Bütün varlıqları Allah yaratdı; elə isə -əstağfirullah- Allahı kim yaratdı?

By:

Aug 2, 2015

Zamanımızda saf zehinləri bulandırmaq, körpə beyinləri zay etmək üçün ortaya atılan suallardan biri də "Bu məxluqatı Allah yaratdı, bəs haşa (əsla) Allahı  kim yaratdı?" sualıdır.

Eyni sual müşriklər tərəfindən şəxsən Peyğəmbər Əfəndimizə (s.ə.s..) Soruşulmuş və bu sual üzərinə Cəbrayıl (as.), Allahu Azimüşşandan(şanı uca olan Allahdan) İxlas Surəsini cavab olaraq gətirmişdir. Bu surə ilə şirkin bütün növləri kökündən kəsilib atılır, tövhidin bütün mərtəbələri ən gözəl bir şəkildə izah və sübut edilirdi. Rəsuli-Əkrəm (s.ə.s..) Əfəndimiz də bu sualı soruşan insanlara yenə İxlas Surəsi ilə cavab verilməsini bəyan buyurmuşdur. (1)

Biz də Rəsullaha (s.ə.s..) Tabe olaraq bu suala İxlas Surəsi ilə cavab verəcəyik. Cənabi-Haqq İxlas surəsində özünü qullarına beləcə bildirir:

"De 'ki O Allahdır, Əhaddır. (O) Allahdır, Saməddir. Doğmadığı kimi, doğulmamışdır da. Heç bir şey Onun tayı (və bənzəri) deyil."

Bu surə Allahın varlığının, birliyinin, həyat yoldaşı və tayı olmadığının ən gözəl, ən cəmi bir ifadəsidir və Quran-ı Kərimin tövhid nöqtəsində bir xülasəsi kimidir. Bu mövzudakı digər ayət-i kərimə, bir baxıma bu surənin təfsiri hökmündədirlər.

 

"De ki: O Allahdır, Əhaddır."

 

Ayədə Allah ləfzi Cənabi-ı Haqqın şəxsinə işarə etməkdə, Əhad isə, Onun birliyini ifadə etməkdədir. Burada bunu ifadə etmək lazımdır, Əhad ism-i şərifi "ədəd olaraq" bir demək deyil, "yeganə birdir", "tək birdir", "şəriksiz birdir", "özündən başqası həmişə məxluq olan" mənasını verər. Yəni Ondan başqa bütün birlər say olaraq birdirlər, məxluqdurlar.

Cənab-ı Haqqın şəxsinin bir olduğunu, qudsi mahiyyətinin heç bir mahiyyətə bənzəmədiyini, məkandan və zamandan, cisimdən və cismə aid bütün xüsusiyyətlərdən uzaq olduğunu ifadə edər.

Cənab-ı Haqqı "Əhad" olaraq bilən bir insan Onu kimin yaratdığı kimi bir sualın nə qədər axmaq olduğunu dərhal anlar. Belə bir mömini heç bir vahiməyə və vəsvəsəyə şübhəyə sala bilməz.

 

"(O) Allahdır, Saməddir."

 

Yəni, O heç bir şeyə möhtac deyil, hər şey Ona möhtacdır. Bütün istək və arzulara cavab verən, bütün ehtiyacları aradan qaldıran yeganə Odur.

 

Doğmadığı kimi ...

 

Yəni, Əhəd və Saməd olan Allahu Təala, övlad sahibi olmaqdan, doğmaqdan və bölünüb - parçalanmaqdan münəzzəhdir.

"Allahu Təala, Əhad, Saməd olduğu üçün bölünüb parçalanmaz, Ondan nə bir cüz, nə bir cövhər, nə bir maddə qopub ayrılmaz, çıxmaz. Onun cinsi, növü, bənzəri olmaz. Heç bir ehtiyacı və əskiyi tapılmaz. Ancaq Onun elmində olan hər şey, yenə Onun yaratmağı diləməsiylə bədənə gəlir. 'Ol "deməsiylə olar." (2)

 O Vahid-i Əhad bölünmə və parçalanmadan uzaq olduğu üçün, öz şəxsindən bir ilah ortaya çıxması mümkünsüzdür. Məxluqatını elmi, iradəsi, qüdrəti ilə yaradır. Yaratdığı məxluqatın Ona bərabər yaxud Ondan güclü olması mümkünsüzdür.

 

... Doğulmamışdır da.

 

Yəni, bir başqasından doğulmamışdır, sonradan olmamışdır; əvvəli yoxdur, əzəlidir. Onun olmadığı bir zaman təsəvvür edilə bilməz.

Bu ayə, Allahu Təala haqqında atalığı, analığı, başqasından doğulmuş olmağı rədd etməklə, başda Xristianların "təslis" əqidəsi olmaq üzrə hər cür əqidə fikrini rədd edir.

 

"Heç bir şey Onun tayı (və bənzəri) deyil. "

 

Mərhum Elmalılı Həmdi Əfəndi, bu ayənin təfsirində belə buyurur:

Ne öncesinde doğuran bir sabıkı ve üstünü, ne de sonrasında doğmuş ve doğacak bir astı(aşağı rütbəli, daha aşağı) ve eki yoktur. Şan ve değer bakımından da O'na eşdeğer olacak hiçbir şekilde hiçbir denk mevcut değildir. Ne zatında, ne sıfatında hiçbir eşiti, hiçbir benzeri, ne zıtlaşacak, ne birleşek şekilde hiçbir eş, arkadaş, ortak veya rakip olmamıştır ve olamaz. Yani ezelde olmadığı gibi, bundan sonra da olmayacaktır. O'ndan başka bir "Vacibu'l-vücud" yoktur. Ezelde olmayınca sonradan olması da muhaldir. Bunu ihtara hacet yoktur. Çünkü sonradan olanlar hâdis ve mahluk olacağı için zaten O'na denk ve eşit olması mümkün değildir. Çünkü sonradan olanda ne kadar kemal farz edilirse edilsin yine de mahluktur. (3)

Surənin əvvəlki ayələri tövhidin bütün mərtəbələrini xülasə olaraq ifadə etdiyi kimi, bu ayət-i kərimə də Cənab-ı Haqqın şəxsində bənzəri, hərəkətlərində ortağı və sifətində misli olmadığını bəyan ilə şirkin bütün növlərini rədd etməkdədir.

İxlas surəsinin qısa bir şərhini verdikdən sonra söz mövzusu sual haqqında bunları da ifadə etməkdə fayda görürük:

Bu varlıq aləminin yaradıcısı ancaq və ancaq bədəni vacib, əzəli və əbədi, şəxsində və sifətlərində bənzəri olmayan Allahdır. Əlbəttə, O Zat-ı Mübarək haqqında belə bir sual soruşula bilməz. Çünki kim yaratdı sualı ancaq məxluqat üçün soruşula bilər.

Allahu Təala Əhaddır; birdir, şəxsində şəriki yoxdur.

Allahu Təala Saməddir. Bütün məxluqat yaradılmalarında, davam və davamlılıqlarında, idarə və tədbirlərində hər an Ona möhtacdır. Heç bir şeyə möhtac olmayan O Əhəd və Saməd haqqında belə bir sual soruşmaq Onu tanımamanın bir ifadəsidir.

Allahu Azimüşşan doğulmadan və doğmaqdan münəzzəhdir.(uzaqdır) Əzəli və əbədi olan və özündən üstün bir varlıq təsəvvür edilməyən O Zat-ı Zülcəlalın, bir başqasının təsiri ilə, vücuda gəlməsi necə zənn edilə bilər?

Allahu Təalanın həyat yoldaşı, bənzəri, tayı və misli yoxdur. Nə ilahlığında nə ağalığını, nə mabudiyetinde(ibadət edilməyə layiq olan), nə yaradıcılığında və nə də hakimiyyətində Ona bərabər və misl olacaq heç bir varlıq düşünülə bilməz. Zərrə qədər ağlı olan bir insan belə bir Zat haqqında bu ziddiyyətli sualın sorulamayacağını bilir.

Bəli, "Cənabi-ı Haqqı haşa kim yaratdı?" sualında açıq bir ziddiyyət vardır. Belə ki: Allahu Təala Həzrətlərinin bədəni şəxsidir. Əzəli və əbədidir. Həyat yoldaşı və bənzəri yoxdur. Hər şeyi yaradan və hər şeyin özünə möhtac olduğu bir Zata yaradılma izafə edilsə ziddiyyət ortaya çıxar. Həqiqətlərin ziddinə çevrilməsi lazımdır.

"İnkılâb-ı hakâik, ittifaken muhaldir ve inkılâb-ı hakâik içinde muhal-ender muhal, bir zıddın kendi zıddına inkılâbıdır. Ve bu inkılâb-ı ezdad içinde bilbedahe bin derece muhal şudur ki: Zıt, kendi mahiyetinde kalmakla beraber, kendi zıddının aynı olsun."(4)

Sual bu həqiqətin işığında araşdırıldığında bu təzadlar ortaya çıxar:

Allahu Təalanın haşa yaradıldığı vəhm(şübhə) edilirsə o halda, O Zat-ı Müqəddəsin həm əzəli, həm hədis (sonradan yaradılmış), həm Xaliq, həm məxluq, həm sonsuz qədr, həm sonsuz aciz, qısacası, həm üluhiyyət sonsuz kamal sifətlərinə , həm də məxluqların sonsuz əksik sifətlərinə sahib olması lazım gəlir.

Sual belə sonsuz paradoks və ziddiyyətlər daşıdığı kimi, bir çox imkansızlıqları da içinə almaqdadır. Bunlardan yalnız biri olan "Silsilənin mahiyyəti" ni nəzərə verməklə kifayətlənəcəyik.

Bir an üçün O Vacib-ül haqqında belə bir sual soruşulsa, o zaman bu sual o nöqtədə qalmaz. Yəni Cənabi-ı Haqqı yaratdığı xaliqin da bir Xaliqi, onun da Xaliqi ... soruşular. Beləcə sual silsilə halına sonsuza qədər gedər. O halda bu problemin mahiyyəti mümkünsüzlüyə söykənər və belə bir sual soruşula bilməz.

Silsilənin mümkünsüz olduğuna dair bəzi misallar təqdim edək:

On-on beş vaqonlu bir qatar düşünün. Bu vaqonlardan hər birini bir əvvəlki vaqon çəkər. Və nəhayət iş lokomotivə(qatarı çəkən vaqon) çatdığında artıq "lokomotivi kim çəkir?" deyə bir sual soruşula bilməz. Çünki, çəkib lakin çəkilməyən bir lokomotiv olmazsa bu nizam pozular və hərəkət meydana gəlməz.

Eyni şəkildə, bir şəkərin necə edildiyini soruşsaq, bizə cavab olaraq, şəkər fabrikində edilir deyiləcəkdir. Şəkər fabrikindəki alətlərin harada edildiyini soruşduğumuzda onların da dəzgahları göstəriləcək. Sonda məsələ bir şəxsin elminə, iradəsinə və qüdrətinə dayanır, dəzgahın da dəzgahı soruşulacaq və silsiləyə gediləcəkdir

Digər tərəfdən bir alma,deyilişi caiz isə, alma fabriki olan ağacında hazırlanmaqdadır. Bu ağac isə kainat fabrikində inşa edilmişdir. Əgər alma ağacının da, kainatın da edilməsi sonsuz bir elm və qüdrət sahibinə verilməzsə, kainat fabrikinə da bir fabrik, o fabrikə da bir fabrik lazım olacaq və çıxmaza giriləcəkdir.

Bir əsgər əmri baş əsgərdən, o da baş leytenantdan və baş komandanından. o da padşahdan alır. "Ya padşah kimdən əmr alır?" şəklində bir sual soruşula bilməz. Çünki padşah da birindən əmr alsa, o da əsgər dərəcəsinə enər və əmr etdiyi şəxs padşah olar. Bu vəziyyətdə birinci şəxs padşah deyil ki: "Padşah kimdən əmr edir?" deyə bir sual soruşula bilsin. Padşah deyilincə, əmr verən, lakin əmr almayan bir hökmdar ağla gəlir.

Bu misaldan aydın olduğu kimi, bu kainatın yaradılışının; şəxsi və sifətləriylə əzəli və əbədi olan Allahın elm, iradə və qüdrətinə dayanmağı zəruridir.

"Cənabı-Haqqı haşa kim yaratdı?" deyə firon kimi sual soruşanlar "Silsilənin mümkünsüz oduğunu" bilmədiklərini və nəfsləriylə bir demaqoqluq etdiklərini ortaya qoymuş olarlar.

Haşiyələr:

--------------------------

(1) Haqq Dini Quran Dili, 9/6272; Fəxrəddin Ər-Râzi, Təfsir-i Kəbir Məfâtihu’l-Gayb, Akçağ Nəşrləri: 23/554-555.; Süyûtî, Lübâbun-Nuqûl, 11,199-211; Alusi, XXX, 27O-27I
(2) Almalılı Həmdi Yazır H.D.K.D., Cilt 9, s. 6321
(3) Almalılı Həmdi Yazır a.g.e., s. 6333
(4) Səid Nursî, Sözlər s. 65