubi, I / 220)  

   Əfəndimiz sallallahu aleyhi və səlləm'in və ardınca gələn müsəlmanların əcəm (yad) diyarından gələn pendirləri yedikləri, halbuki Məcusi olan bu əcəmlərin kəsdiklərinin meytə (ölü) olduğu, buna baxmayaraq ilk müsəlmanların yedikləri pendirlərin mayasının kəsilmiş ya da meytə olan heyvan qursağından qurudulduğuna fikir vermədikləri rəvayəti vardır (bax. Qurtubi I / 221).

    Pendir hazırlanılan südə qatılan qursaq mayası, pendirə nisbətlə çox azdır. Bu qədər az bir pislik isə "çox maye" içərisində bağışlanmıştır.  

   İbn Qayyim Rəsulullah aleyhissalam'a Təbük'də pendir təqdim edildiyini, onun da bir bıçaq istəyib bəsmələ ilə kəsib yediyini qeyd edir. (Zâdü'l-mə'ad IV / 296. Tərc. V / 28) Səhabənin də İraq və Şamda yediklərini söyləyir. (a.ç.ə)

   Hətta Əbu Ömər: "Bütpərəstlərin, Atəşpərəstlərin və digər kitabsızların kəsdiklərindən başqa digər yeməkləri yeyilir. Pendir halal kəsimi zəruri edir, çünki o qursaqdan hazırlanan aya ilə mayalanır." deyir. (a.ç.ə)

   Yenə bir başqa rəvayətdə də Hz. Ömər (RA); Əhli-i kitabın hazırladıqlarından başqa pendirlərin yeyilməməsini, çünki pendirin quzu qurşağı ilə mayalandığını, onun da ancaq Əhli-i kitabın ya da Müsəlmanın kəsməsiylə təmiz olacağını, başqası kəssə pis sayılacağını söyləyir. (Kal'acî, a.ç.ə .; Beyhəqi, Sünən X / 6; Nəvəvi, Məcmu. IX / 96`dan)

    Mövzuya fətva anlayışı içində baxdığımızda, qarşımıza bu fətva məlumatlarının çıxdığını görürük:

   1) Əti yeyilən heyvanların qursaqlarından hazırlanan pendir mayasıyla əldə edilən pendirlərin yeyilə biləcəyini İmam-ı Əzəm həzrətləri öz zamanında elan etmişdir.

  2) Sintetik, yəni süni maddələrdən hazırlanan pendir mayalarının da istifadə edilə biləcəyinə fətva verilmişdir.

   3) İçinə həll edici spirt atılan pendir mayalarının belə istifadə edilə biləcəyi görüşü mənimsənmişdir. "Çünki tökülən spirt, qarışığın içində dəyişikliyə məruz qalar, təmiz hala gələr." deyilmişdir.

    4) Son zamanlarda isə quzu qursaqlarından hazırlanan mayaların yerini kimyəvi mayalar almışdır. Əksəriyyətlə pendirlər heyvani deyil də artıq kimyəvi mayalardan hazırlanmaqda.

    5) Donuzdan alınan bir maddə ilə əldə edilən mayanın isə istifadə edilməsi caiz olmaz. Çünki donuzdan alınan maddələr təmizlik qəbul etməzlər. Donuz qarışığı olan heç bir şey istifadə edilməz. 

     Demək ki, donuzdan bir maddənin qarışmış olduğu dəqiqləşmədikcə maya və pendirləri  ala bilər və "Bismillah" deyib yeyə bilərik! Haramlığına qəti dəlil olmadığı təqdirdə halallığını əsas qəbul edirik.

     Bu mövzuda verilən nümunələrdən anladığımız qədəriylə, səhabə Əfəndilərimiz Müsəlman olmayanlardan gələn pendirləri yemişlər, pendir haqda mayalarını da istifadə etməkdə qəbahət görməmişlər, hətta soruşmaq gərəyi də hiss etməmişlər. Haramlığını göstərən qəti dəlil olmadığı təqdirdə halallığını əsas qəbul etmişlər.

   Necə ki Həzrəti Ömər Əfəndimizə (ra), ölmüş heyvanın qurşağından hazırlanan mayalarla əldə edilən pendir haqda soruşmuş. O da: Siz "Bismillah deyib yeyin!" buyurmuşdur.

     Anlaşılan odur ki, təqvanı seçənlər qəbul etməsələr də, fətvada olanlar idxal pendiri yeyə bilər, mayanı da istifadə edə bilərlər.

   Təqvanı seçənlər isə mahiyyətini yaxşı bilmədikləri şeyləri şübhə ilə qarşılayar, şübhələndiklərini də almazlar, yeməzlər. Bu diqqətlərinə görə onlar təqdir və təbrikə layiq görülürlər. Ancaq onlar öz seçimlərini başqalarına da qəbul etdirməyə məcbur edə bilməzlər, hələ bu mövzuda mübahisəyə əsla girə bilməzlər.

    Çünki öz təqvaları ixtiyaridir. Seçimə bağlıdır. Fətva kimi xalqı içinə alacaq genişlik və məcburiyyətdə deyildir. Yəni fətva məcburi, təqva ixtiyaridir, hər kesə şamil olmaz.

    Dinin gətirdiyi bu geniş prizmadan baxanda, fətva-təqva pilləsində olanlar arasında mübahisə söz mövzusu olmaz. Olmamalıdır da. Əgər olarsa, birinin yediyi pendirə o biri haram deyəcək qədər ifrat edirsə, bu kimsə din adına fitnə çıxarır deməkdir. Fitnə törədənləri xəbərdar edən Peyğəmbərimiz əleyhissalatu vəssəlam Həzrətləri isə belə buyurmuşdur:

"Fitnə yuxudadır. Uyandırana Allah lənət edər!" (Suyuti, Fəthul-Kəbir, II / 280)



13-06-2017 10:12:28

Düğüme özel


Bu səhifəyə daxil olmaq üçün səlahiyyətli deyil.

Üzv olmaq istəyirsinizsə Bura basın.

Əgər üzv deyilsinizsə Bura basın.

Şərhsiz